Τεράστιες είναι οι επιπτώσεις στον πλανήτη από τα Κέντρα Δεδομένων, προειδοποιεί ο ΟΗΕ, ενώ οι αντιδράσεις από κατοίκους όπου δημιουργούνται αυτά τα κέντρα αυξάνεται παντού στον κόσμο.
Μέχρι το 2030, τα παγκόσμια κέντρα δεδομένων που τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη προβλέπεται ότι θα καταναλώνουν 945 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας με τεράστιες επιπτώσεις στον πλανήτη μας, σύμφωνα με Έκθεση του ΟΗΕ.
Αντιδράσεις από κοινωνία πολιτών, κυρίως στις ΗΠΑ
Η αντίδραση των κατοίκων πολλών περιοχών όπου υφίστανται ήδη ή πρόκειται να δημιουργηθούν κέντρα δεδομένων αυξάνεται σε όλο τον κόσμο.
Κυρίως στις ΗΠΑ όπου υπάρχουν τα πιο πολλά κέντρα δεδομένων, οι διαμαρτυρίες είναι συχνό φαινόμενο.
Δημοσκόπηση του Ρόιτερς τον Ιούνιο κατέδειξε ότι μόνο το ένα τρίτο των Αμερικανών εγκρίνει τον ρυθμό κατασκευής κέντρων δεδομένων και μόνο το 14% είναι εντάξει με την ιδέα να κατασκευαστεί κέντρο δεδομένων κοντά στην γειτονιά του.
Πρόσφατα πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ η 'εθνική ημέρα διαμαρτυρίας κατά των κέντρων δεδομένων' με 142 διαμαρτυρίες σε 42 πολιτείες.
Την ίδια ώρα, περισσότερες από 300 πόλεις, κωμοπόλεις και κομητείες στις ΗΠΑ έχουν επιβάλει απαγορεύσεις ή μορατόριουμ στην κατασκευή κέντρων δεδομένων.
Τους πρώτους τρεις μήνες του 2026, 75 μεγάλα έργα άνω των 130 δισεκατομμυρίων δολαρίων καθυστέρησαν ή ακυρώθηκαν εν μέρει λόγω οργανωμένης διαμαρτυρίας των κατοίκων.
Τον Ιούλιο, η κυβερνήτης της Νέας Υόρκης υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα για τη δημιουργία του πρώτου μορατόριουμ της χώρας για νέα κέντρα δεδομένων υπερκλίμακας, ενώ αρκετές άλλες πολιτείες, συμπεριλαμβανομένων της Πενσυλβάνια, του Μίσιγκαν και της Νότιας Καρολίνας, εξετάζουν παρόμοιο μέτρο.
Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον
Σύμφωνα με την Εκθεση του ΟΗΕ, μέχρι το 2030, τα παγκόσμια κέντρα δεδομένων που τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη προβλέπεται ότι θα καταναλώνουν 945 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας με τεράστιες επιπτώσεις στον πλανήτη μας. Η Εκθεση καλεί σε επείγουσα δράση για προστασία των πόρων της Γης.
Αυτό είναι σχεδόν τριπλάσιο από τη συνδυασμένη ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας του Πακιστάν, του Μπαγκλαντές και της Νιγηρίας - χώρες που συνολικά φιλοξενούν περισσότερους από 650 εκατομμύρια ανθρώπους.
Το υδατικό τους αποτύπωμα θα ισούται με τις βασικές ετήσιες οικιακές ανάγκες νερού όλων των 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων στην Υποσαχάρια Αφρική και το χερσαίο τους αποτύπωμα θα ξεπεράσει τα 14.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου διπλάσιο από την μητροπολιτική περιοχή της Τζακάρτα, όπου ζουν περισσότεροι από 32 εκατομμύρια άνθρωποι.
Αυτά τα ανησυχητικά ευρήματα παρουσιάζονται λεπτομερώς σε Εκθεση με τίτλο «Περιβαλλοντικό Κόστος της Χρήσης Ενέργειας της Τεχνητής Νοημοσύνης: Αποτύπωμα Άνθρακα, Νερού και Γης», από το Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία (UNU-INWEH).
Οι ερευνητές έχουν προειδοποιήσει και στο παρελθόν για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τα κέντρα δεδομένων. Αλλά οι επιστήμονες του ΟΗΕ υποστηρίζουν τώρα ότι το περιβαλλοντικό κόστος της Τεχνητής Νοημοσύνης και των κέντρων δεδομένων δεν μπορεί να γίνει κατανοητό μόνο μέσω των εκπομπών άνθρακα.
Στην Εκθεσή τους, αναφέρονται στο αποτύπωμα άνθρακα, νερού και γης από τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από την Τεχνητή Νοημοσύνη σε όλο τον κόσμο και επισημαίνουν τις μεγάλες διαφορές μεταξύ αυτών των αποτυπωμάτων στους 20 μεγαλύτερους κόμβους κέντρων δεδομένων στον κόσμο.
«Αυτή η έκθεση δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της τεχνητής νοημοσύνης, ενός τεχνολογικού μετασχηματισμού που βελτιώνει τις ζωές δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο καθηγητής Kaveh Madani, Διευθυντής του UNU-INWEH, ο οποίος ηγήθηκε της ερευνητικής ομάδας.
«Είναι μια έκκληση για υπεύθυνη χρήση της και για την αντιμετώπιση των επιπτώσεών της προληπτικά, ώστε να καταστεί βιώσιμη και δίκαιη. Έχουμε ένα στενό παράθυρο για να διασφαλίσουμε ότι η ραχοκοκαλιά της τεχνολογικής επανάστασης της εποχής μας αναπτύσσεται εντός των πλανητικών ορίων και ότι οι κοινότητες που παρέχουν τα κρίσιμα ορυκτά για την προώθηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και αυτές που φιλοξενούν τις υποδομές και τα ηλεκτρονικά απόβλητά της είναι επίσης μεταξύ εκείνων που επωφελούνται από αυτήν».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν ευθύνεται μόνο για τις ανησυχητικές ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου που υπερθερμαίνουν τον πλανήτη μας, καθώς το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της τεχνολογίας επεκτείνεται επίσης με ρυθμό που θα μπορούσε να επιβαρύνει τους φυσικούς πόρους του πλανήτη.
Τα κέντρα δεδομένων, που αποτελούν υποδομές για τροφοδότηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, θα μπορούσαν να καταναλώνουν μέχρι και 945 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως έως το 2030, δηλαδή σχεδόν τριπλάσια από τη συνδυασμένη ετήσια χρήση ηλεκτρικής ενέργειας του Πακιστάν, του Μπαγκλαντές και της Νιγηρίας, χωρών που συνολικά φιλοξενούν περισσότερους από 650 εκατομμύρια ανθρώπους.
Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Εθνη, αυτό είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Μέχρι το 2030, η χρήση νερού για την τροφοδότηση των κέντρων δεδομένων της Τεχνητής Νοημοσύνης θα είναι ίση με τις ανάγκες 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
«Εκτός από το αποτύπωμα άνθρακα, κάθε μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιείται από τα κέντρα δεδομένων φέρει επίσης ένα «αποτύπωμα νερού» για ψύξη και παραγωγή ενέργειας, και ένα «αποτύπωμα Γης» που σχετίζεται με την παραγωγή ενέργειας και τις αλυσίδες εφοδιασμού», τονίζει ο ΟΗΕ.
Όπως αναφέρεται στην Εκθεση, η κατανάλωση νερού που σχετίζεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να ισούται με τις βασικές ετήσιες εγχώριες ανάγκες 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων μέχρι το τέλος της δεκαετίας, ενώ το αποτύπωμα γης της μπορεί να ξεπεράσει τα 14.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου διπλάσιο από το μέγεθος της μητροπολιτικής περιοχής της Τζακάρτα.
Η Εκθεση επισημαίνει ένα κρίσιμο κενό στον τρόπο μέτρησης του περιβαλλοντικού αντίκτυπου της Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ιδίως εκείνες που συνδέονται με την εκπαίδευση μεγάλων μοντέλων, τείνουν να ιεραρχούνται κατά προτεραιότητα, αλλά αυτή η προσέγγιση παραβλέπει άλλα περιβαλλοντικά κόστη, τονίζεται.
Οι λύσεις που θεωρούνται «πράσινες» από τη μία άποψη μπορεί να επιδεινώσουν τις πιέσεις σε άλλες, ιδίως σε περιοχές που αντιμετωπίζουν ήδη έλλειψη πόρων. Για παράδειγμα, η μετάβαση σε ορισμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορεί να μειώσει τις εκπομπές άνθρακα, αλλά μπορεί να αυξήσει σημαντικά την κατανάλωση νερού και τη χρήση γης.
Η καθημερινή χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ο κύριος ένοχος
Ο ΟΗΕ σημειώνει ότι η δημόσια συζήτηση έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στην ενέργεια που απαιτείται για την εκπαίδευση προηγμένων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά η μελέτη διαπιστώνει ότι η καθημερινή χρήση αντιπροσωπεύει περίπου το 80 έως 90% της συνολικής ζήτησης ενέργειας.
«Η κλίμακα είναι εντυπωσιακή: μια ευρέως χρησιμοποιούμενη υπηρεσία Τεχνητής Νοημοσύνης εκτιμάται ότι επεξεργάζεται περίπου 2,5 δισεκατομμύρια μηνύματα την ημέρα, καταναλώνοντας εκατοντάδες γιγαβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας κάθε χρόνο» τονίζεται.
Η χρήση ενέργειας ποικίλλει επίσης σημαντικά ανάλογα με την εργασία. Η δημιουργία μιας μόνο εικόνας Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να απαιτήσει περισσότερες από χίλιες φορές την ενέργεια της απλής ταξινόμησης κειμένου, ενώ η παραγωγή βίντεο απαιτεί ακόμη μεγαλύτερους πόρους.
«Οι βελτιώσεις στην αποδοτικότητα από μόνες τους είναι απίθανο να αντισταθμίσουν αυτές τις αυξανόμενες απαιτήσεις. Η έκθεση επισημαίνει το λεγόμενο φαινόμενο ανάκαμψης, στο οποίο το χαμηλότερο κόστος και η βελτιωμένη απόδοση οδηγούν σε υψηλότερη χρήση, αυξάνοντας τελικά τη συνολική κατανάλωση πόρων» σημειώνει ο ΟΗΕ.
Τοπικό κόστος, παγκόσμια οφέλη
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της υποδομής Τεχνητής Νοημοσύνης δεν κατανέμονται ομοιόμορφα, αναφέρει ο ΟΗΕ, τονίζοντας ότι ενώ τα οφέλη της τεχνολογίας είναι παγκόσμια, το κόστος της συχνά συγκεντρώνεται σε συγκεκριμένες περιοχές.
Σε ορισμένες χώρες, σημειώνει, τα κέντρα δεδομένων αντιπροσωπεύουν ήδη ένα σημαντικό μερίδιο της εθνικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, ασκώντας πίεση στα ενεργειακά συστήματα. Σε άλλες, οι αναπτυσσόμενες εγκαταστάσεις καταναλώνουν σε μεγάλο βαθμό από τα αποθέματα νερού, μερικές φορές εν μέσω συνθηκών ξηρασίας.
Ταυτόχρονα, η Εκθεση προειδοποιεί για μια αυξανόμενη πρόκληση ηλεκτρονικών αποβλήτων, με την υποδομή Τεχνητής Νοημοσύνης να προβλέπεται να παράγει έως και 2,5 εκατομμύρια τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων ετησίως έως το 2030. Μεγάλο μέρος αυτού του βάρους είναι πιθανό να πέσει σε χώρες με χαμηλότερο εισόδημα με περιορισμένη ικανότητα ασφαλούς απόρριψης.
«Η παραγωγή κρίσιμων ορυκτών που απαιτούνται για υλικό Τεχνητής Νοημοσύνης εγείρει επίσης ανησυχίες σχετικά με την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και τις κοινωνικές ανισότητες στις περιοχές εξόρυξης» αναφέρει.
Ένα διευρυνόμενο ψηφιακό και περιβαλλοντικό χάσμα
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η επέκταση της υποδομής Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργεί επίσης νέες ανισότητες στην πρόσβαση και την επιρροή.
Όπως αναφέρει η Εκθεση, περισσότερο από το 90% της υπολογιστικής ικανότητας που ειδικεύεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη συγκεντρώνεται σε μόνο δύο χώρες - τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Ταυτόχρονα, πάνω από 150 έθνη δεν διαθέτουν σημαντική εγχώρια υποδομή Τεχνητής Νοημοσύνης.
«Αυτή η ανισορροπία όχι μόνο περιορίζει τις οικονομικές ευκαιρίες, αλλά εγείρει και ερωτήματα περιβαλλοντικής δικαιοσύνης, καθώς ορισμένες χώρες επωμίζονται το περιβαλλοντικό κόστος χωρίς να συμμετέχουν στα οφέλη της ανάπτυξης που βασίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη».
Προς μια υπεύθυνη Τεχνητή Νοημοσύνη
Παρά τα ευρήματα αυτά, οι ερευνητές τονίζουν ότι η Εκθεση δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της ίδιας της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αντίθετα, ζητά επείγουσα δράση για να διασφαλιστεί ότι η τεχνολογία αναπτύσσεται εντός των ορίων του πλανήτη μας.
Η μελέτη, προστίθεται, σκιαγραφεί ένα πλαίσιο για ένα «οικοσύστημα υπεύθυνης Τεχνητής Νοημοσύνης», που βασίζεται σε αρχές όπως η διαφάνεια, η αποτελεσματικότητα από τον σχεδιασμό, η ισότητα, η ευθύνη του κύκλου ζωής, η παγκόσμια συνεργασία και η βιώσιμη χρήση.
«Οι κυβερνήσεις καλούνται να ενσωματώσουν την υποδομή της Τεχνητής Νοημοσύνης στον ενεργειακό, υδάτινο και χωροταξικό σχεδιασμό, ενώ οι εταιρείες ενθαρρύνονται να σχεδιάζουν συστήματα που ελαχιστοποιούν την κατανάλωση πόρων. Και οι χρήστες έχουν να διαδραματίσουν ρόλο επιλέγοντας εφαρμογές με χαμηλότερο αντίκτυπο, όπου είναι δυνατόν».
Η Εκθεση υποστηρίζει ότι το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την τεχνολογική καινοτομία αλλά και από τις επιλογές διακυβέρνησης που γίνονται σήμερα.
Πηγή: ΚΥΠΕ
