Της Κατερίνας Ηλιάδη
Η σύμβαση για τον Οργανισμό Ολοκληρωμένων Εγκαταστάσεων Διαχείρισης Αποβλήτων (ΟΕΔΑ) Λεμεσού, που εδρεύει στο Πεντάκωμο, υπογράφηκε το 2015 και η μονάδα ξεκίνησε να λειτουργεί το 2017, με κόστος κατασκευής περίπου 42 εκατομμύρια ευρώ (με συγχρηματοδότηση από το Ταμείο Συνοχής της ΕΕ) και με κόστος λειτουργίας περίπου 30 εκατομμύρια μέχρι την ολοκλήρωση της σύμβασης, τον Νοέμβριο του 2027. Ο ΟΕΔΑ λειτουργεί εδώ και έξι χρόνια χωρίς να έχει αδειοδοτηθεί, διότι δεν έχει εκδοθεί άδεια βιομηχανικών εκπομπών από τον υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ). Σημειώνεται ότι προαπαιτούμενο της συγχρηματοδότησης είναι η αδειοδότηση των έργων. Συνεπώς, υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο η Κυπριακή Δημοκρατία να κληθεί να καλύψει τα εκατομμύρια από το Ταμείο Συνοχής της ΕΕ, συν περιβαλλοντικά και άλλα πρόστιμα. Το έργο σκοπούσε (και εξακολουθεί να σκοπεί) στην πλήρη συμμόρφωση της Κυπριακής Δημοκρατίας προς τις υποχρεώσεις της αναφορικά με το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα διαχείρισης Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΑΣΑ).
Τσαπατσουλιές
Ο ΟΕΔΑ Λεμεσού/Πεντακώμου, στην οποία καταλήγουν τα απόβλητα/σκουπίδια της Λεμεσού, είναι μια πονεμένη ιστορία - φαίνεται να πήγαν όλα λάθος από την αρχή. Η σύμβαση υπογράφηκε το 2015 από τον τότε γενικό διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών και οι κατασκευαστικές εργασίες ολοκληρώθηκαν με επίβλεψη συμβούλου μηχανικού του εν λόγω υπουργείου, ο οποίος παρέλαβε προσωρινά το έργο το 2017. Το 2015, το Υπουργικό Συμβούλιο, υπό τον τότε Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Αναστασιάδη, αποφάσισε να μεταφερθούν οι αρμοδιότητες του υπουργού Εσωτερικών (για τη διαχείριση των σύμμεικτων Αστικών Στερεών Αποβλήτων) στον υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος - τα ανακυκλώσιμα υλικά ήταν ήδη αρμοδιότητα του ΥΓΑΑΠ, γεγονός που δημιουργούσε συνεχώς προστριβές μεταξύ των δύο υπουργείων, ιδιαίτερα μεταξύ του Τμήματος Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ) και της Υπηρεσίας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΥΠΕΣ). Κάπως έτσι φόρτωσαν τη μονάδα στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ), το οποίο εκτός από την ανάπτυξη των υδάτων θα είχε πλέον και την ευθύνη των… σκουπιδιών!
Στο συρτάρι 10 μήνες
Τo τελευταίο δεκαπενθήμερο σημειώθηκαν σοβαρές εξελίξεις στο θέμα. Ο υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος Πέτρος Ξενοφώντος παρουσίασε την έκθεση της Ερευνητικής Επιτροπής για τον ΟΕΔΑ Λεμεσού στο Υπουργικό Συμβούλιο της περασμένης Τετάρτης (15/11/2023) και εισηγήθηκε να σταλεί στη Νομική Υπηρεσία για συμβουλή αναφορικά με το πώς πρέπει να προχωρήσει το υπουργείο. Η σύσταση Ερευνητικής Επιτροπής για την ΟΕΔΑ Λεμεσού αποφασίστηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο του Νίκου Αναστασιάδη στις 28 Αυγούστου του 2019. Αρχικά ήταν τριμελής η επιτροπή -δύο εκπρόσωποι του ΕΤΕΚ και μία εκπρόσωπος του Υπουργείου Περιβάλλοντος-, στη συνέχεια, όμως, έγινε διμελής (απεβίωσε ο ένας εκπρόσωπος του ΕΤΕΚ). Η έκθεση παραδόθηκε στον τέως υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος Κώστα Καδή λίγο πριν αναλάβει η νέα κυβέρνηση, συγκεκριμένα στις 7 Φεβρουαρίου 2023. Στο Υπουργικό της περασμένης Τετάρτης ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης διερωτήθηκε γιατί τώρα, μετά από τόσους μήνες, παρουσίασε την έκθεση στο Υπουργικό ο υπουργός Γεωργίας, με τον κ. Ξενοφώντος να απαντά ότι ζητήθηκαν διευκρινίσεις για κάποια σημεία, γι' αυτό η καθυστέρηση. Όμως, στην πραγματικότητα, η έκθεση προωθήθηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο αφότου ο νομικός σύμβουλος του ανάδοχου με επιστολή του ημερομηνίας 28/09/2023 και υπενθύμιση, ημερομηνίας 30/10/2023, προς το Υπουργικό Συμβούλιο (και οι δύο επιδόθηκαν στο Προεδρικό) ζητούσε πρόσβαση στο περιεχόμενο του πορίσματος - επομένως δύσκολα θα μπορούσε να καθυστερήσει άλλο ο ΥΓΑΑΠ την προώθηση της έκθεσης στο υπουργικό. Πηγή από το Υπουργείο Γεωργίας ανέφερε στον «Π», υπό το καθεστώς της ανωνυμίας, ότι έχει ληφθεί απόφαση να τερματισθεί η σύμβαση με τον ανάδοχο (αποφασίσθηκε πριν την προώθηση του πορίσματος στο Υπουργικό Συμβούλιο και προτού γίνει γνωστό το περιεχόμενό του, το οποίο δίνει άλλη εικόνα από την επικρατούσα), να αναλάβει ως διαχειριστής της μονάδας το κράτος, να προσλάβει με συμβόλαια τον υφιστάμενο διευθυντή και το προσωπικό του ΟΕΔΑ για να συνεχίσει να λειτουργεί, και μετά από ένα χρονικό διάστημα να μεταφερθεί στον νεοσυσταθέντα Επαρχιακό Οργανισμό Αυτοδιοίκησης Λεμεσού ή να αναζητηθεί νέος ανάδοχος ο οποίος θα διαχειρίζεται τη μονάδα για δέκα χρόνια. Σημειώνεται ότι τη διεύθυνση της μονάδας την έχει αναλάβει, από το 2020, ο διευθύνων σύμβουλος της διαχειρίστριας εταιρείας, ο οποίος δηλώνει πως δεν πρόκειται να συνεργαστεί με το κράτος - δημοσιεύματα που παρουσίασαν τις συντεχνίες να συναινούν, έχουν διαψευστεί από εκπροσώπους των εργαζομένων στη μονάδα (ΠΕΟ και ΣΕΚ - η ΔΕΟΚ δεν πήρε θέση), ενώ στελέχη της μονάδας έχουν δηλώσει ότι δεν θα εργαστούν για το κράτος. Η ίδια πηγή πρόσθεσε ότι ο υπουργός Γεωργίας αναμένει από τον Γενικό Εισαγγελέα να μελετήσει την έκθεση της Ερευνητικής Επιτροπής για τον ΟΕΔΑ Λεμεσού, να διενεργήσει τον νομοτεχνικό έλεγχο στην επιστολή προς τον ανάδοχο με την οποία θα του γνωστοποιείται η απόφαση για τερματισμό της σύμβασης, και να δώσει τη συμβουλή του για τους περαιτέρω χειρισμούς της όλης κατάστασης.
Προδικαστική διαδικασία
Από πλευράς ανάδοχου, στις 3 Νοεμβρίου 2023, ο δικηγόρος του Αχιλλέας Αιμιλιανίδης απέστειλε με επιδότη επιστολή στη διευθύντρια του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, με την οποία της υπενθυμίζει ότι εκκρεμεί απάντηση του τμήματος αναφορικά με την επιστολή ημερομηνίας 28/9/2023, που της επιδόθηκε στις 29/9/2023, υπό τύπου προδικαστικού πρωτοκόλλου, στην οποία σημειώνονται οι «συμβατικές παραβιάσεις» του ΤΑΥ, σύμφωνα με τον δικηγόρο του ανάδοχου. «Σας καλούμε επιπλέον να λάβετε όλα τα διορθωτικά μέτρα που εκτίθενται στις ακόλουθες παραγράφους, ειδάλλως έχουμε οδηγίες να λάβουμε όλα τα αναγκαία δικαστικά μέτρα δίχως άλλη προειδοποίηση», τονίζεται στην επιστολή της 10ης Νοεμβρίου 2023. «Εν πρώτοις, και αναφορικά με το θέμα του ποσοστού υγρασίας στα προς επεξεργασία στη μονάδα σύμμεικτα Αστικά Στερεά Απόβλητα (ΑΣΑ), οι πελάτες μας έχουν καταλήξει μετά από έρευνα ότι κατά την προκήρυξη του έργου η τότε Αναθέτουσα Αρχή, τις ευθύνες της οποίας έχετε διαδεχθεί, γνώριζε ότι θα βρισκόταν σε ποσοστό περί του 68,05%. Γεγονός παραμένει πως αυτή η πληροφορία δεν γνωστοποιήθηκε στους υποψήφιους προσφοροδότες, συμπεριλαμβανομένων και των πελατών μας», επισημαίνεται, μεταξύ άλλων, στην επιστολή. Με δυο λόγια, το πρόβλημα είναι ότι δεν γίνεται η σωστή διαχείριση των αποβλήτων/σκουπιδιών στην ΟΕΔΑ: Διότι εμπεριέχουν μεγάλο ποσοστό υγρασίας, όπως υποστηρίζει ο ανάδοχος. Επειδή δεν υπάρχει η απαραίτητη τεχνολογία στη μονάδα, σύμφωνα με το ΤΑΥ.
Γιατί δεν το είπαν;
Σημειώνεται ότι άλλο η «σωστή διαχείριση» των αποβλήτων στη μονάδα και άλλο η «ικανοποίηση των απαιτήσεων εργοδότη» - η Αναθέτουσα Αρχή και ο σύμβουλός της φαίνεται να γνώριζαν ότι το ποσοστό υγρασίας στα ΑΓΑ της επαρχίας Λεμεσού ήταν 68,05%, γεγονός που δεν επιτρέπει την ικανοποίηση των απαιτήσεων εργοδότη ως προς το ποσοστό υγρασίας του παραγόμενου δευτερογενούς καυσίμου - αυτό το δεδομένο δεν δόθηκε στους προσφοροδότες! Η ουσία της υπόθεσης γι' αυτό το ζήτημα είναι ότι (α) το ποσοστό υγρασίας των εισερχόμενων είναι τόσο υψηλό που δεν επιτρέπει την ικανοποίηση της παραμέτρου για το ποσοστό υγρασίας του δευτερογενούς καύσιμου, και (β) ενώ υπάρχει ξεκάθαρη πρόνοια στο συμβόλαιο για θεραπεία αυτού του φαινόμενου, εδώ και σχεδόν πέντε χρόνια ο εργοδότης δεν την εφαρμόζει (γιατί;). Πάντως, ο στόχος των εγγράφων διαγωνισμού ήταν η παραγωγή όσο το δυνατόν μεγαλύτερης ποσότητας δευτερογενούς καύσιμου ώστε να δικαιολογείται η χρήση καυστήρα.
Απαντήσεις/σχόλια
Ο «Π» προσπάθησε να πάρει απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν τον ΟΕΔΑ και τις τελευταίες εξελίξεις. Η αναπληρώτρια διευθύντρια του Τμήματος Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος Έλενα Στυλιανοπούλου μάς παρέπεμψε στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων που χειρίζεται το θέμα. Η διευθύντρια του ΤΑΥ Ηλιάνα Τόφα Χριστίδου αρνήθηκε ευγενικά να απαντήσει σε ερωτήματα και να σχολιάσει οτιδήποτε διότι, όπως είπε, έχουν κινηθεί ή θα κινηθούν νομικές διαδικασίες και από τις δύο πλευρές. Ο Γενικός Ελεγκτής Οδυσσέας Μιχαηλίδης μας παρέπεμψε στην έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας με τίτλο «Έλεγχος Δημόσιων Διαγωνισμών και Δημόσιων Συμβάσεων Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος», ημερομηνίας 19 Δεκεμβρίου του 2022. Σύμφωνα με τον κ. Μιχαηλίδη, το πρόβλημα που υπήρξε στη μονάδα του Πεντακώμου αποτελεί ευθύνη του ανάδοχου, αφού η σύμβαση ήταν του τύπου «design and build»/«μελέτη και κατασκευή» και άρα, τόσο η ευθύνη της μελέτης όσο και της κατασκευής, παραμένει στους ώμους του ανάδοχου. Όπως σημείωσε, φαίνεται ότι προκύπτει ευθύνη και για τους συμβούλους του έργου που το παρέλαβαν, τούτο όμως δεν απαλλάσσει τον ανάδοχο από τις δικές του ευθύνες. Επιπλέον, ο Γενικός Ελεγκτής στηλίτευσε την τακτική του καρότου και του μαστιγίου που εφαρμόζει το ΤΑΥ/Υπουργείο Περιβάλλοντος. Δηλαδή, «κάποτε να ενισχύει οικονομικά τον ανάδοχο, κάνοντας πληρωμές πέραν αυτών που προβλέπονται στη σύμβαση, με το αιτιολογικό ότι αλλιώς δεν θα συνεχίσει η λειτουργία της ΟΕΔΑ και θα προκληθεί χάος, και κατά καιρούς να στέλνει αυστηρές επιστολές προειδοποιώντας τον ανάδοχο με τερματισμό της σύμβασης, χωρίς στην πράξη ποτέ να το κάνει». «Αυτή η αναποφασιστικότητα του κράτους και η παλινωδία μεταξύ αυστηρής και χαλαρής προσέγγισης υπάρχουν εδώ και τουλάχιστον τέσσερα χρόνια», κατέληξε. Ο δε Κώστας Χατζηπαναγιώτου, τέως διευθυντής του Τμήματος Περιβάλλοντος και, από 1η Ιουλίου 2023, γενικός διευθυντής στη Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος του ΥΓΑΑΠ, σημείωσε ότι «σίγουρα δεν γίνεται σωστή διαχείριση των αποβλήτων στη μονάδα και αυτό αναφέρεται σε διάφορες εκθέσεις των τμημάτων που διενεργούν επιθεωρήσεις». Ερωτηθείς γιατί δεν έχει πάρει ακόμη άδεια ο ΟΕΔΑ Πεντακώμου, ο κ. Χατζηπαναγιώτου απάντησε ως εξής: «Ο τρόπος που λειτουργεί η μονάδα δεν αφήνει περιθώρια για να αδειοδοτηθεί. Δεν εκπληρώνει βασικές παραμέτρους, που απαιτούν οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η κυπριακή νομοθεσία». Αναφορικά με τον ισχυρισμό της εταιρείας ότι η υγρασία των αποβλήτων υπερβαίνει τις προδιαγραφές του ποσοστού υγρασίας, ο διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος απάντησε ότι «αυτό είναι θέμα δικαστηρίων». «Από τον καιρό που γίνονται μετρήσεις, από το 2000 και μετά, ό,τι σκουπίδια πηγαίνουν στην Κόση και την Πάφο, πηγαίνουν και στο Πεντάκωμο. Δεν διαφέρουν μεταξύ τους. Και είναι ο ίδιος μέσος όρος της ποιότητας των σκουπιδιών όλης της Ευρώπης - στην Ευρώπη έχουν και περισσότερη υγρασία», συμπλήρωσε.
Απευθείας ταφή!
Υπενθυμίζεται ότι στην ΟΕΔΑ Αμμοχώστου/Λάρνακας, στην Κόση, οδηγούνται σε απευθείας ταφή γύρω στους 110.000 τόνους ΑΣΑ ετησίως, ενώ στον ΧΥΤΑ Πάφου, στη Μαραθούντα, οδηγείται σε απευθείας ταφή το σύνολο των παραγόμενων ΑΣΑ της επαρχίας, πέραν των 60.000 τόνων (στόχος είναι να θάβονται τα ΑΣΑ χωρίς επεξεργασία; Τότε γιατί υπάρχουν απαιτήσεις για παραγόμενα προϊόντα;). Σημειώνεται, ακόμα, ότι ο ανάδοχος υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί το ποσοστό του παραγόμενου, στη Μονάδα ΟΕΔΑ, δευτερογενούς καυσίμου «όταν το ποσοστό υγρασίας των εισερχόμενων προς επεξεργασία στη Μονάδα ΑΣΑ (αστικά στερεά απόβλητα) υπερβαίνει το 39% (βάσει των επιθυμητών απαιτήσεων εργοδότη) ή το 43% (βάσει των ελάχιστα αποδεκτών απαιτήσεων εργοδότη και όριο για την επιβολή ρητρών)».
