Τεράστιο ζήτημα ευθυνών προκύπτει για την Πολιτική Άμυνα. Όπως αποκαλύπτεται μέσα από έγγραφα που εξασφάλισε ο «Π», τα τελευταία δύο χρόνια η διοικήτρια της Πολιτικής Άμυνας, Μαρία Παπά, έδινε διαβεβαιώσεις, και μάλιστα γραπτώς, τόσο προς τον προϊστάμενό της, γενικό διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών, Ελλίκο Ηλία, όσο και προς τον ίδιο τον υπουργό Εσωτερικών, Κωνσταντίνο Ιωάννου, ότι όλα βαίνουν καλώς με τα καταφύγια, ότι γίνονται συστηματικές επιθεωρήσεις των χώρων και, όπου απαιτείται, πραγματοποιείται η απαραίτητη συντήρηση.
Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», η διοίκηση του υπουργείου πνέει τα μένεα κατά της κ. Παπά, καθώς ο γενικός διευθυντής του υπουργείου, Ελλίκος Ηλίας, βασίστηκε στις ενημερώσεις και τις διαβεβαιώσεις που του έδινε για τα καταφύγια, προκειμένου να ενημερώσει τη Βουλή στις 8 Μαΐου 2025. Έτσι δόθηκε η εντύπωση στους βουλευτές ότι όλα τα καταφύγια είναι έτοιμα προς χρήση ανά πάσα στιγμή. Ωστόσο, τα γεγονότα των τελευταίων ημερών διέψευσαν πανηγυρικά αυτές τις διαβεβαιώσεις, εκθέτοντας παράλληλα το υπουργείο.
Ποια είναι η πραγματική εικόνα; Όπως διαπιστώθηκε μετά από επιτόπιο έλεγχο όλων των καταφυγίων, που πραγματοποιήθηκε μόλις την περασμένη εβδομάδα με οδηγίες του Υπουργού Εσωτερικών, Κωνσταντίνου Ιωάννου, 200 καταφύγια είναι ακατάλληλα προς χρήση. Επιπλέον, άλλα 230 καταφύγια διαπιστώθηκε ότι δεν είναι πλέον διαθέσιμα, καθώς οι ιδιοκτήτες προέβησαν σε αλλαγή χρήσης του υποστατικού, σε προσθήκες που μείωσαν τον διαθέσιμο χώρο ή ακόμα και σε κατάργηση των καταφυγίων, μετατρέποντάς τα σε διαμερίσματα.
Δόθηκαν οδηγίες από το 2023
Όπως προκύπτει από τα έγγραφα που έχουμε στην κατοχή μας, τον Σεπτέμβριο του 2023 το θέμα των καταφυγίων επανεξετάστηκε σε συνάντηση υπό την προεδρία του υπουργού Εσωτερικών, Κωνσταντίνου Ιωάννου. Στην εν λόγω συνάντηση αποφασίστηκε, μεταξύ άλλων, ο έλεγχος και η εντατικοποίηση του προγράμματος δημιουργίας καταφυγίων και χώρων προστασίας του πληθυσμού.
Όπως αποδεικνύεται εκ των υστέρων, τίποτα δεν έγινε προς αυτή την κατεύθυνση. Αντίθετα, λόγω της απουσίας ελέγχων από πλευράς της Πολιτικής Άμυνας, 430 δηλωμένα καταφύγια δεν υφίστανται πλέον. Γεγονός το οποίο πληροφορήθηκε η Πολιτική Άμυνα μόλις τις τελευταίες 24 ώρες, μετά τον έλεγχο που διέταξε ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Ιωάννου.
Σήμερα αναμένεται να αφαιρεθούν από την εφαρμογή «SafeCY» τα 430 καταφύγια που δεν είναι πλέον διαθέσιμα. Μέσω της εφαρμογής αυτής, οι πολίτες μπορούν να εντοπίσουν τα πιο κοντινά καταφύγια στην περιοχή τους, τα οποία είναι διαθέσιμα τη δεδομένη στιγμή.
Η ερώτηση της Ατταλίδου
Στις 30 Οκτωβρίου 2024, η βουλεύτρια Αλεξάνδρα Ατταλίδου απέστειλε, μέσω της κοινοβουλευτικής οδού, επιστολή προς τον υπουργό Εσωτερικών, Κωνσταντίνο Ιωάννου, στην οποία κατέγραφε τα κακώς κείμενα που η ίδια είχε διαπιστώσει στα καταφύγια.
Συγκεκριμένα, στην επιστολή ανέφερε τα εξής: «Η διασφάλιση της άμεσης πρόσβασης στα καθορισμένα καταφύγια της Πολιτικής Άμυνας δεν είναι δεδομένη. Φαίνεται πως μεγάλος αριθμός καταφυγίων έχουν άλλες χρήσεις, μη συμβατές με την εξασφάλιση του χώρου ως καταφυγίου για τον ευρύτερο πληθυσμό. Υπάρχουν δε περιπτώσεις όπου οι ιδιοκτήτες τα χρησιμοποιούν ως αποθηκευτικούς χώρους ή χώρους στάθμευσης ή τα έχουν μετατρέψει ακόμη και σε διαμερίσματα. Αυτό προφανώς δεν είναι έκνομο. Όσον αφορά τη δέσμευση των ιδιοκτητών προς την Πολιτική Άμυνα ενδέχεται να αφήσει εκτεθειμένο το κράτος ως προς την υποχρέωσή του να διασφαλίσει την άμεση και ασφαλή φιλοξενία του πληθυσμού του σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Επιπλέον, δεν υπάρχει διαδικτυακή πρόσβαση στον χάρτη των καταφυγίων και ο μόνος τρόπος για να ενημερωθεί κάποιος κάτοικος στην Κύπρο για την ύπαρξή τους είναι να επικοινωνήσει τηλεφωνικά και σε ώρες εργασίας του Δημοσίου με τα γραφεία της Πολιτικής Άμυνας. Περαιτέρω, η μη πρόσβαση στην πληροφόρηση αυτή μέσω διαδικτύου δεν επιτρέπει την άμεση ενημέρωση χιλιάδων ατόμων πριν ή κατά τη διάρκεια έκτακτης ανάγκης, ούτε δίνει τη δυνατότητα μετάφρασης των πληροφοριών σε γλώσσα κατανοητή σε μη ελληνόφωνους κατοίκους».
Με βάση τα πιο πάνω, η κ. Ατταλίδου κάλεσε τον υπουργό Εσωτερικών να ενημερώσει τη Βουλή, μεταξύ άλλων, για τα ακόλουθα:
Πόσα καταφύγια της Πολιτικής Άμυνας είναι καταγεγραμμένα στο μητρώο του κράτους ανά δήμο ή σύμπλεγμα κοινοτήτων;
Πόσα από αυτά τα καταφύγια είναι όντως, διαπιστωμένα, διαθέσιμα ως καταφύγια των πολιτών;
Η παραπλάνηση της Βουλής
Η ερώτηση της κ. Ατταλίδου, αφού παραλήφθηκε στο γραφείο του γενικού διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών Ελλίκου Ηλία, διαβιβάστηκε στις 13 Νοεμβρίου 2024 στο γραφείο της διοικήτριας της Πολιτικής Άμυνας, Μαρίας Παπά, προκειμένου να απαντηθεί αρμοδίως. Όπως και έγινε. Η κ. Παπά απέστειλε προσχέδιο απάντησης στον γενικό διευθυντή του υπουργείου στις 2 Δεκεμβρίου 2024, το οποίο και υιοθετήθηκε. Η απάντηση του υπουργείου προς τη Βουλή διαβιβάστηκε στις 8 Μαΐου 2025, με το ακόλουθο περιεχόμενο:
«Επιθυμώ να αναφερθώ στην πιο πάνω ερώτηση και σας πληροφορώ ότι στο μητρώο της Πολιτικής Άμυνας είναι καταγεγραμμένα πέραν των 2.200 καταφυγίων, δυναμικότητας περίπου 250.000 ατόμων. Τα καταφύγια αυτά είναι κατανεμημένα ανά δήμο ή σύμπλεγμα κοινοτήτων και χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες, δημόσια, κοινά και ιδιωτικά. Σε σχέση με το δεύτερο ερώτημα που αφορά στη διαπίστωση αν τα καταφύγια είναι διαθέσιμα στους πολίτες, πληροφορείσθε ότι γίνεται επιθεώρηση των χώρων σε συστηματική βάση από την Πολιτική Άμυνα σε συνεννόηση με αρμόδια Τμήματα και Υπηρεσίες του κράτους και, όπου απαιτείται, προβαίνει σε συντήρηση....».
Ωστόσο, η πραγματική εικόνα για την κατάσταση των καταφυγίων, κυρίως σε ιδιωτικούς χώρους, ουδεμία σχέση έχει με αυτήν που παρουσίασε η κ. Παπά. Η απάντηση ήταν άκρως παραπλανητική, καθώς έδινε ψευδή εντύπωση πλήρους ελέγχου, υπονοώντας ότι όλα βαίνουν καλώς. Αποτέλεσμα ήταν οι βουλευτές να μην ασχοληθούν περαιτέρω με το ζήτημα.
Μέχρι το 2013 δινόταν χορηγία για τα ιδιωτικά καταφύγια
Το Υπουργείο Εσωτερικών, σύμφωνα με την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 26/04/2000, ανέλαβε την υλοποίηση του προγράμματος δημιουργίας καταφυγίων πολιτικής άμυνας. Το έργο ανατέθηκε στη Δύναμη Πολιτικής Άμυνας, η οποία ενισχύθηκε με έναν αριθμό πολιτικών μηχανικών και τεχνικών.
Για την εφαρμογή του προγράμματος έγιναν συμφωνίες με ιδιοκτήτες που διέθεταν υπόγειους χώρους. Με βάση αυτές τις συμφωνίες, οι ιδιοκτήτες έχουν την υποχρέωση, σε περίπτωση ανάγκης, εντός 24 ωρών να παραδώσουν τον χώρο καθαρό και άδειο για την προστασία του άμαχου πληθυσμού. Στους χώρους αυτούς τοποθετήθηκαν, με έξοδα του κράτους, μεταλλικές θύρες, μεταλλικά παράθυρα, φεγγίτες, ντεπόζιτα νερού και τουαλέτες. Το καθεστώς ιδιοκτησίας των υπογείων δεν άλλαξε και παραμένει στον ιδιοκτήτη.
Για τη δημιουργία των καταφυγίων υπήρχε γραπτή συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, και οι ιδιοκτήτες είχαν το δικαίωμα να λάβουν χορηγία, σύμφωνα με σχέδιο χορηγιών, για δημιουργία καταφυγίων που είχε εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο. Αποτέλεσμα αυτής της απόφασης ήταν η δημιουργία, κατά τα έτη 2000–2013, περίπου 2.300 καταφυγίων με δυναμικότητα 250.000 ατόμων. Η συνολική δαπάνη για το κράτος ανήλθε στα €4.150.000.
Η αναστολή
Στις 10 Ιουλίου 2013, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση του Υπουργείου Εσωτερικών για αναστολή του προγράμματος δημιουργίας καταφυγίων και τη μετακίνηση των πολιτικών μηχανικών και των τεχνικών της Πολιτικής Άμυνας στις επαρχιακές διοικήσεις. Παράλληλα, αποφασίστηκε η συνέχιση της συντήρησης των υφιστάμενων καταφυγίων με μέριμνα της Πολιτικής Άμυνας.
Συνέχιση χωρίς κόστος
Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, και συγκεκριμένα στις 28 Ιανουαρίου 2015, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τη συνέχιση του προγράμματος δημιουργίας και συντήρησης καταφυγίων Πολιτικής Άμυνας, με την αξιοποίηση ενός πολιτικού μηχανικού από την Πολιτική Άμυνα, ο οποίος μετακινήθηκε το 2020 στην επαρχιακή διοίκηση Λευκωσίας.
Με βάση την πιο πάνω απόφαση, το κόστος συντήρησης των νέων χώρων που δημιουργούνται ως καταφύγια βαραίνει τους ιδιοκτήτες, καθώς τα υπόγεια παραμένουν στην πλήρη κυριότητά τους. Δεν τοποθετούνται πλέον μεταλλικές θύρες, παράθυρα ή άλλα εξαρτήματα, όπως γινόταν στο παρελθόν.
