Την ανάγκη για ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις πολιτικής και την υλοποίηση στοχευμένων εκπαιδευτικών και ρυθμιστικών παρεμβάσεων, επισημαίνουν τα αποτελέσματα μελέτης με θέμα «Πλοήγηση στα Μοτίβα έκθεσης και διάπραξης διαδικτυακού μίσους στην Κύπρο», που πραγματοποίησε το Ερευνητικό Κέντρο του Alexander College στη Λάρνακα.
Η μελέτη παρουσιάστηκε από τον Δρ. Κώστα Χριστοδουλίδη, Διευθυντή του Ερευνητικού Κέντρου Alexander, την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου κατά τη διάρκεια εκδήλωσης με τίτλο «Εγκλήματα Μίσους και Διαπολιτισμική Επικοινωνία». Την μελέτη εκπόνησαν οι ακαδημαϊκοί Δρ.Κώστας Χριστοδουλίδης, Δρ Λέανδρος Σαββίδης, Αμάντα Δίγκλη, Δρ Παύλος Ευαγγελίδης, Γιώργος Νίκου και Δρ Anthony Chabarekh.
Όπως είπε ο Δρ. Χριστοδουλίδης η ταχεία εξάπλωση των ψηφιακών πλατφορμών - ιδίως των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης και των διαδικτυακών παιχνιδιών - έχει δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για επικοινωνία και μάθηση, προσθέτοντας ότι οι ίδιες πλατφόρμες έχουν διευκολύνει τη διάδοση ρητορικής μίσους, με σημαντικές επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή, την ψυχική υγεία και τις δημοκρατικές αξίες.
Η διεθνής βιβλιογραφία, συνέχισε, καταδεικνύει σταθερά θετική συσχέτιση μεταξύ αυξημένης διαδικτυακής δραστηριότητας των νέων και έκθεσης σε περιεχόμενο μίσους.
Μεταξύ άλλων ο Διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου, ανέφερε ότι ο διαδικτυακός λόγος μίσους δεν περιορίζεται σε προσβλητική γλώσσα και πως η ρητορική μίσους εκδηλώνεται με ποικίλες μορφές, από ανοιχτές ρατσιστικές και θρησκευτικές ύβρεις έως πιο λεπτές εκφάνσεις όπως ειρωνεία, σαρκασμός και κυνικό χιούμορ. Τα δομικά χαρακτηριστικά των ψηφιακών πλατφορμών - ανωνυμία, αλγοριθμική ενίσχυση, ανεπαρκής εποπτεία - ευνοούν την εξάπλωση τέτοιου περιεχομένου.
Αναφερόμενος στην ανώτερη εκπαίδευση ο Δρ. Χριστοδουλίδης είπε πως δυναμικές αυτές είναι ιδιαίτερα έντονες, καθώς οι φοιτητές χρησιμοποιούν τα ψηφιακά μέσα για κοινωνικοποίηση, μάθηση και ακτιβισμό, ενώ οι ίδιες πλατφόρμες μπορούν να ενισχύσουν και να αναπαράγουν κυρίαρχες μορφές διακρίσεων, όπως ρατσισμό, μισογυνισμό, ξενοφοβία και ομοφοβία.
Πρόσθεσε πως παρά τη σημασία του ζητήματος, η εμπειρική έρευνα για την διαδικτυακή ρητορική μίσους στην Κύπρο παραμένει περιορισμένη. Η μελέτη του Ερευνητικού Κέντρου σχεδιάστηκε για να καλύψει αυτό το κενό, εξετάζοντας τόσο την έκταση όσο και τα μοτίβα έκθεσης και δράσης φοιτητών απέναντι στον διαδικτυακό λόγο μίσους, με έμφαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις πλατφόρμες παιχνιδιών.
Αναφερόμενος στην έρευνα είπε πως πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο - Απρίλιο 2025 και είχε δύο βασικούς στόχους, να αξιολογήσει το βαθμό έκθεσης και διάπραξης διαδικτυακής ρητορικής μίσους μεταξύ φοιτητών στην Κύπρο και να διερευνήσει τις συσχετίσεις μεταξύ αυτών των εμπειριών και χαρακτηριστικών των συμμετεχόντων, όπως η χώρα προέλευσης και η φυλετική ταυτότητα.
Για την επίτευξη αυτών των στόχων, συνέχισε διανεμήθηκε σε δείγμα 178 φοιτητών, διαδικτυακό ερωτηματολόγιο το οποίο συνέλεξε δεδομένα για την έκθεση και παραγωγή ή διαμοιρασμό ρητορικής μίσους, καθώς και για δημογραφικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά.
Ο Δρ. Χριστοδουλίδης σημείωσε ακόμα πως από τα ευρήματα του ερωτηματολογίου καταδείχθηκε πως το 38% των φοιτητών ανέφερε έκθεση του σε διαδικτυακή ρητορική μίσους το τελευταίο έτος, ενώ το 34% δήλωσε αβεβαιότητα και το 27% ανέφερε μη έκθεση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν η συχνότερη πλατφόρμα έκθεσης, ακολουθούμενα από τα διαδικτυακά παιχνίδια και τις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες.
Ακόμα το 12% των συμμετεχόντων παραδέχθηκε ότι έχει παράγει ή κοινοποιήσει διαδικτυακά περιεχόμενο μίσους, με τη μεγάλη πλειοψηφία (88%) να δηλώνει μη συμμετοχή. Διαχωρίσαμε μεταξύ δημιουργίας και κοινοποίησης υλικού μίσους, αντανακλώντας πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές στην Κύπρο.
Σημείωσε επίσης πως παρά το γεγονός ότι τα ΜΚΔ παραμένουν το κύριο κανάλι, έκθεση σε ρητορική μίσους αναφέρθηκε και σε τυχαίες ιστοσελίδες, ειδησεογραφικές πύλες, καθώς και σε διαδικτυακά και εκτός σύνδεσης παιχνίδια.
Ακόμα δεν εντοπίστηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ χώρας προέλευσης και έκθεσης σε ρητορική μίσους. Ωστόσο, φοιτητές που αυτοπροσδιορίστηκαν ως «Ασιάτες» είχαν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα να απαντήσουν «Ίσως» αντί για «Ναι» σχετικά με την έκθεση, υποδεικνύοντας σύνθετες πολιτισμικές ή γλωσσικές δυναμικές που απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση.
Αναφερόμενος στο νομικό πλαίσιο που υπάρχει στην Κύπρο, ο Δρ. Χριστοδουλίδης είπε πως αυτό έχει εξελιχθεί ώστε να αντιμετωπίζει την ρητορική μίσους, κυρίως στο πλαίσιο του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, με βασικά νομοθετήματα όπως το Άρθρο 51Α του Ποινικού Κώδικα και νόμους εναρμονισμένους με τις οδηγίες της ΕΕ.
Ωστόσο, συνέχισε η ανάλυσή μας αναδεικνύει σημαντικά κενά στην προστασία άλλων ευάλωτων ομάδων, όπως τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, οι ηλικιωμένοι και όσοι στοχοποιούνται λόγω φύλου ή αναπηρίας, ενώ η εφαρμογή του νόμου παραμένει περιορισμένη, με ελάχιστες επιτυχείς διώξεις για διαδικτυακό λόγο μίσους.
Επιπλέον, είπε η κανονικοποίηση του διαδικτυακού μίσους είναι εμφανής στα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν αφού το 79% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι έχει γίνει μάρτυρας προσβλητικού ή υποτιμητικού περιεχομένου στα ΜΚΔ.
Όπως είπε ο Δρ. Χριστοδουλίδης αυτή η κανονικοποίηση, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή νομική προστασία και την έλλειψη δημόσιας ευαισθητοποίησης, υπογραμμίζει την ανάγκη για ολοκληρωμένες παρεμβάσεις και σημείωσε ότι η έλλειψη ποσοτικής έρευνας για την διαδικτυακή ρητορική μίσους στην Κύπρο περιορίζει τις άμεσες συγκρίσεις με προηγούμενα ευρήματα.
Ωστόσο, συνέχισε τα αποτελέσματά της έρευνας ευθυγραμμίζονται με τις διεθνείς τάσεις, καταδεικνύοντας ότι σημαντικό ποσοστό φοιτητών ανώτερης εκπαίδευσης εκτίθεται σε υλικό μίσους σε πολλαπλές ψηφιακές πλατφόρμες.
Πρόσθεσε ακόμα ότι η μελέτη που έγινε από το Ερευνητικό Κέντρο αναδεικνύει επίσης τις προκλήσεις στη ρύθμιση του διαδικτυακού λόγου μίσους. Η εννοιολογική ασάφεια, οι τεχνολογικοί περιορισμοί στην εποπτεία περιεχομένου και η πολιτικοποίηση της σχετικής νομοθεσίας δυσχεραίνουν την προστασία των ευάλωτων ομάδων, ενώ η προσδοκία ότι τα άτομα - αντί των θεσμών - οφείλουν να αναπτύξουν ανθεκτικότητα απέναντι στη συστημική εχθρότητα είναι τόσο μη ρεαλιστική όσο και άδικη.
Ο Διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου του Alexander College είπε επίσης ότι η μελέτη παρέχει μια έγκαιρη και ποσοτική, πρώτη αποτίμηση της έκθεσης και διάπραξης διαδικτυακής ρητορικής μίσους μεταξύ φοιτητών στην Κύπρο. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι το υλικό μίσους είναι διαδεδομένο στα ψηφιακά μέσα, με πάνω από το ένα τρίτο των φοιτητών του δείγματος να εκτίθεται και το 12% να παραδέχεται παραγωγή ή κοινοποίηση τέτοιου περιεχομένου.
Τα αποτελέσματα της μελέτης, συνέχισε υπογραμμίζουν την ανάγκη για ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις πολιτικής και την υλοποίηση στοχευμένων εκπαιδευτικών και ρυθμιστικών παρεμβάσεων.
Αναφερόμενος στις προτάσεις που δίνονται προς αντιμετώπιση της διαδικτυακής ρητορικής μίσους, ο Δρ. Χριστοδουλίδης σημείωσε την ενίσχυση της νομικής προστασίας, με τη διεύρυνση του πεδίου της νομοθεσίας για την ρητορική μίσους ώστε να καλύπτει όλες τις ευάλωτες ομάδες και βελτίωση των μηχανισμών εφαρμογής.
Ακόμα προτείνεται η ανάπτυξη εκστρατειών ευαισθητοποίησης και ενσωμάτωση σχετικών θεμάτων στις δράσεις σχολείων και Ανώτερων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, ώστε οι φοιτητές να μπορούν να αναγνωρίζουν, να αντιστέκονται και να αναφέρουν διαδικτυακό λόγο μίσους.
Μεταξύ των προτάσεων είναι επίσης η ενθάρρυνση των εταιρειών ΜΚΔ και παιχνιδιών να υιοθετήσουν αυστηρότερες πολιτικές εποπτείας και να παρέχουν προσβάσιμους μηχανισμούς αναφοράς καθώς και η διερεύνηση των εμπειριών διαφορετικών πολιτισμικών και δημογραφικών ομάδων, ιδίως διεθνών φοιτητών, για τη διαμόρφωση πιο συμπεριληπτικών πολιτικών.
Η αδράνεια, κατέληξε ο Δρ. Κώστας Χριστοδουλίδης κινδυνεύει να διαιωνίσει ένα φαινόμενο που μπορεί να κλιμακωθεί σε πραγματική βλάβη και βία, προσθέτοντας ότι μέσω συνδυασμένων νομικών, εκπαιδευτικών και τεχνολογικών μέτρων, μπορούμε να διαμορφώσουμε ασφαλέστερα και πιο συμπεριληπτικά ψηφιακά περιβάλλοντα για όλους τους φοιτητές.
Justyna Żylińska: Βαθιά εχθρότητα και προκατάληψη
Η Καθηγήτρια Justyna Żylińska, Πρύτανης του Helena Chodkowska University of Technology and Economics της Πολωνίας, ειδική στο δίκαιο, τη δικονομία και τη θυματολογία, έδωσε διάλεξη στο πλαίσιο της διαρκούς συνεργασίας μεταξύ του Πανεπιστημίου Helena Chodkowska και του Alexander College.
Η Πρύτανης ανέπτυξε το ζήτημα των εγκλημάτων μίσους και του συστήματος ποινικής προστασίας για τα θύματα τέτοιων αδικημάτων και επικεντρώθηκε στον ορισμό, το εύρος και τις επιπτώσεις των εγκλημάτων μίσους, καθώς και στα δικαιώματα και τις προστασίες που παρέχει το πολωνικό ποινικό δίκαιο στα θύματα.
Η παρουσίαση της ξεκίνησε με τη διευκρίνιση της έννοιας του εγκλήματος μίσους, τονίζοντας ότι τέτοιες πράξεις υποκινούνται από βαθιά εχθρότητα ή προκατάληψη κατά ατόμων ή ομάδων λόγω χαρακτηριστικών όπως η φυλή, η εθνικότητα, η θρησκεία, το φύλο ή ο σεξουαλικός προσανατολισμός.
Όπως είπε, τα εγκλήματα μίσους δεν αποτελούν νέο φαινόμενο, έχουν ιστορικές ρίζες και συνεχίζουν να απειλούν τη συνοχή της κοινωνίας και τα ανθρώπινα δικαιώματα, και σημείωσε ότι ο νομικός ορισμός, όπως υιοθετείται από τον ΟΑΣΕ, δίνει έμφαση στο κίνητρο του δράστη — δηλαδή την επιλογή του θύματος λόγω πραγματικής ή αντιληπτής ένταξης σε συγκεκριμένη ομάδα.
Η Πρύτανης Żylińska παρουσίασε τις σχετικές διατάξεις του Πολωνικού Ποινικού Κώδικα, οι οποίες ποινικοποιούν πράξεις βίας, υποκίνηση και δημόσια προσβολή με διακριτικά κίνητρα.
Ταυτόχρονα εξήγησε ότι το πολωνικό δίκαιο όχι μόνο τιμωρεί τα εγκλήματα μίσους, αλλά παρέχει και μηχανισμούς για την ενεργή συμμετοχή των θυμάτων στη διαδικασία.
Ανέφερε ακόμα ότι τα θύματα μπορούν να συμμετέχουν ως διάδικοι, με δικαιώματα ενημέρωσης, πρόσβασης στη δικογραφία και δυνατότητα άσκησης ενδίκων μέσων κατά διαδικαστικών αποφάσεων. Η διάλεξη της Πρύτανη, ανέλυσε τη διάκριση μεταξύ προπαρασκευαστικού και δικαστικού σταδίου, επισημαίνοντας τα διαφορετικά δικαιώματα και ρόλους των θυμάτων σε κάθε φάση.
Σημειώνεται πως σημαντικό μέρος της διάλεξης αφιερώθηκε στα συστήματα υποστήριξης και προστασίας των θυμάτων, όπως ρυθμίζονται από την πολωνική νομοθεσία και περιλαμβάνουν προσωπική προστασία, βοήθεια μετεγκατάστασης, οικονομική και ψυχολογική υποστήριξη, καθώς και μέτρα πρόληψης δευτερογενούς θυματοποίησης.
Ακόμα τονίστηκε η σημασία της ενημέρωσης των θυμάτων για τα δικαιώματά τους και της ενεργούς συμμετοχής τους στη δικαιοσύνη, ως βασική προϋπόθεση για τη διασφάλιση της δικαιοσύνης, της ισότητας και της εμπιστοσύνης στο νομικό σύστημα.
Συνοψίζοντας, η Πρύτανης Żylińska υπογράμμισε ότι τα εγκλήματα μίσους έχουν πολυδιάστατες και μακροπρόθεσμες συνέπειες, όχι μόνο για τα άμεσα θύματα αλλά και για το σύνολο της κοινωνίας και σημείωσε πως η αποτελεσματική νομοθεσία και τα συστήματα υποστήριξης θυμάτων είναι κρίσιμα για την καταπολέμηση των διακρίσεων, την προαγωγή της κοινωνικής τάξης και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στην εκδήλωση απηύθυνε χαιρετισμό ο Καθηγητής Metanios Halabi, Πρόεδρος του Alexander College, ο οποίος παρουσίασε το όραμα και τη στρατηγική του Κολλεγίου αναφέροντας πως πρόσφατα ξεκίνησε μια διαδικασία βαθιάς μεταμόρφωσης σε όλα τα επίπεδα, τόσο διοικητικά όσο και ακαδημαϊκά, καθώς και στο επίπεδο του στρατηγικού του οράματος και των μελλοντικών του προοπτικών.
Αναφερόμενος στην αποστολή του Alexander College, ο καθηγητής Halabi είπε ότι η πρώτη είναι η ποιοτική εκπαίδευση, δηλαδή όπως εξήγησε, να τοποθετήσουμε κάθε απόφοιτο σε θέση να συμβάλλει με επάρκεια και ακεραιότητα στην επαγγελματική και κοινωνική ζωή.
Πηγή: ΚΥΠΕ
