Ραγδαία αύξηση παρατηρείται στις ποινικές υποθέσεις που αφορούν οδήγηση υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Όπως προκύπτει από τα συνολικά επίσημα στοιχεία που εξασφαλίσαμε από το Γραφείο Τύπου της Αστυνομίας, από τον Ιανουάριο του 2018, που τέθηκε για πρώτη φορά σε εφαρμογή το ναρκοτέστ, μέχρι και τα τέλη Μαρτίου του 2023 πραγματοποιήθηκαν συνολικά 4.873 έλεγχοι σε οδηγούς, από τους οποίους οι 3.760 εντοπίστηκαν να οδηγούν υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Κι επειδή η Αστυνομία δεν μπορεί να είναι πανταχού παρούσα, αναλογιστείτε πόσοι άλλοι οδηγοί κινούνται ανεξέλεγκτα στη χώρα μας έχοντας κάνει προηγουμένως χρήση ναρκωτικών χωρίς να εντοπίζονται. Το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρό και, όπως καταδεικνύουν τα στατιστικά στοιχεία της Αστυνομίας, δεν αφορά πλέον μόνο περιθωριακές ομάδες ενώ η διάγνωση και η επίλυσή του θεωρούνται πολύ δυσκολότερες σε σχέση με τον αλκοολισμό.
Μηδενική ανοχή
Η οδήγηση υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών συνδέεται άμεσα με την πρόκληση θανατηφόρων οδικών συγκρούσεων. Τα τελευταία χρόνια καταγράφηκαν δεκάδες τροχαίες συγκρούσεις στις οποίες ενεπλάκησαν οδηγοί που ανιχνεύθηκαν στη συνέχεια με ναρκωτικές ουσίες. Έρευνες της ΕΕ επιβεβαιώνουν ότι ακόμη και τα αποκαλούμενα μαλακά ναρκωτικά όπως είναι η κάνναβη μειώνουν αισθητά την ικανότητα οδήγησης, συμπεριλαμβανομένων του ανεπαρκούς χρόνου αντίδρασης, της αδυναμίας του οδηγού να οδηγήσει σε ευθεία κ.λπ. Για τον λόγο αυτόν χρησιμοποιείται ο νόμος μηδενικής ανοχής για την οδήγηση υπό την επήρεια ναρκωτικών. Οι οδηγοί διώκονται ποινικά στην περίπτωση που διαπιστωθεί οποιαδήποτε ποσότητα ναρκωτικών στον οργανισμό τους. Διαπράττουν αδίκημα εξίσου σοβαρό και τιμωρούμενο με φυλάκιση και οι οδηγοί που αρνούνται να δώσουν δείγμα σάλιου ή να μεταβούν σε αστυνομικό σταθμό για τον σκοπό αυτόν. Την τελευταία πενταετία καταγράφηκαν συνολικά 191 τέτοιες περιπτώσεις οδηγών που συνελήφθησαν και στη συνέχεια διώχθηκαν ποινικά, διότι αρνήθηκαν να δώσουν δείγμα για ναρκοτέστ.
Οι καταγγελίες
Ειδικότερα, από την πρώτη ημέρα εφαρμογής του μέτρου του ναρκοτέστ στους κυπριακούς δρόμους στις 25/1/2018 μέχρι και τις 31/3/2023 καταγράφηκαν οι εξής καταγγελίες:
Έτος 2018: Διενεργήθηκαν 546 έλεγχοι και εντοπίστηκαν 366 οδηγοί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Άλλοι 19 οδηγοί αρνήθηκαν να δώσουν δείγμα ή να μεταβούν σε αστυνομικό σταθμό για τον σκοπό αυτόν με αποτέλεσμα να συλληφθούν και να κατηγορηθούν.
Έτος 2019: Διενεργήθηκαν 694 έλεγχοι και εντοπίστηκαν 560 οδηγοί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Άλλοι 15 οδηγοί αρνήθηκαν να δώσουν δείγμα.
Έτος 2020: Διενεργήθηκαν 1.012 έλεγχοι και εντοπίστηκαν 718 οδηγοί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Άλλοι 26 οδηγοί αρνήθηκαν να δώσουν δείγμα.
Έτος 2021: Διενεργήθηκαν 884 έλεγχοι και εντοπίστηκαν 660 οδηγοί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Άλλοι 43 οδηγοί αρνήθηκαν να δώσουν δείγμα.
Έτος 2022: Διενεργήθηκαν 1.180 έλεγχοι και εντοπίστηκαν 1.000 οδηγοί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Άλλοι 64 οδηγοί αρνήθηκαν να δώσουν δείγμα.
Έτος 2023 (1/1-31/3): Διενεργήθηκαν 557 έλεγχοι και εντοπίστηκαν 456 οδηγοί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Άλλοι 24 οδηγοί αρνήθηκαν να δώσουν δείγμα.
Ποινές φυλάκισης
Ο νόμος που διέπει τη διενέργεια του ναρκοτέστ είναι ο περί Οδικής Ασφάλειας Νόμος του 1986 και συγκεκριμένα το άρθρο 11. Ο Νόμος προβλέπει την επιτόπου λήψη δείγματος σάλιου για διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης για να διαπιστωθεί κατά πόσο ο οδηγός τελεί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών. Σε περίπτωση που η προκαταρκτική εξέταση ανιχνεύσει ναρκωτικά στο δείγμα σάλιου ζητείται δεύτερη επιτόπου παραχώρηση δείγματος σάλιου με σκοπό την εργαστηριακή εξέτασή του προς επιβεβαίωση της προκαταρκτικής εξέτασης.
Σύμφωνα πάντα με την κείμενη νομοθεσία, οποιοδήποτε πρόσωπο οδηγεί υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών ή αρνείται ή αποφεύγει να παράσχει δείγμα σάλιου για ναρκοτέστ είναι ένοχο αδικήματος και σε περίπτωση καταδίκης του υπόκειται σε ποινή φυλάκισης για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τα τρία χρόνια ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις €3.500 ή σε στέρηση της ικανότητάς του να κατέχει ή να λαμβάνει άδεια οδήγησης για χρονική περίοδο που δεν υπερβαίνει τα τρία χρόνια ή σε όλες ή σε οποιαδήποτε ή σε οποιεσδήποτε από τις πιο πάνω ποινές.
Όσον αφορά το γενετικό υλικό που περιέχει το σάλιο, στη νομοθεσία υπάρχει σαφής αναφορά για την καταστροφή του. Όταν η ένδειξη είναι αρνητική τότε το δείγμα σάλιου θα πρέπει να καταστρέφεται αμέσως. Η καταστροφή του δείγματος σάλιου με θετική ένδειξη γίνεται μετά την επιβεβαιωτική ανάλυση από το Κρατικό Χημείο και αφού παρέλθει ένας μήνας από την ενημέρωση του οδηγού ότι επιβεβαιώθηκε και εργαστηριακά ότι ήταν θετικός σε εξέταση ναρκοτέστ. Πρόσθετα, η κείμενη νομοθεσία υποχρεώνει τα πρόσωπα που καταδικάζονται για θετικό δείγμα ναρκοτέστ να καταβάλλουν τέλη ως αντίτιμο για το κόστος των εργαστηριακών εξετάσεων.
Δεν διώκονται για χρήση
Το άρθρο 11Ζ (2) της κείμενης νομοθεσίας καθιστά σαφές ότι «πρόσωπο το οποίο διαπράττει αδίκημα δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 11 δεν διώκεται ποινικά δυνάμει των διατάξεων των περί Ναρκωτικών Φαρμάκων και Ψυχοτρόπων Ουσιών Νόμων του 1977 μέχρι του 2010». Αυτό σημαίνει ότι οι οδηγοί που συλλαμβάνονται να οδηγούν υπό την επήρεια ναρκωτικών δεν διώκονται ποινικά και για το αδίκημα της χρήσης ναρκωτικών ουσιών.
Ναρκοτέστ και στα γήπεδα
Δέον να σημειωθεί ότι στα νέα μέτρα που αποφασίστηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο πριν από έναν μήνα περίπου για την πάταξη της βίας στα γήπεδα περιλαμβάνεται και το ναρκοτέστ. Όπως δήλωσε η υπουργός Δικαιοσύνης κ. Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου, θα εφαρμοστούν τα μέτρα του ναρκοτέστ και του αλκοτέστ στα γήπεδα «ώστε να λυθούν τα χέρια της Αστυνομίας και να δράσει». Ξεκαθάρισε δε ότι η Αστυνομία γνωρίζει σε ποιους θα κάνει το τεστ και πως το μέτρο δεν αφορά όλους τους φιλάθλους αλλά θα γίνεται στοχευμένα.
Η απόφαση λήφθηκε, εκκρεμεί η εφαρμογή του μέτρου.
Οδήγηση και φάρμακα
Πέρα από τις ναρκωτικές ουσίες και το αλκοόλ υπάρχουν και κατηγορίες συνταγογραφούμενων φαρμάκων όπως είναι τα ηρεμιστικά, τα αντιψυχωσικά - ψυχοτρόπα, τα οπιοειδή, τα αναλγητικά κ.λπ., τα οποία επηρεάζουν την ικανότητα οδήγησης, άλλα λιγότερο και άλλα περισσότερο, για τα οποία όμως δεν περιλαμβάνεται κανένας περιορισμός στην υφιστάμενη νομοθεσία αναφορικά με τη χρήση τους. Τα εν λόγω φάρμακα δύναται να προκαλέσουν σημαντικές παρενέργειες στους οδηγούς όπως μείωση των αντανακλαστικών, ζαλάδες και υπνηλία.
Σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Σκανδιναβικές χώρες και οι ΗΠΑ απαγορεύουν την οδήγηση υπό την επήρεια συνταγογραφούμενων φαρμάκων. Στην Κύπρο, βάσει των στατιστικών δεδομένων που προέκυψαν από εξετάσεις δειγμάτων από θανατηφόρα τροχαία, θεωρήθηκε προτεραιότητα η εφαρμογή του ναρκοτέστ και αφέθηκε σε μεταγενέστερο στάδιο, νοουμένου ότι προκύψει ανάγκη, η εξέταση του ενδεχόμενου συμπερίληψης των συνταγογραφούμενων φαρμάκων στον περί Οδικής Ασφάλειας Νόμο.
Το μόνο που γίνεται σήμερα είναι η ενημέρωση των ασθενών από τους θεράποντες ιατρούς για την επίδραση των συνταγογραφούμενων φαρμάκων στην ικανότητα οδήγησης.
