Το περιεχόμενο της πρόσφατης έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου στην Κύπρο προφανώς δεν ξάφνιασε κανέναν. Είναι αναφορές που συμβαδίζουν με την κοινή λογική, είναι αλλαγές και μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να είχαν γίνει προ πολλού και, με αφορμή τις τελευταίες υποθέσεις, αναδεικνύουν με τον πλέον εμφαντικό τρόπο ότι δεν υπάρχει άλλο περιθώριο είτε για καθυστερήσεις είτε για δικαιολογίες.
Διαχωρισμός εξουσιών
Χωρίς αμφιβολία το ζήτημα του διαχωρισμού των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα και η σύσταση και λειτουργία του θεσμού του Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου, τονίζεται στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ένα ζήτημα κεφαλαιώδους σημασίας, καθώς τα γεγονότα καταδεικνύουν την ανάγκη για άμεση ρύθμιση του θέματος. Μόλις πρόσφατα, μετά τη δημοσιοποίηση του πορίσματος από την Αρχή κατά της Διαφθοράς για το «Κράτος Μαφία», προέκυψε θέμα με τον Γενικό Εισαγγελέα και τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα, καθώς εκ των πραγμάτων η σύγκρουση συμφέροντος θα ήταν δεδομένη εάν είχαν οποιονδήποτε ρόλο στην ποινική διερεύνηση του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Αναστασιάδη, ο οποίος τους είχε διορίσει πρώτα ως υπουργούς και μετά στην ηγεσία της Νομικής Υπηρεσίας. Μέσα στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε, οι Γιώργος Σαββίδης και Σάββας Αγγελίδης αποφάσισαν να αυτοεξαιρεθούν. Είναι όμως αυτό λύση για το κράτος δικαίου;
Μεταρρύθμιση τώρα
Το νομοσχέδιο για τον διαχωρισμό των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα βρίσκεται ενώπιον της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών. Από τις πρώτες συζητήσεις προκύπτουν διαφωνίες, κυρίως από τον ίδιο τον Γενικό Εισαγγελέα, ο οποίος θεωρεί ότι με το προτεινόμενο νομοθετικό πλαίσιο θα προκύψουν ζητήματα αντισυνταγματικότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και σε αυτή την ετήσια έκθεσή της, εισηγείται την άμεση προώθηση των αλλαγών στη Νομική Υπηρεσία.
Ειδικά για το θέμα της μεταρρύθμισης της Νομικής Υπηρεσίας στα συμπεράσματα της έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρεται ότι: «Περιορισμένη περαιτέρω πρόοδος σημειώθηκε ως προς τη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας και την καθιέρωση αποτελεσματικού ελέγχου των αποφάσεων περί μη άσκησης δίωξης ή διακοπής της διαδικασίας. Δεδομένου ότι το σχετικό νομοσχέδιο εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής, συνιστάται στην Κύπρο να ολοκληρώσει την υπό εξέλιξη μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας και τη σύσταση της Γενικής Εισαγγελίας και να καθιερώσει τον αποτελεσματικό έλεγχο των αποφάσεων περί μη άσκησης δίωξης ή διακοπής της διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένων των αδικημάτων χωρίς θύματα, λαμβάνοντας υπόψη τα ευρωπαϊκά πρότυπα για την ανεξαρτησία και την αυτονομία της εισαγγελικής Αρχής.
Πρόοδος η Αρχή κατά Διαφθοράς
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρεται επίσης και στο άλλο επίκαιρο ζήτημα, την ανάγκη ενίσχυσης της Αρχής κατά της Διαφθοράς, αναγνωρίζοντας την πρόοδο που έχει επιτευχθεί. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έκθεσης, «σημαντική πρόοδος σημειώθηκε ως προς τη νομοθετική μεταρρύθμιση για την ενίσχυση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς (ΑΑκΔ) και για να διασφαλιστεί ότι η εν λόγω Αρχή διαθέτει τους ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους για την αποτελεσματική εκτέλεση των καθηκόντων της, καθώς θεσπίστηκε νέα νομοθεσία για τις προσλήψεις. Για να εξασφαλιστεί μια πλήρως αποτελεσματική ΑΑκΔ, εξακολουθούν να απαιτούνται περαιτέρω μέτρα. Για την αντιμετώπιση του εν λόγω προβλήματος, συνιστάται στην Κύπρο να ενισχύσει την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα της ΑΑκΔ».
Το... μισοτελειωμένο i-justice δεν αρκεί
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, τονίζοντας ότι παραμένει περιορισμένος και τα βασικά έργα προχωρούν με αργούς ρυθμούς. Το υφιστάμενο σύστημα i-justice λειτουργεί αποτελεσματικά αλλά εξακολουθεί να επικεντρώνεται κυρίως στην ηλεκτρονική κατάθεση και ανταλλαγή εγγράφων και χρησιμοποιείται μόνο από επιλεγμένα δικαστήρια.
Η πρώτη φάση της αναβάθμισής του, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2026 (σ.σ. ανακοινώθηκε η ολοκλήρωσή του), βρίσκεται εντός χρονοδιαγράμματος. Ωστόσο, ένα πλήρως ολοκληρωμένο ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης υποθέσεων δεν αναμένεται πριν από το 2030.
Επί του παρόντος δεν έχουν προγραμματιστεί άλλες σημαντικές μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της αποτελεσματικής χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών στα δικαστήρια. Παρά τις προσπάθειες της δικαστικής υπηρεσίας, οι διαδικασίες που βασίζονται σε έντυπα εξακολουθούν να είναι ευρέως διαδεδομένες και οι δικαστικές στατιστικές εξακολουθούν να συλλέγονται με μη αυτόματο τρόπο. Βασικά έργα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της ψηφιοποίησης αντιμετώπισαν προκλήσεις όσον αφορά την υλοποίηση, ενώ ορισμένα έργα χρειάστηκε να εγκαταλειφθούν ή να αναβληθούν.
Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος τάσσεται υπέρ της ευρύτερης, συστηματικής υιοθέτησης της τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των εξ αποστάσεως ακροάσεων και των ψηφιακών εγγραφών των δικαστικών διαδικασιών, ως μέσου για την ενίσχυση της αποδοτικότητας και τη μείωση των καθυστερήσεων.
Καταδίκες και υποθέσεις
Σύμφωνα με την έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου, συνεχίζονται οι προσπάθειες για τη διερεύνηση της διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο, με περαιτέρω νέες καταδικαστικές αποφάσεις.
- Η ειδική ομάδα για την καταπολέμηση της διαφθοράς, η οποία υπάγεται στον Γενικό Εισαγγελέα, συνέχισε να εποπτεύει τις έρευνες και τη δίωξη αδικημάτων διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων υποθέσεων διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο. Το 2025 τέσσερα άτομα καταδικάστηκαν για αδικήματα διαφθοράς σε χωριστές υποθέσεις. Η Αστυνομία διερεύνησε 13 υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων υποθέσεων διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο.
- Μέχρι το 2025 η ΑΑκΔ ολοκλήρωσε 15 σημαντικές εκθέσεις έρευνας, εκ των οποίων έξι διαβιβάστηκαν στον Γενικό Εισαγγελέα για περαιτέρω έρευνα και σε άλλες αρμόδιες Αρχές για περαιτέρω δράση. Η ΑΑκΔ ασχολείται επί του παρόντος με έξι εν εξελίξει έρευνες για διαφθορά που διεξάγονται από διορισμένους ανεξάρτητους επιθεωρητές.
- Κατά τη διάρκεια του έτους 2025, κινήθηκαν από την Αστυνομία έξι υποθέσεις διαφθοράς στον αθλητισμό. Οι τέσσερις υποθέσεις διαφθοράς που συνδέονται με το πρόγραμμα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές, το οποίο έχει πλέον καταργηθεί, εκκρεμούν ακόμα.
- Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) διερεύνησε μία υπόθεση διαφθοράς το 2025. Η κοινωνία των πολιτών θεωρεί ότι η χάραξη πολιτικής στον τομέα της επιβολής της νομοθεσίας για τη διαφθορά δεν βασίζεται επαρκώς σε διαφανή και συστηματικά στατιστικά στοιχεία.
- Η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου Αστυνομίας συνέχισε να ερευνά ενεργά καταγγελίες για ανάρμοστη συμπεριφορά αστυνομικών. Το 2025 εξέτασε 23 καταγγελίες για πιθανή συμμετοχή αστυνομικών σε πράξεις διαφθοράς (σε σύγκριση με 22 το 2024). Από αυτές τις καταγγελίες, σε τρεις υποθέσεις έχει ασκηθεί ποινική δίωξη και εκκρεμούν ενώπιον του δικαστηρίου, ενώ 7 υποθέσεις εκκρεμούν στο στάδιο της ανάκρισης.
Πολύ καλή εξέλιξη το FBI
Από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζεται η απόφαση για δημιουργία του κυπριακού FBI, η επίσημη ονομασία του οποίου είναι Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος. «Δημιουργούνται νέες αστυνομικές δομές σχετικές με την καταπολέμηση της διαφθοράς και διατυπώνονται εκκλήσεις για ειδική κατάρτιση των δικαστών και των εισαγγελέων. Τον Δεκέμβριο του 2025 ανακοινώθηκε η σύσταση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος (ΔΑΟΕ), η οποία αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Κατά τη διάρκεια του έτους 2025 το προσωπικό της Υποδιεύθυνσης Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος της Αστυνομίας Κύπρου αυξήθηκε κατά δύο μέλη, ενώ στα τέλη Ιουνίου του 2026 τέσσερα αποσπασμένα μέλη αναμένεται να επιστρέψουν στην υπηρεσία. Η κοινωνία των πολιτών έχει εκφράσει ανησυχίες σχετικά με καθυστερήσεις στις ανακριτικές και δικαστικές διαδικασίες, καθώς και εκλαμβανόμενη έλλειψη έγκαιρων και αποτρεπτικών αποτελεσμάτων στον χειρισμό υποθέσεων σε υψηλό επίπεδο, και τάσσεται υπέρ της μεγαλύτερης εξειδίκευσης και της αύξησης των πόρων», αναφέρεται στην έκθεση.
