Από την κοινωνική δυσαρέσκεια και τη δυσπιστία προς τους θεσμούς, μέχρι τις εκλογές και την Τεχνητή Νοημοσύνη, η παραπληροφόρηση βρίσκει νέα πεδία για να εξαπλωθεί και να ενισχύσει υφιστάμενες διαιρέσεις. Στο Cyprus Forum, που πραγματοποιείται στη Λευκωσία, διπλωμάτες και ειδικοί έθεσαν στο μικροσκόπιο μια απειλή που, όπως τόνισαν, δεν είναι νέα, αλλά γίνεται ταχύτερη, μαζικότερη και πιο σύνθετη.
Στη συζήτηση «Disinformation as a Democratic Security Threat: From Detection to Public Response», η παραπληροφόρηση εξετάστηκε όχι απλώς ως διασπορά ψευδών πληροφοριών, αλλά ως οργανωμένη και σκόπιμη παρέμβαση, η οποία μπορεί να αξιοποιήσει ήδη υπάρχουσες κοινωνικές εντάσεις και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Πέρα από τα fake news
Η πρέσβειρα της Γαλλίας στην Κύπρο, Clélia Chevrier Kolačko, διαχώρισε την παραπληροφόρηση από την ελευθερία της έκφρασης, σημειώνοντας ότι δεν πρόκειται μόνο για τη διάδοση ψευδών ή διαστρεβλωμένων πληροφοριών. Μπορεί, όπως ανέφερε, να περιλαμβάνει παρεμβάσεις στη δημόσια ζωή, κυβερνοεπιθέσεις, εκφοβισμό ή σαμποτάζ, με στόχο τον επηρεασμό συλλογικών επιλογών.
Στα πέντε πεδία κινδύνου που απαρίθμησε περιλαμβάνονται η κοινωνική συνοχή, ο δημόσιος διάλογος και οι εκλογές, η εξωτερική πολιτική, η οικονομική και κοινωνική ζωή και η φυσική ασφάλεια. Ως απάντηση ή τρόπο αντιμετώπισης παρουσίασε τη γαλλική προσέγγιση, η οποία βασίζεται, μεταξύ άλλων, στον εντοπισμό των επιχειρήσεων χειραγώγησης, στην απόδοση ευθύνης και στην απάντηση με πραγματικά στοιχεία.
Εκμεταλλεύεται «ρωγμές»
Κοινό σημείο στις τοποθετήσεις ήταν ότι η παραπληροφόρηση δεν δημιουργεί απαραίτητα τις κοινωνικές «ρωγμές», αλλά μπορεί να τις εκμεταλλευτεί και να τις ενισχύσει. Ο Βρετανός ύπατος αρμοστής στην Κύπρο, Michael Tatham, έφερε ως παραδείγματα τις πιέσεις γύρω από το κόστος ζωής και τους νέους εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης, ενώ αναφέρθηκε και στον εμβολιασμό και τη μετανάστευση - ζητήματα γύρω από τα οποία, όπως είπε, υπάρχουν ήδη φόβοι και ανησυχίες που μπορούν να διογκωθούν μέσω της παραπληροφόρησης.
Από τη σκοπιά της εθνικής ασφάλειας, ο συνδιευθυντής του Cyprus Security and Intelligence Institute, Χριστόδουλος Ιωάννου, έθεσε ως κρίσιμο στοιχείο την πρόθεση, εξηγώντας ότι πίσω από την εσκεμμένη παραπληροφόρηση υπάρχει ένας δρων και ένας στρατηγικός στόχος.
Για τον λόγο αυτό, πρόσθεσε, στον χώρο των υπηρεσιών πληροφοριών (intelligence community), η παραπληροφόρηση αντιμετωπίζεται ως μέρος των υβριδικών απειλών, «κάτω από το κατώφλι του πολέμου» και στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη». Στους στόχους που περιέγραψε ο κ. Ιωάννου περιλαμβάνονται η διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής, η διάβρωση της εμπιστοσύνης στις δημοκρατικές κοινωνίες και η πρόκληση «στρατηγικής παράλυσης».
Φτάνει στα LLMs
Η τεχνολογία, δε, προσθέτει μία ακόμη διάσταση στο πρόβλημα, με τον κ. Tatham να επισημαίνει ότι μπορεί η παραπληροφόρηση να μην αποτελεί νέο φαινόμενο, ωστόσο η τεχνολογία έχει αυξήσει την κλίμακα, την ταχύτητα, την ένταση και την πολυπλοκότητά της. Ο ίδιος αναφέρθηκε ειδικότερα σε ιστοσελίδες που δημιουργούνται όχι απαραίτητα για να επηρεάσουν άμεσα τους αναγνώστες, αλλά για να διοχετεύσουν ψευδείς πληροφορίες στο πληροφοριακό οικοσύστημα, από όπου μπορούν στη συνέχεια να αντληθούν ακούσια από μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs).
Από την ανίχνευση στην άμυνα
Ο κ. Tatham χαρακτήρισε την παραπληροφόρηση διακρατικό πρόβλημα που απαιτεί διακρατική απάντηση και συνεργασία μεταξύ κρατών και διεθνών οργανισμών. Περιγράφοντας τη βρετανική προσέγγιση, χρησιμοποίησε το τρίπτυχο «disrupt, compete, defend»: εντοπισμός και αντιμετώπιση των πηγών της παραπληροφόρησης, παρουσία αξιόπιστης πληροφόρησης στον δημόσιο χώρο και θωράκιση των κοινωνιών και των δημοκρατικών διαδικασιών.
