Την ώρα που Κύπρος και Ελλάδα παρέπεμψαν το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (GSI) σε νέες μελέτες επικαιροποίησης, το ψευδοκράτος και η Τουρκία φαίνεται να προχωρούν στην υλοποίηση των δικών τους σχεδιασμών για ηλεκτρική διασύνδεση.
Η εξέλιξη αυτή, που θεωρείται ιδιαίτερα αρνητική για τους ενεργειακούς σχεδιασμούς Λευκωσίας και Αθήνας, ήρθε στο φως μέσα από δηλώσεις του «πρωθυπουργού» του ψευδοκράτους, Ουνάλ Ουστέλ, σε Τούρκους δημοσιογράφους, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στον τουρκοκυπριακό Τύπο στις 24 Ιανουαρίου 2026. Σύμφωνα με τις ενδείξεις, στόχος τους είναι να παρουσιάσουν το έργο και ενώπιον της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως εναλλακτική, και μάλιστα καταλληλότερη λύση, επιδιώκοντας παράλληλα τη διεκδίκηση ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για την υλοποίησή του.
Σε συνάντησή του με δημοσιογράφους από την Τουρκία, ο Ουστέλ αναφέρθηκε στο σχέδιο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από την Τουρκία στα κατεχόμενα μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου, επισημαίνοντας ότι, λόγω έλλειψης ποταμών, οι ενεργειακές ανάγκες καλύπτονται σήμερα από κινητές γεννήτριες και ορυκτά καύσιμα, μια επιλογή που χαρακτήρισε ιδιαίτερα δαπανηρή. Στο πλαίσιο αυτό, δήλωσε ότι έχει ήδη υπογραφεί πρωτόκολλο με τον Αντιπρόεδρο της Τουρκίας, Τζεβντέτ Γιλμάζ, για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας μέσω καλωδίου, με την εταιρεία Aksa Energy να έχει αναλάβει την υλοποίηση του έργου.
Αναμένουν έγκριση από την ΕΕ
Σύμφωνα με τον Ουστέλ, όλες οι μελέτες σκοπιμότητας έχουν ολοκληρωθεί και το έργο είναι τεχνικά έτοιμο, ωστόσο εδώ και περίπου ενάμιση χρόνο αναμένεται έγκριση από τον ευρωπαϊκό οργανισμό ENTSO-E, ο οποίος είναι αρμόδιος για ζητήματα διασύνδεσης ηλεκτρικών δικτύων. Όπως ανέφερε, η έγκριση αυτή θεωρείται απαραίτητη ώστε το σύστημα να ενταχθεί σε διασυνδεδεμένο ευρωπαϊκό δίκτυο.
Ο «πρωθυπουργός» του ψευδοκράτους υποστήριξε ότι, εφόσον υλοποιηθεί το έργο, θα ανοίξει ο δρόμος για ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας στα κατεχόμενα, θα μειωθεί το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και θα υπάρξει θετική επίδραση στην οικονομία και τον τουρισμό. Παράλληλα, κατηγόρησε «δύο κακομαθημένα ευρωπαϊκά κράτη, το ελληνικό και το ελληνοκυπριακό», παρεμποδίζουν την έγκριση του έργου.
Αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή διαδικασία έγκρισης, ο Ουστέλ δήλωσε ότι αυτή ενδέχεται να καθυστερήσει ακόμη έξι μήνες, λόγω της ανάληψης της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Κυπριακή Δημοκρατία. Όπως είπε, μετά την παρέλευση του διαστήματος αυτού θα επανέλθουν στο θέμα, χωρίς να αποκλείσει την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των κατεχομένων, εάν το έργο δεν προχωρήσει.
Μνημόνιο συναντίληψης Τουρκίας – κατεχομένων
Το «μνημόνιο συναντίληψης για την ηλεκτρική ενέργεια, το οποίο υπέγραψαν στις 18 Ιουλίου 2023 στην Άγκυρα ο «πρωθυπουργός» Ουνάλ Ουστέλ και ο Αντιπρόεδρος της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ, δημοσιεύθηκε στην «επίσημη εφημερίδα» των κατεχομένων.
Παραθέτουμε την μετάφραση των όσων αναφέρονται σε αυτό:
«Σε συμφωνία με τη συμφωνία ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ της Τουρκικής Δημοκρατίας και της τουρκικής δημοκρατίας βόρειας Κύπρου (σ.σ. κατεχόμενα), και στο πλαίσιο των ιδιαίτερα στενών σχέσεων και της συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών, τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν στην υλοποίηση του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης μέσω καλωδίου.
Τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν:
· να επιτραπεί η αμοιβαία μεταφορά, μέσω καλωδίου, ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται στην Τουρκία και στα κατεχόμενα,
· να καθοριστεί το μοντέλο επένδυσης και λειτουργίας του έργου,
· να επιτραπεί η διενέργεια σχεδιασμού και μελετών σκοπιμότητας από τις αρμόδιες υπηρεσίες των δύο πλευρών,
· να καθοριστεί η διαδρομή του έργου, να καλυφθούν ανάγκες τεχνικής υποστήριξης, να ρυθμιστεί ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος και η κάλυψη του σχετικού κόστους, καθώς και να συναφθούν επιμέρους πρωτόκολλα εφαρμογής μεταξύ των αρμόδιων φορέων.
Το μνημόνιο μπορεί να τροποποιηθεί οποτεδήποτε με αμοιβαία γραπτή συμφωνία των μερών.
Εκτός αν συμφωνηθεί διαφορετικά εγγράφως, η λήξη του μνημονίου δεν επηρεάζει δραστηριότητες ή έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Το μνημόνιο τίθεται σε ισχύ από την ημερομηνία υπογραφής του».
Εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης του έργου τα έξι έτη
Σύμφωνα με δημοσίευμα του kibrisraporu.com με ημερομηνία 15 Ιουνίου 2023, μετά την εκπόνηση της μελέτης σκοπιμότητας για την ενεργειακή «γέφυρα» που θα συνδέσει την Τουρκία με τα κατεχόμενα, θα ακολουθήσει η έναρξη των εργασιών κατασκευής του έργου. Η ηλεκτρική διασύνδεση παρουσιαζόταν ήδη τότε ως το «δεύτερο μεγάλο έργο του αιώνα», μετά την ολοκλήρωση του έργου μεταφοράς νερού από την Τουρκία προς τα κατεχόμενα το 2015, με εκτιμώμενο χρόνο υλοποίησης τα έξι έτη.
Την ίδια ώρα, πέρα από τις τεχνικές πτυχές, το έργο συνοδευόταν από σειρά κρίσιμων ερωτημάτων, που αφορούσαν τη χρηματοδότησή του, τον τρόπο με τον οποίο το κόστος θα μετακυλιόταν στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, τις επιπτώσεις στην αρχή ηλεκτρισμού των κατεχομένων (KIB-TEK) και στην εταιρεία AKSA, καθώς και το ενδεχόμενο παρεμβάσεων ή εμποδίων από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης.
