Σε μια εποχή κατά την οποία τα παιδιά έχουν άμεση πρόσβαση σε έναν σχεδόν απεριόριστο όγκο πληροφοριών, το ζητούμενο για την εκπαίδευση δεν μπορεί πλέον να είναι απλώς η μετάδοση γνώσεων. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: πώς βοηθούμε τα παιδιά να σκέφτονται; Πώς τα ενθαρρύνουμε να παρατηρούν, να διερευνούν, να αμφισβητούν το προφανές, να συνδέουν όσα γνωρίζουν και να αναζητούν περισσότερες από μία πιθανές απαντήσεις;
Ίσως, λοιπόν, ένα από τα σημαντικότερα ρήματα στο σχολείο θα έπρεπε να είναι το «παρατηρώ».
Η παρατήρηση δεν είναι μια παθητική διαδικασία. Προϋποθέτει χρόνο, περιέργεια και διάθεση να κοιτάξουμε κάτι πέρα από την πρώτη, αυτονόητη εικόνα του. Ένα παιδί που παρατηρεί ένα δέντρο δεν χρειάζεται να αναπαραγάγει το στερεότυπο ενός καφέ κορμού με ένα πράσινο, στρογγυλό φύλλωμα. Μπορεί να αναζητήσει τις γραμμές του, τις μεταβολές του φωτός, τις διαφορετικές αποχρώσεις, τις ατέλειες και τις ιδιαιτερότητές του. Ανακαλύπτει, με άλλα λόγια, ότι αυτό που βλέπει μπορεί να ιδωθεί και διαφορετικά.
Και ακριβώς εκεί αρχίζει η δημιουργική σκέψη.
Η δημιουργικότητα δεν αφορά μόνο την τέχνη ούτε αποτελεί προνόμιο κάποιων ιδιαίτερα «χαρισματικών» ανθρώπων. Είναι ένας τρόπος προσέγγισης της γνώσης και της πραγματικότητας. Καλλιεργείται όταν το παιδί έχει τη δυνατότητα να θέτει ερωτήματα, να εξετάζει διαφορετικές εκδοχές, να δοκιμάζει, να κάνει λάθος, να αναθεωρεί και να επιχειρεί ξανά. Όταν, αντί να αναζητά συνεχώς τη μία «σωστή» απάντηση που περιμένει ο εκπαιδευτικός, αρχίζει να διερωτάται: Θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά; Τι θα συνέβαινε αν…; Υπάρχει άλλος τρόπος;
Για να συμβεί όμως αυτό, χρειάζεται και ένα σχολείο που δεν φοβάται την αβεβαιότητα. Ένα σχολείο που δεν προσφέρει πάντοτε έτοιμες διαδρομές, αλλά δημιουργεί συνθήκες διερεύνησης. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού τότε μετατοπίζεται: από εκείνον που γνωρίζει εκ των προτέρων όλες τις απαντήσεις, σε εκείνον που δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να γεννηθούν ερωτήματα, ιδέες και προβλήματα που αξίζει να διερευνηθούν.
Η δημιουργικότητα, άλλωστε, δεν αναπτύσσεται στο κενό. Χρειάζεται ένα αντικείμενο, μια ιδέα, ένα ερώτημα ή ένα πρόβλημα που κινητοποιεί το ενδιαφέρον. Χρειάζεται γνώση, αλλά και ελευθερία να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη γνώση με διαφορετικούς τρόπους. Χρειάζεται ακόμη όρια και περιορισμούς που μας προκαλούν να αναζητήσουμε λύσεις εκεί όπου η προφανής λύση δεν επαρκεί.
Η καλλιέργεια της δημιουργικής σκέψης από τα πρώτα χρόνια της εκπαίδευσης δεν αποσκοπεί, επομένως, απλώς στο να γίνουν τα παιδιά περισσότερο «δημιουργικά». Αφορά κάτι βαθύτερο: την ικανότητά τους να παραμένουν ενεργοί παρατηρητές του κόσμου, να μην αποδέχονται άκριτα προκατασκευασμένες εικόνες και ιδέες, να εξετάζουν εναλλακτικές οπτικές και να διαμορφώνουν τη δική τους, τεκμηριωμένη κρίση.
Ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα της εκπαίδευσης: όχι να υποδεικνύει στα παιδιά τι να βλέπουν, αλλά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να μάθουν να βλέπουν. Γιατί ένα παιδί που μαθαίνει πραγματικά να βλέπει, μαθαίνει σταδιακά να αναρωτιέται, να δημιουργεί και κυρίως, να σκέφτεται.
Δρ Αντωνία Μιχαηλίδου,
Επίκουρη Καθηγήτρια, Συντονίστρια Σχολικής Εμπειρίας Προδημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
