Η ιστορία ενός αθλητικού σωματείου δεν περιορίζεται στις νίκες και τις ήττες του. Αντίθετα, αποτελεί καθρέφτη της κοινωνίας μέσα στην οποία γεννήθηκε και εξελίχθηκε. Ο Αθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Πάφου (ΑΠΟΠ) είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, ένα σωματείο που ξεκίνησε ως πρωτοβουλία απλών ποδοσφαιρόφιλων, αλλά εξελίχθηκε σε φορέα πολιτισμού, κοινωνικής συνοχής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δικοινοτικής συνύπαρξης. Στη συνέντευξη που έδωσε στον «Π» ο Κυριάκος Ιακωβίδης, λέκτορας Νεότερης και Σύγχονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις στην Πάφο μιλά για τη συγγραφή του βιβλίου που καταγράφει την πορεία του ΑΠΟΠ από την ίδρυσή του το 1953 έως την ενοποίησή του το 2000. Αναδεικνύει τις κοινωνικές προεκτάσεις και τις λιγότερο γνωστές πτυχές ενός σωματείου που δεν υπήρξε απλώς αθλητικός οργανισμός, αλλά κομμάτι της ταυτότητας της Πάφου.
Ποια ήταν η βασική σας έμπνευση για τη συγγραφή του βιβλίου σχετικά με το ΑΠΟΠ;
Για το βιβλίο έγινε ανάθεση από το Πετρίδειο Ίδρυμα στην Πάφο. Ένας από τους στόχους του ιδρύματος είναι η ανάδειξη της αθλητικής ιστορίας της Πάφου και στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται το βιβλίο για τον ΑΠΟΠ.
Ποια η ανάγκη ίδρυσης του ΑΠΟΠ;
Ο Αθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Πάφου (ΑΠΟΠ) ήταν απότοκο του εγχειρήματος παρέας ποδοσφαιρόφιλων στην Πάφο που παρασύρθηκαν από την άνοδο της δημοφιλίας του ποδοσφαίρου. Από τέτοιες συζητήσεις σε καφενεία, ζαχαροπλαστεία, ή άλλους δημόσιους χώρους, προέκυψαν σωματεία με μεγαλύτερο εκτόπισμα, όπως η ΑΕΛ και ο ΑΠΟΕΛ. Αρχικά, ο σκοπός ήταν να διατηρηθεί η κουλτούρα του αθλητισμού στην πόλη. Ένιωθαν ότι ήταν υποχρέωσή τους μετά τη διάλυση του Κινύρα (το 1948) και την παρακμή του Κόροιβου. Επιπλέον, οι ιδρυτές επιζητούσαν ένα σωματείο που να μη φέρει τα λάθη του προηγηθέντος διχασμού, ανάμεσα σε αριστερούς και δεξιούς. Επιζητούσαν κάτι που να ενώνει.
Αξιοπρόσεκτα, ο ΑΠΟΠ δεν υπήρξε αμιγώς ποδοσφαιρικό σωματείο, αφού εξαρχής διέθετε τμήμα κλασικού αθλητισμού. Η διφυής υπόσταση είναι ευεξήγητη, αφού ως ένα βαθμό ο ΑΠΟΠ ήταν συνέχεια του Κινύρα- του μόνου γυμναστικού συλλόγου παγκύπρια που κατά τον Εμφύλιο στην Ελλάδα παρέμεινε φίλιο προς τους Αριστερούς, πληρώνοντας το τίμημα του αφανισμού. Και μόνο σύμπτωση δεν ήταν ότι οι αριστεροί της πόλης, ή οι συμπαθούντες της αριστεράς, τα θύματα του διχασμού του 1948, βρήκαν καταφύγιο στο νέο σωματείο. Χωρίς, βέβαια, ο ΑΠΟΠ να θεωρείται αριστερό σωματείο. Η μόνη, εξ απαλών ονύχων ιδεολογία του, ήταν η Ένωση με τη μητέρα πατρίδα. Εξού τα χρώματα (μπλε και άσπρο) και το έμβλημα του σωματείου, οι πέντε αρχαιοελληνικοί κίονες σε μπλε φόντο. Κατά τη δική μας ερμηνεία οι αρχαιοελληνικoί κίονες παραπέμπουν στο Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου, που είχε ως σήμα κατατεθέν τους αρχαιοελληνικούς ιωνικούς κίονες σε στυλ νεοκλασικού ρυθμού. Είναι ακριβώς ο ίδιος ρυθμός που εμφανίζεται και στα υπόλοιπα μεγάλα σχολεία της Κύπρου, όπως το Παγκύπριο Γυμνάσιο.
Ποια η σχέση του ΑΠΟΠ με το τούρκικο στοιχείο της Πάφου;
Είναι γεγονός ότι ο ΑΠΟΠ, θελημένα ή αθέλητα, αποδείχθηκε εργαστήρι δικοινοτικής συνύπαρξης. Ακόμη και οι Τούρκοι της Πάφου ταυτίστηκαν με τον ΑΠΟΠ τη δεκαετία του 1950. Προφανώς, σε αυτό συνέβαλε το γεγονός ότι δεν υπήρχε τουρκική παφιακή ομάδα στην ΚΟΠ. Υπήρχαν και γεωγραφικοί λόγοι. Η τουρκική συνοικία ήταν δίπλα από το γήπεδο του ΑΠΟΠ. Ενώ, ο ΑΠΟΠ, κατά διαστήματα, προπονούνταν στο τουρκικό σχολείο, δίπλα από το Ιακώβειο. Το οξύμωρο ήταν ότι οι Τούρκοι της Πάφου υποστήριζαν με φανατισμό τον ΑΠΟΠ ακόμη και στα φιλικά ενάντια σε τουρκικές ομάδες.
Κόντρα στο κλίμα φοβίας και φυλετικής αντιπαλότητας που επικρατούσε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο ΑΠΟΠ ενέγραψε τρεις Τούρκους ποδοσφαιριστές στο δυναμικό του: τον Νεζντέτ, δεξιό εξτρέμ, τον τερματοφύλακα Μεχμέτ Ναϊμ και τον αμυντικό Εσρέφ Αρίφογλου. Με αυτές τις προσθήκες, η ομάδα κατέκτησε μία άτυπη πρωτιά. Από τις ελληνικές ομάδας, α’ και β’ κατηγορίας, διέθετε τους περισσότερους Τούρκους. Και οι τρεις εξομολογήθηκαν σε μεταγενέστερες συνεντεύξεις τις φιλικές -σε σημείο αδελφοσύνης- σχέσεις με τους Έλληνες συμπαίκτες τους. Αν και υπήρχαν κάποια μικρά περιστατικά μισαλλοδοξίας τα οποία επισκίασαν την ατμόσφαιρα φιλικής συνύπαρξης. Ένας από τους τρεις Τούρκους εξέφρασε το παράπονο ότι Έλληνας συμπαίκτης του δεν του πάσαρε με τίποτα. Η πάσα στο ποδόσφαιρο είναι όπως οι ανθρώπινες σχέσεις. Εμπιστεύεσαι κάτι πολύτιμο, για τους ποδοσφαιριστές η μπάλα είναι «πολύτιμη», σε κάποιον που υπολογίζεις και εκτιμάς. Γι’ αυτό δεν πάσαρε ο συγκεκριμένος ποδοσφαιριστής.
Ποιες ιστορικές περιόδους του σωματείου θεωρείτε πιο καθοριστικές;
Στον ΑΠΟΠ ήταν δύσκολο να εντοπίσεις τις αλλαγές. Το σωματείο δεν αγαπούσε τις μεταμορφώσεις. Ενδεικτικά, το μοντέλο διοίκησης του ΑΠΟΠ δεν άλλαξε από το 1953 μέχρι και το 2000. Ως επί το πλείστον, τα διοικητικά συμβούλια της ομάδας αποτελούνταν από ίσα μέλη μια μικρή και ευέλικτη ομάδα 7-11 ατόμων (τη δεκαετία του 1990 ο αριθμός των μελών αυξήθηκε). Κάθε χρόνο άλλαζε, ή ανανεωνόταν, η θητεία του εκάστοτε συμβουλίου. Ο πρόεδρος ήταν primus inter pares. Κοντολογίς, δεν ασκούσε απόλυτη εξουσία. Έπρεπε, λοιπόν, να κατασκευάσω τις τομές. Ενδεικτικά, πέρα από την ίδρυση, το επόμενο καθοριστικό σημείο είναι η ίδρυση του συμπολίτη Ευαγόρα (1961) και η έλευση του Βούλγαρου προπονητή, Νένωφ, το 1977.
Πώς επηρέασε το σωματείο ΑΠΟΠ την τοπική κοινωνία της Πάφου μέσα στα χρόνια;
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο ΑΠΟΠ δεν ήταν νησί. Δεν δρούσε μόνος του. Τουναντίον, δρούσε στο φυσικό του περιβάλλον (Πάφος) και στο τεχνητό του (κυπριακό πρωτάθλημα). Και τα δύο περιβάλλοντα επηρέασαν την εξέλιξή του. Η αργή ανάπτυξη της Πάφου, η έλλειψη μεγάλων επιχειρήσεων και επενδύσεων, εμπόδισε την ανάπτυξη του σωματείου. Ωστόσο, όταν άνθισε επιχειρηματικά η Πάφος, από τη δεκαετία του 1980 και εντεύθεν, η ομάδα, και πάλι, δεν μπόρεσε να προσελκύσει μεγάλους επενδυτές πλην του Λιβέρα (αρχές της δεκαετίας του 1990).
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε κατά τη συλλογή ιστορικού υλικού;
Υπάρχει το αταξινόμητο αρχείο του ΑΠΟΠ το οποίο φρόντισε ο Γιώργος Στενιώτης, ο οποίος αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία του ΑΠΟΠ και θα έλεγα στυλοβάτης της. Πέρα από το αρχείο, αξιοποιήθηκε το Κρατικό Αρχείο Κύπρου, το αρχείο της Κυπριακής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (ΚΟΠ), το αρχείο της Κυπριακής Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης (ΚΟΚ), προσωπικά αρχεία παραγόντων της ομάδας, ενώ λήφθηκαν πάνω από 50 συνεντεύξεις παραγόντων, ποδοσφαιριστών, αθλητών, προπονητών, ακόμη και φίλων της ομάδας. Οι συνεντεύξεις μας έδωσαν ότι δεν μας δίνουν οι αρχειακές πηγές, δηλαδή τις ανθρώπινες ιστορίες.
Πόσος χρόνος χρειάστηκε για την ολοκλήρωση του βιβλίου;
Περίπου 2 χρόνια. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στα τέλη του 2026.
Ποια είναι η βασική φιλοσοφία του βιβλίου;
Το βιβλίο παρουσιάζει την ιστορία ενός σωματείου. Ερμηνεύει το περιβάλλον γένεσης και εξέλιξής του και προσπαθεί να κατανοήσει και να απαντήσει στα γιατί; Γιατί γεννήθηκε; Γιατί είχε απήχηση; Γιατί δεν εκπλήρωσε τους στόχους του; Γιατί οδηγήθηκε στην ενοποίηση του 2000; Προσπάθησα να θέσω τις κατάλληλες ερωτήσεις. Οι απαντήσεις στα «γιατί» είναι η δίοδος εξιστόρησης της πορείας του σωματείου από το έτος ίδρυσης (1953) μέχρι την ενοποίηση, το 2000. Στο βιβλίο ο αναγνώστης δεν θα συναντήσει αξιολογικές κρίσεις. Δεν είναι δουλειά του ιστορικού. Δουλειά του είναι να κατανοεί. Σκόπιμα, το βιβλίο δεν δίνει έμφαση στα αγωνιστικά αποτελέσματα της ομάδας. Μια ήττα ή μια νίκη δεν αλλάζει τον ρουν της ιστορίας ενός σωματείου. Κυρίως, με ενδιέφερε να αναπαραστήσω την πραγματικότητα που έζησε και αντιμετώπισε ο ΑΠΟΠ. Για παράδειγμα: Πώς ήταν να παίζεις ποδόσφαιρο τη δεκαετία του 1950 χωρίς εξοπλισμό και ιατρική υποστήριξη, κατάλληλη ένδυση, σε σχολικά γήπεδα, χωρίς πριμ (μόλις τη δεκαετία του 1960 καθιερώθηκε το πριμ στην Κύπρο) κ.τ.λ.
