Στην περίοδο μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου τοποθετούν οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες το ορόσημο της επαναλειτουργίας των κτηνοτροφικών μονάδων που πλήγηκαν από τον αφθώδη πυρετό. Στο τέλος Σεπτεμβρίου, οι λειτουργοί του τμήματος θα ολοκληρώσουν τις διαδικασίες καταστροφής των εν δυνάμει μολυσματικών υλικών. Θα ακολουθήσει η εγκατάσταση των λεγόμενων «ζώων-μαρτύρων» για διάστημα περίπου 40 ημερών, κατά το οποίο θα εξεταστούν δύο φορές. Εάν διαπιστωθεί ότι δεν νόσησαν και νοουμένου ότι η περιοχή μίας μονάδας θα είναι καθαρή από τον ιό, οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες θα ανάψουν το «πράσινο φως» για επαναλειτουργία. Δηλαδή θα μπορεί ο κτηνοτρόφος να αρχίσει να προμηθεύεται ζώα από άλλες μονάδες, που δεν έχουν επηρεαστεί από τον αφθώδη πυρετό. Τότε είναι ουσιαστικά που αρχίζει να τίθεται σε λειτουργία, σε επιχειρησιακούς όρους, και η «επόμενη μέρα της κυπριακής κτηνοτροφίας». Μία πορεία ριζικών αλλαγών για τον κλάδο, η οποία περνά μέσα από τεράστιες δαπάνες και τολμηρές πολιτικές αποφάσεις. Εδράζεται στη μελέτη και τις προτάσεις της Επιστημονικής Επιτροπής για την Ανασυγκρότηση της Κτηνοτροφίας, υπό τον δρα Σταύρο Μαλά. Προτάσεις σε βάθος δωδεκαετίας, με κόστος εκατοντάδων εκατομμυρίων, το οποίο ξεπερνά κατά πολύ τη συνολική δημόσια στήριξη που δέχθηκε ο κλάδος την περίοδο 2014-2025, όταν δόθηκαν μόλις 91,5 εκατ. ευρώ.
Ο αφθώδης πυρετός έχει επιφέρει βαρύ πλήγμα στον κτηνοτροφικό κλάδο και την οικονομία. Συγκεκριμένα, τα μολυσμένα αιγοπρόβατα, τα οποία οδηγήθηκαν σε θανάτωση, ανήλθαν σε 52.632, αποτελώντας το 11,5% του συνολικού πληθυσμού, οι χοίροι 24.483 (7,8%) και τα βοοειδή 3.018 (3,5%).
Δαπάνες αποσυμφόρησης
Πόσοι όμως από τους 121 κτηνοτρόφους, των οποίων τα ζώα αντίστοιχων κτηνοτροφιών οδηγήθηκαν υποχρεωτικά σε θανάτωση, θα επαναδραστηριοποιηθούν πριν από το τέλος του χρόνου; Σίγουρα όχι όλοι, σύμφωνα με τη μία από τις δύο εκθέσεις που παρέδωσε την περασμένη Πέμπτη στο Προεδρικό η επιτροπή, για την επαναδραστηριοποίηση των πληγεισών κτηνοτροφικών μονάδων ανά κτηνοτροφική περιοχή και τοποθεσία.
Για την κυβέρνηση πρόκειται για λεπτό σημείο, καθώς θα απαιτηθούν σχέδια εθελούσιας αποχώρησης με γερές αποζημιώσεις και αντίσταση σε έξωθεν πιέσεις. Η έκθεση περιλαμβάνει σαφείς προδιαγραφές χωροθέτησης, με υποχρεωτική ελάχιστη απόσταση τα 300 μέτρα μεταξύ των συνόρων των ανεξάρτητων κτηνοτροφικών μονάδων, ώστε να μην επαναληφθούν στο μέλλον τα φαινόμενα της ταχείας, σε μορφή ντόμινο, μετάδοσης ενός ιού σε εφαπτόμενες μονάδες.
Σύμφωνα με τη μελέτη Μαλά, 84 από τις 121 μολυσμένες μονάδες ήταν σε κτηνοτροφικές περιοχές όπου οι μονάδες ήταν οργανωμένες η μία δίπλα από την άλλη. Οι κτηνοτροφικές περιοχές έκαναν το πρόβλημα της παρουσίας του αφθώδους πυρετού, πολύ χειρότερο.
Το ζήτημα της αποσυμφόρησης, το οποίο, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους άξονες που φτάνουν μέχρι τη δωδεκαετία, είναι άμεσης απόφασης για την κυβέρνηση, αναμένεται να συζητηθεί εκτενώς τις επόμενες μέρες με τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε μετά τη μελέτη Μαλά να οριστικοποιηθούν οι αποφάσεις.
Με βάση τη μελέτη Μαλά, έχουν ήδη εντοπιστεί 360 δυνητικές θέσεις σε κρατική γη εντός γεωργικών περιοχών και 130 δυνητικές θέσεις για μεγάλες μονάδες σε υφιστάμενες κτηνοτροφικές ζώνες.
Προτεραιοποίηση
Με βάση τα κριτήρια χωροθέτησης της έκθεσης, αλλά και τις δηλώσεις που γίνονται αυτό το διάστημα από πληγέντες κτηνοτρόφους για επιθυμία επαναδραστηριοποίησης, θα γίνει κάποιος σχεδιασμός για το ποιοι θα επαναδραστηριοποιηθούν μετά το «πράσινο φως», ανέφερε στον «Π» ο πρόεδρος του Τμήματος Γεωπονικών Επιστημών του ΤΕΠΑΚ και μέλος της Επιδημιολογικής Ομάδας για τη διαχείριση του αφθώδους πυρετού, δρ Δημήτρης Τσάλτας.
Αν μέχρι τον Νοέμβριο, εξήγησε, δεν προκύψει ενεργό κρούσμα του αφθώδους πυρετού, κάποιοι κτηνοτρόφοι θα επαναδραστηριοποιηθούν με βάση μία προτεραιοποίηση, λόγω του ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις της απόστασης από άλλες μονάδες. Για εκείνους που θα μείνουν πίσω, θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος μέχρι την επαναδραστηριοποίηση.
«Την ίδια ώρα, σε κτηνοτροφικές περιοχές συνωστισμού, όσοι κτηνοτρόφοι διατηρούσαν μέχρι σήμερα μονάδες με μικρούς αριθμούς ζώων, παραδείγματος χάριν, από 5 μέχρι 50 ζώα, αυτές θα πρέπει να συνενωθούν με άλλες», συμπλήρωσε. Εδώ σημείωσε ότι διέξοδο αναμένεται να δώσουν οι νέοι κανονισμοί που ετοιμάζει το Τμήμα Γεωργίας, όσον αφορά τη χρήση των κρατικής γης, που διατίθετο μέχρι σήμερα στις κτηνοτροφικές ζώνες, εν μέρει υπό την ανοχή του κράτους, αλλά και επειδή οι κανονισμοί σε κάποια σημεία παρουσίαζαν αδυναμίες. Χωρίς την τήρηση των απαραίτητων μέτρων βιοασφάλειας, τεμάχια που παραχωρούνταν για κτηνοτροφικές μονάδες, είχαν μετατραπεί, για παράδειγμα, σε μηχανουργία με 5-10 αίγες στην πίσω αυλή.
Επίσης ανέφερε ότι, όπως φαίνεται, δεν είναι διατεθειμένοι να επαναδραστηριοποιηθούν όλοι οι πληγέντες κτηνοτρόφοι. Εξήγησε ότι υπήρχαν πολλοί, οι οποίοι ευκαιριακά ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, κυρίως μεγάλης ηλικίας. «Οπότε», σημείωσε, «οι θανατώσεις των ζώων τους λόγω του αφθώδους πυρετού ήταν ένα μήνυμα να αποφασίσουν ότι δεν μπορούν πλέον να συνεχίσουν αυτή τη δραστηριότητα».
Κίνδυνος αναζωπύρωσης
Βέβαια όλα τα πιο πάνω σενάρια επαναδραστηριοποίησης πριν από το τέλος του χρόνου θα μπορούν να υλοποιηθούν υπό την αίρεση ότι μέχρι τότε δεν θα προκύψει ξανά ενεργός ιός. Μέχρι τότε θα παραμένουν στη σφαίρα της θεωρίας. Ο πρόεδρος του Παγκύπριου Κτηνιατρικού Συλλόγου Κύπρου και μέλος της Επιδημιολογικής Ομάδας για τη διαχείριση του αφθώδους πυρετού, Δημήτρης Επαμεινώνδας ανέφερε στο «Π» ότι σημαντικότατο ζήτημα είναι να μην επανεμφανιστεί ο ιός το φθινόπωρο ή τον χειμώνα, όταν θα εξασθενίσουν τα σημαντικά «όπλα» της ηλιοφάνειας και της έντασης της ακτινοβολίας, που συμβάλλουν στη μείωση της εξάπλωσης του ιού. Μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι, τόνισε, γιατί τότε αρχίζει να παρατηρείται αλλαγή της θερμοκρασίας.
Όπως είπε, η επαναλειτουργία μονάδων τον Νοέμβριο θα αφορά πρώτα περιοχές, οι οποίες είναι απομονωμένες, όπως η Πάχνα Λεμεσού ή με απουσία μη μολυσμένων μονάδων, όπως η Ορόκλινη. Θα ακολουθήσουν οι περιοχές που είχαν πολλά κρούσματα και πρόσφατα, όπως η Δρομολαξιά.
Το ποσοστό 60% των μονάδων, οι οποίες ακόμα δεν ελέγχθηκαν με δείγματα, είναι πολύ σοβαρό και δεν επιτρέπει αυτή τη στιγμή επιπρόσθετες χαλαρώσεις, όπως η ελεύθερη βόσκηση.
Κατεχόμενα
Την ίδια ώρα ο δρ Επαμεινώνδας σημείωσε ότι τα κατεχόμενα παραμένουν ένας αστάθμητος παράγοντας για την επανεμφάνιση του ιού. Δεν άλλαξε, είπε, η ενημέρωση που δίνεται από τους Τουρκοκύπριους για βελτιωμένη κατάσταση στα κατεχόμενα. «Κάναμε τον πρώτο εμβολιασμό των ζώων, αλλά δεν ενημερωθήκαμε για αναμνηστικό εμβολιασμό», παρατήρησε. Παράλληλα εξέφρασε προβληματισμό για το γεγονός ότι στην τελευταία συνεδρίαση της Δικοινοτικής Επιτροπής Υγείας, αν και κλήθηκαν, δεν παρευρέθηκαν οι Τουρκοκύπριοι. Από την πλευρά του, ο συμπρόεδρος της επιτροπής, Λεωνίδας Φυλακτού, ανέφερε στον «Π» ότι η απουσία αυτή δεν θα έγινε επί σκοπού, ενημερώνοντας ότι θα γίνει σύντομα νέα συνάντηση για αλληλοενημέρωση των δύο πλευρών.
Σε συνεδρίαση στη Βουλή τον περασμένο Ιούλιο, οι βουλευτές ρώτησαν να ενημερωθούν για το πού βρίσκεται το αίτημα για εμπλοκή της ΕΕ στην αντιμετώπιση του ιού στα κατεχόμενα, μέσα από ενιαία εφαρμογή των ευρωπαϊκών πρωτοκόλλων στο νησί. Τότε το Υπουργείο Γεωργίας ενημέρωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συντονισμένες ενέργειες, μέσα από επαφές με λειτουργούς της ΕΕ στην Κύπρο και τις Βρυξέλλες, προκειμένου να ασκηθούν οι απαραίτητες πιέσεις στα κατεχόμενα.
Πράσινη Γραμμή
Καθοριστικός παράγοντας αποτροπής εισόδου του ιού από τα κατεχόμενα είναι και η κάλυψη των κενών επιτήρησης της Πράσινης Γραμμής, για πάταξη του λαθρεμπορίου. Είναι σημαντικό η επιτήρηση να γίνεται σωστά, σημείωσε ο δρ Επαμεινώνδας. Για το θέμα είχαν πρόσφατα συνάντηση ο υπουργός Γεωργίας Χρίστος Σενέκης και ο υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Φυτιρής.
Ανοίγοντας σε αυτό το σημείο μία παρένθεση, αξίζει να σημειωθεί ότι πορίσματα της Επιστημονικής Ομάδας Μαλά συνδέουν τη μέχρι σήμερα απουσία στρατηγικής για τη βιομηχανία του κρέατος με την άφιξη του αφθώδους πυρετού. Η μη σωστή ανάπτυξη της αλυσίδας κρεατοπαραγωγής, οδήγησε στο να αναπτυχθεί μία τεράστια παραοικονομία με τα κατεχόμενα, με διακίνηση και εμπορία ζώων για κατανάλωση κρέατος. Δεδομένου ότι η κτηνοτροφία μέχρι σήμερα είναι κατευθυνόμενη αποκλειστικά στην παραγωγή χαλλουμιού, οι παραγωγοί έπρεπε να βρουν τρόπο να διαθέσουν τα πλεονάσματα του κρέατος. Το αποτέλεσμα ήταν να τα προωθούν μέσα από παράνομες διαδικασίες στις κατεχόμενες περιοχές.
Εμβολιασμοί
Για την επαναλειτουργία των μονάδων έχει συμβάλει σημαντικά και η πρόοδος στους εμβολιασμούς, σύμφωνα με τον δρα Επαμεινώνδα. Όπως είπε, αναμένεται να ολοκληρωθεί η δεύτερη δόση μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου. Ξεπεράστηκε η κάλυψη του 95% του ζωικού πληθυσμού. Το υπόλοιπο 5% αφορά περίπου 350 μονάδες, κυρίως αρνητών εμβολίου, στην πλειοψηφία τους στην Πάφο, για τους οποίους, όπως εκτιμά ο δρ Τσάλτας, «κλείνει η ψαλίδα». Είναι θέμα χρόνου να πειστούν, πρόσθεσε. «Το ευτύχημα», είπε ο δρ Επαμεινώνδας, «είναι ότι οι μονάδες αυτές, οι οποίες είναι πολύ μικρές (5-15 ζώα) αντιπροσωπεύουν στο σύνολό τους έναν πολύ μικρό αριθμό του ζωικού πληθυσμού στην Κύπρο. Δυστυχώς όμως καθυστερούν την ολοκλήρωση του εμβολιασμού». Μετά τη δεύτερη δόση του εμβολίου, θα αρχίσει η λεγόμενη «αναμνηστική δόση», για τα ζώα που έχουν δεχτεί τις δύο δόσεις.
Οι δύο εκθέσεις που παρέδωσε την περασμένη Πέμπτη στο Προεδρικό η επιτροπή, περιλαμβάνει ριζικές αλλαγές, όπως μετακινήσεις κτηνοτροφικών μονάδων, στροφή και στη βιομηχανία κρέατος και επικέντρωση σε πιο παραγωγικά και ανθεκτικά, στο ζεστό κλίμα της Κύπρου, ζώα.
Αναπλήρωση από το εσωτερικό
Εκτός από την έγκριση επαναλειτουργίας και τη μεταφορά μονάδων, ένα άλλο ζήτημα άμεσης απόφασης για το κράτος, για το οποίο σύντομα θα κληθεί να δώσει σαφή κατεύθυνση, αφορά την αναπλήρωση των ζώων για τις μονάδες που θα επαναλειτουργήσουν, αλλά και του συνόλου του χαμένου ζωικού κεφαλαίου κατά τα επόμενα χρόνια. Υπενθυμίζεται ότι από τις 20 Φεβρουαρίου, όταν εντοπίστηκε το πρώτο κρούσμα, ο αφθώδης πυρετός έχει επιφέρει βαρύ πλήγμα στον κτηνοτροφικό κλάδο και την οικονομία. Συγκεκριμένα, τα μολυσμένα αιγοπρόβατα, τα οποία οδηγήθηκαν σε θανάτωση, ανήλθαν σε 52.632, αποτελώντας το 11,5% του συνολικού πληθυσμού, οι χοίροι 24.483 (7,8%) και τα βοοειδή 3.018 (3,5%).
Ξεχωριστή έρευνα υπό τον δρα Μαλά, η οποία κατατέθηκε στο Προεδρικό, εισηγείται -και εξηγεί ότι είναι εφικτή- την αναπλήρωση αποκλειστικά από την εγχώρια αγορά, με έμφαση στις ντόπιες φυλές, οι οποίες, μεταξύ άλλων, είναι προσαρμοσμένες στις ζεστές κλιματολογικές συνθήκες της Κύπρου. Σύμφωνα με τον δρα Μαλά, απαιτείται από τον επόμενο χρόνο η έναρξη ενός προγράμματος παραγωγικής αντικατάστασης των ζώων. Με σύγχρονες μεθόδους αναπαραγωγής και σύγχρονες μεθόδους γενετικών αναλύσεων. Θεωρεί ότι η λύση δεν είναι η εισαγωγή πιο παραγωγικών ζώων από το εξωτερικό, καθώς θα είναι περιορισμένος ο αριθμός που μπορεί να εισαχθεί και δεν αναμένεται να κάνει σημαντική διαφορά.
Όπως επεσήμανε ο δρ Τσάλτας, θα χρειαστούν κάποια χρόνια, μέχρι οι αριθμοί των ζώων να φτάσουν εκεί όπου ήταν πριν την κρίση του αφθώδους πυρετού. «Θα πρέπει οι ερευνητές και οι παραγωγοί να εργαστούν για κάποια χρόνια, με στόχευση σε πιο παραγωγικά και ανθεκτικά στις ασθένειες και το κλίμα της Κύπρου ζώα, εάν εφαρμοστεί η πρόταση του δρος Μαλά», είπε. Όσον αφορά τις εισαγωγές, παρατήρησε ότι δεν υπάρχει μεγάλη διαθεσιμότητα στο εξωτερικό και θα υπάρξει καθυστέρηση.
Εισαγωγές υπό προϋποθέσεις
Ωστόσο, σύμφωνα με τον δρα Επαμεινώνδα, το κράτος δεν μπορεί να σταματήσει το εμπόριο και να απαγορεύσει σε κάποιους κτηνοτρόφους, οι οποίοι το επιθυμούν, να φέρουν ζώα από το εξωτερικό. Εδώ θέλησε να καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε εισαγωγή θα πρέπει να γίνεται από χώρες, οι οποίες έχουν το αντίστοιχο καθεστώς παρουσίας ζωικών ασθενειών με την Κύπρο, ώστε να μην εισαχθούν ασθένειες νέες αλλά και τέτοιες από τις οποίες κατάφερε στο παρελθόν η Κύπρος με σκληρή δουλειά να απαλλαχθεί. Σίγουρα, τόνισε, κάθε παραγγελία θα περάσει από τη βάσανο της έγκρισης των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών.
Χαλαρώσεις των μέτρων
Ένα άλλο ζήτημα άμεσης απόφασης, το οποίο δεν συνδέεται με τα ευρήματα της Επιτροπής Μαλά, αλλά με την επιδημιολογική εικόνα, αφορά τις χαλαρώσεις των μέτρων του αφθώδους πυρετού. Οι κτηνοτρόφοι ζητούν όπως επιτραπεί η ελεύθερη βόσκηση. Ένα από τα επιχειρήματα όσων αντιδρούν είναι ότι υπάρχουν αυξημένοι θάνατοι ζώων, λόγω του εγκλεισμού.
Είναι κατανοητές οι αντιδράσεις, λέει ο δρ Επαμεινώνδας, όμως, τόνισε, το ποσοστό 60% των μονάδων, οι οποίες ακόμα δεν ελέγχθηκαν με δείγματα, είναι πολύ σοβαρό και δεν επιτρέπει αυτή τη στιγμή επιπρόσθετες χαλαρώσεις.
Κατά την εκτίμησή του, πριν τον επόμενο χειμώνα θα ξαναγίνει μία συζήτηση της Επιδημιολογικής Ομάδας, για να δουν, αν θα επιτρέψουμε περισσότερες χαλαρώσεις.
Το επόμενο καθεστώς, το οποίο ευελπιστεί να λάβει η Κύπρος, είναι αυτό της «ελεύθερης χώρας από τον ιό του αφθώδους πυρετού με εμβολιασμό». Οι εμβολιασμοί των ζώων για τον αφθώδη πυρετό θα συνεχιστούν για κάποια χρόνια, σύμφωνα με την Επιδημιολογική Ομάδα. Σίγουρα το 2027 και το 2028.
Η απαγόρευση στις εξαγωγές κρέατος και οι διεθνείς κυρώσεις
Μέχρι η Κύπρος καταφέρει να πετύχει χαλάρωση σε σχέση με τις κυρώσεις που τις επιβάλλονται στο εμπόριο, συγκεκριμένα για τις εξαγωγές χοιρινού κρέατος, θα πρέπει να ανακτήσει το στάτους της «ελεύθερης χώρας από τον ιό του αφθώδους πυρετού». Αυτό όμως απαιτεί πάρα πολλά χρόνια, σύμφωνα με τον δρα Επαμεινώνδα. Και οι δύο επιστήμονες σημείωσαν ότι η απαγόρευση στις εξαγωγές χοιρινού κρέατος δεν φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα το κράτος και τους παραγωγούς, διότι αφορούσαν μικρό κύκλο εργασιών (15%) και οι παραγωγοί το έκαναν κυρίως και για λόγους σταθερότητας της τιμής στην αγορά. Εξάλλου, σημείωσαν, υπάρχουν αγορές σε τρίτες χώρες, κυρίως στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή, οι οποίες δέχονται εισαγωγές κρέατος από χώρες που δεν είναι ελεύθερες από τον αφθώδη. Για τη φετινή χρονιά το κράτος αποζημίωσε τους χοιροτρόφους για πλεόνασμα χοιρινού που δεν πώλησαν στο εξωτερικό, ζητώντας από τους παραγωγούς τα επόμενα χρόνια να φροντίσουν να μην προκύψει μέσα από τη ρύθμιση των γεννήσεων.
Ευτυχώς για την Κύπρο, δεν επηρεάζονται οι εξαγωγές χαλλουμιού, λόγω της τεχνολογίας παραγωγής του. Η τριπλή θερμική επεξεργασία είναι ικανή να καταστρέψει τον ιό.
Το επόμενο καθεστώς, το οποίο ευελπιστεί να λάβει η Κύπρος, είναι αυτό της «ελεύθερης χώρας από τον ιό του αφθώδους πυρετού με εμβολιασμό». Όμως, όπως τόνισε ο δρ Επαμεινώνδας, αυτό το στάτους αναγνωρίζεται μόνο από τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Υγεία των Ζώων και όχι από την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την αυστηρή νομοθεσία της οποίας, μία χώρα μπορεί να είναι μόνο ελεύθερη χωρίς εμβολιασμό ή μολυσμένη.
Οι εμβολιασμοί των ζώων για τον αφθώδη πυρετό θα συνεχιστούν για κάποια χρόνια, σύμφωνα με τον δρα Τσάλτα. Σίγουρα το 2027 και το 2028, είπε. Μάλιστα, όπως τόνισε, για τη συνέχιση του εμβολιαστικού προγράμματος οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες ετοιμάζουν πρόταση, που θα καταθέσει το επόμενο διάστημα στο Υπουργικό Συμβούλιο ο υπουργός Γεωργίας, για τη συνέχιση χορήγησης του εμβολίου και της στήριξης αυτού του προγράμματος από το κράτος.
Όταν η Κύπρος θελήσει να περάσει σε καθεστώς «ελεύθερης χώρας από τον ιό του αφθώδους πυρετού», θα πρέπει να έχουν οδηγηθεί σε σφαγή για κατανάλωση κρέατος όλα τα εμβολιασμένα ζώα, δηλαδή να ολοκληρωθεί ο κύκλος τους. Υπάρχει όμως και ένα ενδεχόμενο, σύμφωνα με τον κ. Τσάλτα, η Κύπρος να επιλέξει να παραμείνει υπό καθεστώς «ελεύθερης χώρας από τον ιό του αφθώδους πυρετού με εμβολιασμό», δεδομένου ότι δεν εξάγει κρέας.
