Ένα από τα πιο θεσμικά ευαίσθητα κεφάλαια του πορίσματος της Αρχής κατά της Διαφθοράς αφορά τη Μονάδα Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης (ΜΟ.Κ.Α.Σ) και τον τρόπο με τον οποίο διερεύνησε, το 2019, τους ισχυρισμούς που συνέδεαν το δικηγορικό γραφείο Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνεταίροι με ύποπτες χρηματοοικονομικές ροές. Η Αρχή καταγράφει ενδείξεις για ενδεχόμενη κατάχρηση εξουσίας από τον τέως Πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη και πιθανές ευθύνες της τότε επικεφαλής της ΜΟΚΑΣ, Εύας Ρωσσίδου-Παπακυριακού.
Συγκεκριμένα, η ανακοίνωση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το βιβλίο «Κράτος Μαφία» του Μακάριου Δρουσιώτη αναφέρεται στους χειρισμούς της ΜΟΚΑΣ αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης φέρεται να αξιοποίησε θεσμικά τη Μονάδα. Η υπόθεση αφορά το δημοσίευμα του OCCRP, τον Αύγουστο του 2019, υπό τον τίτλο «Bank Records Link President of Cyprus to ‘Troika Laundromat’», με ισχυρισμούς ότι το δικηγορικό γραφείο Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνεταίροι διευκόλυνε τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, διακινώντας εκατομμύρια δολάρια μέσω εταιρειών-κελύφη και λειτουργώντας ως διαμεσολαβητής για πελάτες υψηλού κινδύνου.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Αρχής, μετά το δημοσίευμα, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας προέβη σε δημόσιες δηλώσεις, υποστηρίζοντας ότι από την εκλογή του στην προεδρία του ΔΗΣΥ το 1997 ήταν «σιωπηλός μέτοχος» και δεν είχε καμία εμπλοκή στο δικηγορικό γραφείο. Η Αρχή, ωστόσο, καταγράφει ότι από αποδεικτικά στοιχεία προκύπτει πως μέχρι την παραίτησή του από τη θέση του γενικού συνεταίρου, στις 26 Φεβρουαρίου 2013, διατηρούσε ενεργό ρόλο στο γραφείο και γενική εποπτεία των δραστηριοτήτων του.
Το κρίσιμο σημείο της υπόθεσης είναι η δημόσια έκκληση που απηύθυνε ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης προς τη ΜΟΚΑΣ, ζητώντας τη διερεύνηση των ισχυρισμών του OCCRP. Η Αρχή θεωρεί ότι η χρήση του προεδρικού αξιώματος σε ζήτημα που άγγιζε άμεσα προσωπικά και οικογενειακά συμφέροντα – αφού η ιδιωτική εταιρεία έφερε το όνομά του και οι δύο κόρες του ήταν μέτοχοι – εγείρει σοβαρές ανησυχίες για αυθαίρετη θεσμική παρέμβαση, ακατάλληλη χρήση πολιτικής ή εκτελεστικής επιρροής και πιθανή κατάχρηση εξουσίας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο χρονοδιάγραμμα. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η τότε επικεφαλής της ΜΟΚΑΣ, Εύα Ρωσσίδου-Παπακυριακού, υποστήριξε ότι η Μονάδα ενήργησε αυτεπάγγελτα μετά την ανάγνωση του δημοσιεύματος του OCCRP. Ωστόσο, η Αρχή καταγράφει ότι η ΜΟΚΑΣ είχε ήδη λάβει, οκτώ ημέρες πριν από τη δημόσια έκκληση Αναστασιάδη, επίσημη παραπομπή από ελεγκτικό οίκο σχετικά με τις ίδιες συναλλαγές, χωρίς να προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια μέχρι τη δημόσια παρέμβαση του τότε Προέδρου.
Η ανακοίνωση ασκεί επίσης ευθεία κριτική στην ποιότητα της έρευνας της ΜΟΚΑΣ. Αναφέρει ότι, παρότι η Μονάδα αποτελεί την κεντρική εθνική Μονάδα Χρηματοοικονομικών Πληροφοριών και είχε καθήκον να διερευνήσει ενεργά και να εξασφαλίσει αποδείξεις, αρκέστηκε – κατά την Αρχή – στην αποδοχή εξηγήσεων χωρίς ανεξάρτητη επαλήθευση. Η ΜΟΚΑΣ φέρεται να μην εξασφάλισε επαρκή τεκμηρίωση για την προέλευση και τον προορισμό των υπό εξέταση κεφαλαίων, παρά την ύπαρξη στοιχείων που, σύμφωνα με την Αρχή, δικαιολογούσαν περαιτέρω ποινική διερεύνηση.
Σημαντικό είναι και το γεγονός ότι, παρότι τα πορίσματα της ΜΟΚΑΣ κατά κανόνα δεν δημοσιοποιούνται, η τότε επικεφαλής της Μονάδας εξέδωσε δημόσια ανακοίνωση στις 20 Δεκεμβρίου 2019, δηλώνοντας ότι από την έρευνα δεν προέκυψε «τίποτα κατακριτέο», απαλλάσσοντας δημόσια τόσο τον τότε Πρόεδρο όσο και το δικηγορικό γραφείο. Η Αρχή, αντιθέτως, κρίνει ότι το πόρισμα της ΜΟΚΑΣ δεν αποτελούσε ακριβή αποτύπωση των στοιχείων που είχαν συλλεχθεί και ότι υπήρχαν προφανείς προειδοποιητικές ενδείξεις που παραγνωρίστηκαν.
Ενδεικτικά, η ανακοίνωση αναφέρει ότι τα αρχεία συναλλαγών παρουσίαζαν ενδείξεις για ξέπλυμα παράνομου χρήματος, μεταξύ των οποίων εταιρείες-κέλυφη εγγεγραμμένες στην Καραϊβική, συναλλαγές ύψους 220 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω χωρών υψηλού κινδύνου, ενδοεταιρικές χρηματοδοτήσεις, δάνεια σε συνδεδεμένα μέρη και τροποποιήσεις σημαντικών δανείων με μηδενικό επιτόκιο. Κατά την Αρχή, τέτοιοι μηχανισμοί μπορούσαν να συσκοτίσουν παράνομες συναλλαγές, αλλά αγνοήθηκαν από τη ΜΟΚΑΣ κατά τη διεξαγωγή της έρευνας.
Στην κατάληξή της, η Αρχή αναφέρει ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις, στο επίπεδο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων και όχι στο ποινικό επίπεδο απόδειξης πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, για ενδεχόμενη κατάχρηση εξουσίας ή απόπειρα κατάχρησης εξουσίας από τον Νίκο Αναστασιάδη. Η δημόσια παρέμβασή του προς τη ΜΟΚΑΣ παρουσιάζεται ως πιθανή υποκίνηση και χρήση κρατικής Μονάδας Χρηματοοικονομικών Πληροφοριών για την προστασία της δημόσιας εικόνας του ιδίου και της εταιρείας που έφερε το όνομά του.
Παράλληλα, για την Εύα Ρωσσίδου-Παπακυριακού, τέως προϊσταμένη της ΜΟΚΑΣ, η Αρχή καταγράφει ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες για κατάχρηση εξουσίας και παραμέληση υπηρεσιακού καθήκοντος. Ο ελλιπής τρόπος διεξαγωγής της έρευνας, η αποδοχή εξηγήσεων χωρίς ανεξάρτητο έλεγχο, η παραγνώριση στοιχείων που παρέπεμπαν σε σοβαρές ενδείξεις παρανομίας και η αδικαιολόγητη αδράνεια έναντι αυτών, σύμφωνα με την ανακοίνωση, συνιστούν ουσιώδη απόκλιση από τις αρχές ορθής άσκησης των καθηκόντων μιας εθνικής Μονάδας Χρηματοοικονομικών Πληροφοριών.
Η υπόθεση της ΜΟΚΑΣ αναδεικνύεται έτσι σε ένα από τα πιο θεσμικά ευαίσθητα κεφάλαια της ανακοίνωσης. Δεν αφορά μόνο την ουσία των ισχυρισμών για ύποπτες χρηματοοικονομικές ροές, αλλά κυρίως το κατά πόσο ένας ανεξάρτητος μηχανισμός ελέγχου λειτούργησε με την απαιτούμενη απόσταση από την εκτελεστική εξουσία. Στο επίκεντρο τίθεται πλέον το ερώτημα εάν μια έρευνα που το 2019 παρουσιάστηκε ως απαλλακτική ήταν πράγματι πλήρης και ανεξάρτητη – ή εάν λειτούργησε ως θεσμική ασπίδα για τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Διαβάστε αυτούσιο το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς εδώ:
