Οι σφοδρές διαμαρτυρίες και αντιδράσεις των πολιτών για τα επαναλαμβανόμενα και σοβαρά περιστατικά ρύπανσης στη θαλάσσια περιοχή της Λεμεσού ξύπνησαν τους αρμοδίους, οι οποίοι επιτέλους αποφάσισαν κάτι να κάνουν -κατόπιν εορτής, βέβαια, όπως δυστυχώς γίνεται συνήθως στη χώρα μας. Την εβδομάδα που μας πέρασε, το θέμα συζητήθηκε και στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής, όπου λέχθηκαν αρκετές πικρές αλήθειες και διαφάνηκε η έλλειψη κρατικού συντονισμού, τα κενά στους ελέγχους, η αναποτελεσματικότητα στις όποιες προσπάθειες για αντιμετώπιση του προβλήματος.
Για το θέμα μίλησε στον «Π» η αναπληρώτρια διευθύντρια του Τμήματος Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Έλενα Στυλιανοπούλου, η οποία, μεταξύ άλλων, ανέφερε ότι τo Τμήμα της «έχει την ευθύνη για την παρακολούθηση της ποιότητας των νερών κολύμβησης στην Κυπριακή Δημοκρατία μέσω της εφαρμογής της Οδηγίας 2006/7/ΕΚ και της σχετικής εθνικής νομοθεσίας σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης». Επιπρόσθετα, συνέχισε, «το Τμήμα Περιβάλλοντος έχει την ευθύνη για έλεγχο και αντιμετώπιση της ρύπανσης της θάλασσας που προέρχεται από χερσαίες σημειακές πηγές, μέσω διαδικασιών αδειοδότησης και επιθεώρησης».
Αρμοδιότητες
Σε ό,τι αφορά τις αρμοδιότητες για την πρόληψη και αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης, η κ. Στυλιανοπούλου εξήγησε ότι αυτές «είναι σήμερα κατανεμημένες μεταξύ διαφόρων κρατικών Αρχών και φορέων, περιλαμβανομένων του Υφυπουργείου Ναυτιλίας, του Τμήματος Περιβάλλοντος, του Τμήματος Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών (ΤΑΘΕ), της Αρχής Λιμένων Κύπρου, της Λιμενικής και Ναυτικής Αστυνομίας, των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) και άλλων εμπλεκομένων υπηρεσιών». Είπε, ακόμα, ότι, «με πρωτοβουλία του Υφυπουργείου Ναυτιλίας, από το 2023 συστάθηκε η Επιτροπή για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Θαλάσσιας Ρύπανσης, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, με στόχο την ενίσχυση του συντονισμού, τη διαμόρφωση ενιαίας στρατηγικής και την εκπόνηση ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης για την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης από χερσαίες και θαλάσσιες πηγές». Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε το 2024 τη σύσταση της Ομάδας Εποπτείας και Συντονισμού Αντιμετώπισης της Ρύπανσης (ΟΕΣΑΡ), η οποία λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υφυπουργείου Ναυτιλίας προς υποβοήθηση του έργου της Επιτροπής και ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων Αρχών.
Δεν τα προλαβαίνουν…
Ποια είναι τα αίτια της ρύπανσης της θάλασσας της Λεμεσού;
Η άμεση ταυτοποίηση των αιτίων των επαναλαμβανόμενων περιστατικών ρύπανσης που παρατηρούνται στις θαλάσσιες περιοχές της Λεμεσού δεν είναι πάντοτε εφικτή. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα περισσότερα περιστατικά είναι βραχυπρόθεσμα και συχνά υποχωρούν ή διασκορπίζονται πριν καταστεί δυνατή η επιτόπια διερεύνησή τους από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Παρ' όλο που τα περιστατικά εντοπίζονται σε συγκεκριμένες περιοχές λουομένων, αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι η πηγή της ρύπανσης βρίσκεται στο ίδιο ή σε κοντινό σημείο. Οι ρυπαντικές ουσίες μπορούν να μεταφέρονται μέσω θαλάσσιων ρευμάτων και να διασκορπίζονται μέσω των κυμάτων και, ως αποτέλεσμα, να καταλήγουν σε διαφορετική περιοχή της ακτογραμμής από εκείνη όπου αρχικά εκλύθηκαν. Πιθανές πηγές ρύπανσης περιλαμβάνουν τις παράνομες απορρίψεις λυμάτων ή άλλων υγρών αποβλήτων (όπως σεντινόνερων) από σκάφη και πλοία, νερά αποστράγγισης από κατασκευές ψηλών κτηρίων ή άλλων υποδομών, διαρροές ή υπερχειλίσεις από μονάδες επεξεργασίας λυμάτων, παράνομες απορρίψεις λυμάτων ή άλλων υγρών αποβλήτων μέσω οχετών ομβρίων υδάτων κ.λπ.
Δεν είναι αυτό που… βλέπουμε
Τι έλεγχοι έγιναν;
Λαμβάνοντας υπόψη τα παράπονα που έχουν υποβληθεί το τελευταίο διάστημα για θαλάσσιες περιοχές της επαρχίας Λεμεσού, οι αρμόδιες κρατικές Αρχές προχώρησαν σε συντονισμένη διερεύνηση των επαναλαμβανόμενων περιστατικών ρύπανσης, πραγματοποιώντας στοχευμένες δειγματοληψίες και αναλύσεις. Όχι στα καθιερωμένα σημεία παρακολούθησης αλλά σε εκείνα τα σημεία όπου εντοπίστηκε οπτική ένδειξη ρύπανσης, όπως αφρισμός ή/και κηλίδα, με στόχο τη διερεύνηση της προέλευσης και της φύσης των φαινομένων αυτών. Συγκεκριμένα, από την 1η Αυγούστου μέχρι και σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί, σε συνεργασία με το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών, τουλάχιστον εννέα (9) στοχευμένες δειγματοληψίες, κατά τις οποίες διενεργήθηκαν τόσο μικροβιολογικές όσο και εξειδικευμένες χημικές αναλύσεις για τη διερεύνηση πιθανής οργανικής ρύπανσης και της παρουσίας πετρελαϊκών υδρογονανθράκων.
Και ποια είναι τα αποτελέσματα;
Τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα κατέδειξαν ότι οι παρατηρούμενοι άσπροι αφροί δεν συνδέονται με παρουσία λυμάτων ή άλλη μικροβιολογική επιβάρυνση. Επιπρόσθετα, από τη μη στοχευμένη σάρωση μέσω GC-MS δεν έχει προκύψει ένδειξη παρουσίας χημικών ενώσεων που να υποδηλώνουν οργανική ρύπανση. Εκτιμάται ότι το φαινόμενο ενδέχεται να σχετίζεται με φυσικές διεργασίες που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες και την παρουσία οργανικής ύλης προερχόμενης από το φυτοπλαγκτόν της θάλασσας. Όσον αφορά στις παρατηρούμενες καφέ κηλίδες, σε μία περίπτωση διαπιστώθηκε η παρουσία πετρελαϊκών υδρογονανθράκων. Οι αρμόδιες υπηρεσίες συνεχίζουν τη συντονισμένη αυτή προσπάθεια διερεύνησης των επαναλαμβανόμενων περιστατικών ρύπανσης ώστε να συγκεντρωθούν αρκετά στοιχεία, βάσει των οποίων να μπορούν να εξαχθούν επιστημονικά τεκμηριωμένα συμπεράσματα που θα επιτρέψουν τον συσχετισμό με συγκεκριμένες δραστηριότητες και τον εντοπισμό των πηγών προέλευσης.
Απόβλητα στη θάλασσα από Σταθμό Μονής
Τι έγινε με τον Σταθμό Επεξεργασίας Λυμάτων στη Μονή;
Στις 21 Ιουλίου, το Τμήμα Περιβάλλοντος, μετά από καταγγελίες των τοπικών Αρχών και δημοσιεύματα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ενημερώθηκε για πιθανή εκροή υγρών αποβλήτων στη θάλασσα, από υποθαλάσσιο αγωγό που βρίσκεται στην περιοχή του Σταθμού Επεξεργασίας Λυμάτων στη Μονή. Ανταποκρινόμενο, το Τμήμα ξεκίνησε αμέσως τη διερεύνηση του εν λόγω περιστατικού και την επόμενη μέρα, στις 22 Ιουλίου, πραγματοποίησε δειγματοληψία στη θαλάσσια περιοχή δίπλα από τον Σταθμό, τα αποτελέσματα της οποίας δεν έδειξαν παρουσία μικροβιολογικού φορτίου. Την ίδια μέρα διενεργήθηκε, βάσει προγράμματος, δειγματοληψία από όλα τα σημεία νερών κολύμβησης της επαρχίας Λεμεσού τα οποία επίσης δεν παρουσίασαν μικροβιολογική επιβάρυνση. Στη συνέχεια, στις 5 Αυγούστου 2026, ο ΕΟΑ Λεμεσού ενημέρωσε το Τμήμα Περιβάλλοντος ότι, λόγω τεχνικής αστοχίας στο σύστημα λειτουργίας του Σταθμού, είχε προκύψει απόρριψη δευτεροβάθμια επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων στη θάλασσα. Η απόρριψη έγινε μέσω του υποθαλάσσιου αγωγού, μήκους 120 μέτρων από την ακτογραμμή, ο οποίος δύναται να χρησιμοποιείται σε έκτακτη ανάγκη, μόνο κατά τους χειμερινούς μήνες, από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) σύμφωνα με την άδεια απόρριψης. Για το περιστατικό εφαρμόστηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες της κείμενης νομοθεσίας και επιδόθηκε στον ΕΟΑ Λεμεσού εξώδικη ρύθμιση αδικήματος ύψους 20.000 ευρώ. Ακολούθως, το Τμήμα Περιβάλλοντος, σε συνεργασία με όλες τις συναρμόδιες υπηρεσίες, προχώρησε σε έκτακτο πρόγραμμα δειγματοληψιών και αναλύσεων τόσο στο σημείο απόρριψης όσο και στις πέντε γειτονικές περιοχές υδάτων κολύμβησης: Κάλυμνος, Ακτή Κυβερνήτη, Άγιος Γεώργιος Αλαμάνου, Αόρατοι και Παναγιές. Σημειώνεται ότι η δειγματοληψία κοντά στο σημείο απόρριψης πραγματοποιήθηκε στις 05/08/2026 από το ΤΑΘΕ, κατά τη διάρκεια της απόρριψης, ενώ στα σημεία υδάτων κολύμβησης η δειγματοληψία έγινε από τις Υγειονομικές Υπηρεσίες την ίδια και την επόμενη μέρα.
Τι έδειξαν οι αναλύσεις;
Τα αποτελέσματα των αναλύσεων κατέδειξαν αυξημένο μικροβιολογικό φορτίο αποκλειστικά στα δείγματα που λήφθηκαν πλησίον του σημείου απόρριψης. Αντίθετα, στις γειτονικές περιοχές υδάτων κολύμβησης δεν διαπιστώθηκε οποιαδήποτε μικροβιολογική επιβάρυνση. Το εύρημα αυτό καταδεικνύει ότι το περιστατικό παρέμεινε τοπικά περιορισμένο και δεν επηρέασε την ποιότητα των γειτονικών περιοχών νερών κολύμβησης. Το Τμήμα Περιβάλλοντος, σε συνεργασία με όλες τις συναρμόδιες υπηρεσίες, προχώρησε και αυτή τη φορά σε έκτακτο πρόγραμμα δειγματοληψιών και αναλύσεων τόσο στο σημείο απόρριψης όσο και στις πέντε προαναφερθείσες γειτονικές περιοχές υδάτων κολύμβησης. Τονίζεται ότι τα αποτελέσματα όλων των δειγματοληψιών (τακτικών και έκτακτων) που διενεργήθηκαν στις γειτονικές περιοχές υδάτων κολύμβησης, κατά την περίοδο του Αυγούστου, επιβεβαίωσαν ότι η ποιότητα των υδάτων κολύμβησης δεν επηρεάστηκε.
Αγωγός στο Δασούδι
Πώς κατέληξε ο αγωγός αποστράγγισης από ψηλό κτήριο στην περιοχή Δασούδι;
Ο συγκεκριμένος αγωγός δεν ακολουθεί ευθεία πορεία (ζικ ζακ), για να αποφύγει το προστατευόμενο είδος χλωρίδας θαλάσσιας Ποσειδωνίας και το αγκυροβόλιο της Αρχής Λιμένων, βάσει περιβαλλοντικής έγκρισης που εκδόθηκε από το Τμήμα Περιβάλλοντος μετά από σχετική διαβούλευση με τις εμπλεκόμενες Αρχές. Όπως παρατηρήθηκε, η κατασκευή του δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί (τελικό μήκος και όδευση εντός της θάλασσας) και η απόρριψη γινόταν σε πιο ρηχά νερά και εντός κολυμβητικής περιόδου κατά παράβαση της περιβαλλοντικής έγκρισης. Το Τμήμα Περιβάλλοντος δεν ενημερώθηκε για την παράνομη αυτή απόρριψη από τον φορέα εκμετάλλευσης του ψηλού κτηρίου Seamark. Στάλθηκαν επιστολές συμμόρφωσης σε όλα τα ψηλά κτήρια που έχουν αγωγούς εντός της θάλασσας, και εκδόθηκε εξώδικη ρύθμιση ύψους 20.000 ευρώ στον εργολάβο που εγκατέστησε τον αγωγό, για το εν λόγω κτήριο. Επίσης, έχουν σταλεί επιστολές στους φορείς εκμετάλλευσης για ακριβή διευκρίνιση πόσοι αγωγοί παραμένουν εντός της θάλασσας. Δεδομένου ότι οι πλείστοι αγωγοί αποστράγγισης ψηλών κτηρίων που εγκαταστάθηκαν αρχικά έχουν αφαιρεθεί μετά την κατασκευή των κτηρίων, εκτιμάται ότι σήμερα υφίστανται τρεις αγωγοί στον κόλπο της Λεμεσού. Το θέμα αυτό θα διερευνηθεί περαιτέρω σε συνεργασία και με τις άλλες εμπλεκόμενες Αρχές.
Μισές δουλειές μέχρι τώρα
Κάτι δεν πάει καλά, κ. Στυλιανοπούλου. Δεν γίνεται να μην «βλέπουν» οι αρμόδιες Αρχές αυτά που βλέπουν οι πολίτες…
Οι τελευταίοι μήνες έχουν αναδείξει ότι στην περιοχή της Λεμεσού παρουσιάστηκε ένας μεγάλος αριθμός περιστατικών ρύπανσης της θάλασσας. Αυτό θα πρέπει να προβληματίσει όλες τις αρμόδιες Αρχές που έχουν εμπλοκή στη διαχείριση του θέματος για τα μέτρα που παίρνουν, την επάρκειά τους αλλά και την αναθεώρησή τους όπου αυτό είναι απαραίτητο. Ως Τμήμα Περιβάλλοντος αντιλαμβανόμαστε ότι η νομοθεσία για την παρακολούθηση των νερών κολύμβησης καλύπτει έναν συγκεκριμένο τύπο δειγματοληψιών και αναλύσεων και κάποιες φορές δεν αντικατοπτρίζει την κατάσταση όπως τη βιώνουν οι χρήστες των παραλιών. Για τον λόγο αυτό σχεδιάζεται ένα ευρύτερο φάσμα αναλύσεων από τις δειγματοληψίες που θα πραγματοποιούνται, ώστε να δίνουν μια εικόνα πιο ολοκληρωμένη και όχι μόνο σε σχέση με τη μικροβιολογική κατάσταση των νερών. Επιπρόσθετα, η παρακολούθηση και έλεγχος των χερσαίων εγκαταστάσεων, οι οποίες δυνητικά μπορεί να έχουν απορρίψεις στη θάλασσα, πρέπει να εντατικοποιηθεί και να συστηματοποιηθεί. Στην προσπάθεια αυτή είναι σημαντική η συνεργασία με άλλα τμήματα όπως το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών για τη συνδρομή τους όσον αφορά τους ελέγχους στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η προσπάθεια, που ήδη ξεκίνησε, πρέπει να είναι συλλογική για να αντιμετωπιστεί το πολύπλευρο και πολύπλοκο αυτό θέμα.
