Το Μεγάλο Σάββατο του Απριλίου 2025, σε λαμπρατζιά στην Παλώδια, νεαροί τοποθέτησαν τη σημαία της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας στην κορυφή της φωτιάς. Σε άλλη λαμπρατζιά, στη Λακατάμια, η φωτογραφία του ευρωβουλευτή Γιώργου Γεωργίου του ΑΚΕΛ μπήκε στη φωτιά μαζί με πανό που έγραφε «Στης Ελλάδας τον κόρφο ώς πότε θα φωλιάζουν ηγέτες-προδότες;», δίπλα στη φωτογραφία του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Στη Λεμεσό, στην περιοχή Αγίου Γεωργίου Χαβούζας, νεαροί έκαψαν επιγραφή με τα αρχικά «LGBT». Οι εικόνες κυκλοφόρησαν στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Παρά τις αντιδράσεις δεν υπήρχαν διώξεις.
Τι έχει συμβεί έναν χρόνο αργότερα ώστε να προληφθούν τέτοια φαινόμενα; Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Κώστας Φυτιρής, συγκάλεσε σύσκεψη με Αστυνομία, Πυροσβεστική, Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων για τη διαχείριση του εθίμου της λαμπρατζιάς και ανήγγειλε εντατικούς ελέγχους, «συλλήψεις παραβατών και επιβολή ευθυνών και στους γονείς ανηλίκων». Στόχος, είπε, είναι «το παραδοσιακό έθιμο της λαμπρατζιάς να παραμείνει γιορτή». Τα περιστατικά αυτά δεν εκπλήσσουν όσους παρακολουθούν την Ακροδεξιά στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια. Το ΕΛΑΜ, που ξεκίνησε ως παράρτημα της Χρυσής Αυγής, πήρε 11,2% στις ευρωεκλογές του 2024. Οι νέοι δεν προέκυψαν από ένα πολιτικό κενό. Μεγάλωσαν σε μια κοινωνία όπου η Ακροδεξιά βρήκε χώρο, χτίστηκε και κανονικοποιήθηκε σταδιακά, μέσα και έξω από τις κάλπες.
Η άνοδος του ΕΛΑΜ ήταν σταδιακή. Από 0,88% το 2013, κατέγραψε 6% το 2023 και στις ευρωεκλογές του Ιουνίου 2024 το κόμμα πήρε 11,2% εκλέγοντας για πρώτη φορά ευρωβουλευτή. Σήμερα κάθεται στην ίδια ευρωπαϊκή ομάδα με τους Fratelli d'Italia και το Vox, και ήταν το μόνο κυπριακό κόμμα που παρευρέθηκε στην ορκωμοσία του Τραμπ.
Σε έρευνα του 2024 στο περιοδικό Ethnicities, η Άννα Τριανταφυλλίδου αναλύει την άνοδο του θρησκευτικού εθνικισμού στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και καταλήγει ότι τα ακροδεξιά κόμματα της περιοχής χρησιμοποιούν τη θρησκεία για να χτίσουν αντίθεση μεταξύ «ηθικού λαού» και «διεφθαρμένης ελίτ». Η πίστη λειτουργεί ως λεξιλόγιο του αποκλεισμού και μια μορφή ταυτότητας που τον υποστηρίζει. Η πανευρωπαϊκή έρευνα του Pew Research Center (Ιανουάριος 2025, 36 χώρες) βρίσκει ότι σε χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης το ποσοστό εκείνων που θεωρούν τη θρησκεία αναπόσπαστη από την εθνική ταυτότητα παραμένει από τα υψηλότερα στην ΕΕ και συνδέεται άμεσα με αποδοχή λαϊκιστικών και αυταρχικών αφηγημάτων. Παράλληλα, σε τοίχους γειτονιών το σύμβολο «Ιησούς Χριστός Νικά» εμφανίζεται με σπρέι δίπλα σε υπογραφές διάφορων «ανεξάρτητων» ομάδων νεαρών που αυτοαποκαλούνται τοπικές «τρομοκρατικές» οργανώσεις.
Το φαινόμενο από κοντά
«Ασκείτο εδώ και καιρό λάθος στρατηγική σε θεσμικό επίπεδο», λέει ο Στέφανος Ευαγγελίδης, γραμματέας της Accept ΛΟΑΤΚΙ+ Κύπρου, «η οποία δεν απευθύνθηκε στη γενική ανασφάλεια των καιρών μας, στις ανησυχίες της κοινωνίας, με λύσεις. Και έτσι οδηγηθήκαμε σε μια γενικότερη ανασφάλεια, και άτομα μειονοτήτων κατέληξαν να γίνονται οι αποδιοπομπαίοι τράγοι». Το πλαίσιο της ανασφάλειας είναι συγκεκριμένο: στεγαστική κρίση, μεταναστευτικό, ταξικές διαφορές, οικονομική πίεση και γύρω τους συνεχιζόμενοι πόλεμοι. «Δόθηκε χώρος σε διάφορες πολιτικές ομάδες να χρησιμοποιήσουν και να προωθήσουν ένα ακροδεξιό αφήγημα», λέει ο Ευαγγελίδης. «Όπως η Μελόνι και η Λεπέν, πατούν πάντα στο πιο γνώριμο, αυτό που προσφέρει ανακούφιση απέναντι στην ανασφάλεια».
Ανάλυση του 2024 για την άνοδο της χριστιανικής Δεξιάς στην Ευρώπη (Lo Mascolo & Stoeckl) περιγράφει πώς αυτά τα κινήματα εκμεταλλεύονται υπάρχουσα θρησκευτική ταυτότητα για να φέρουν ακροδεξιές ιδέες σε στρώματα που δεν θα τις αποδέχονταν διαφορετικά. Ο κ. Ευαγγελίδης σημειώνει με προβληματισμό μια πρόσφατη δήλωση του αρχηγού του ΕΛΑΜ, Χρίστου Χρίστου, ότι το κόμμα υπερασπίζεται και προστατεύει ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. «Η Ακροδεξιά στην Κύπρο βρήκε χώρο να ανθίσει και δημιούργησε χρήσιμα για την ίδια αφηγήματα. Ενώ είναι Άκρα Δεξιά, έγινε η φωνή της συντηρητικής λαϊκής Δεξιάς και αυτό φαίνεται ξεκάθαρα και από το φαινόμενο Τραμπ», σημειώνει. Τον Φεβρουάριο του 2023, κουκουλοφόροι επιτέθηκαν σε εκδήλωση της Accept στο ΤΕΠΑΚ. Πρόσφατα, 17χρονος στη Λακατάμια δέχτηκε επίθεση βάσει μόνο της εμφάνισής του. «Υπάρχουν άνθρωποι στην Κύπρο που κάνουν διπλή ζωή, που δεν κάνουν come out στην οικογένειά τους, που φοβούνται να απευθυνθούν στην Αστυνομία όταν είναι θύματα εγκλημάτων μίσους», λέει ο κ. Ευαγγελίδης. «Δεν εμπιστεύονται. Κρύβονται», σημειώνει και προσθέτει: «Υπάρχει έξαρση του bullying στα σχολεία. Το σχολείο σήμερα νοσεί καθώς στέλνει λάθος μηνύματα ψευδοσυντηρητισμού και μισαλλοδοξίας».
Η ατιμωρησία
Η ρητορική μίσους με βάση τον σεξουαλικό προσανατολισμό ποινικοποιήθηκε το 2015 στην Κύπρο. Τον Οκτώβριο 2024 οι ποινές αυξήθηκαν: έως πέντε χρόνια φυλάκιση και πρόστιμο 10.000 ευρώ. Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ILGA-Europe, δεν έχει εκδοθεί καμία καταδικαστική απόφαση. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης μάλιστα κατέθεσε τον Φεβρουάριο 2026 νομοσχέδιο για ρύθμιση των λαμπρατζιών επικεντρωμένο στις κροτίδες, την ξυλεία και τις άδειες, χωρίς αναφορά στα περιστατικά μίσους του 2025.
Ο Ευαγγελίδης αναγνωρίζει κάποια κινητικότητα: «Υπήρξε κινητοποίηση της Αστυνομίας για έρευνες σχετικά με καταγγελίες εγκλημάτων μίσους. Ο αριθμός των καταγγελιών αυξάνεται, όπως και η ανταπόκριση». Αλλά η πορεία των υποθέσεων είναι άλλο ζήτημα: πολλές λήγουν εξωδικαστικά λόγω του αργού δικαστικού συστήματος που αποθαρρύνει την επίσημη δίωξη, και πολλά θύματα επιλέγουν να μην καταγγείλουν. «Η Αστυνομία», λέει ο Ευαγγελίδης, «έχει θέσει στόχους για τις λαμπρατζιές που είναι αδύνατον να επιτύχει». Η πολιτική αδράνεια είναι εξίσου χαρακτηριστική. Μετά τα περιστατικά της λαμπρατζιάς το 2025, μόνο το ΑΚΕΛ και το VOLT τα καταδίκασαν δημόσια. «Παρατηρούμε κόμματα να μην καταγγέλλουν αυτά τα αφηγήματα και πολλές φορές να τα υιοθετούν», λέει ο Ευαγγελίδης. Ακούσαμε την πρόεδρο της Βουλής να λέει «η κοινωνία δεν είναι έτοιμη» ως επιχείρημα αδράνειας. «Τα κόμματα χαράσσουν πολιτική και επηρεάζουν την κοινωνία», απαντά. «Ποιος είναι αυτός που θα ετοιμάσει την κοινωνία;»
Στο στόχαστρο και η Αριστερά
Ο Γιώργος Κουκουμάς, εκπρόσωπος Τύπου και βουλευτής Αμμοχώστου του ΑΚΕΛ, εντοπίζει μια άλλη διάσταση. «Δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε άγνωστο ότι η Ακροδεξιά έχει μονίμως στο στόχαστρό της την Αριστερά, τις ιδέες και τους φορείς της», λέει. «Για αυτό και έχουμε τα τελευταία χρόνια ένταση σε περιστατικά όπως βανδαλισμούς σε οικήματα λαϊκών οργανώσεων, αναγραφή φασιστικών συνθημάτων στους δρόμους». Για τα περσινά περιστατικά αναφέρει: «Δεν είδαμε καμία κατάληξη της έρευνας ούτε διώξεις. Η ατιμωρησία για τέτοιες συμπεριφορές ενθαρρύνει την ακροδεξιά δράση και για αυτό έχει ευθύνες η Πολιτεία», επισημαίνει και σημειώνει πως μπορεί ορισμένοι όταν βλέπουν τέτοιες ενέργειες της Ακροδεξιάς είτε να τις ανέχονται είτε να τις υποβαθμίζουν σε «νεανικές απερισκεψίες» είτε και να χαιρεκακούν κατά βάθος διότι στρέφονται ενάντια στην Αριστερά και άλλους. «Θα πρέπει όμως όλοι να γνωρίζουν ότι η Ακροδεξιά, αργά ή γρήγορα, στρέφεται ενάντια σε ολόκληρη την κοινωνία. Όπως μάλιστα έχουμε υποδείξει πολλές φορές, ενίοτε οι δυνάμεις της Ακροδεξιάς στρέφονται και ενάντια σε αυτούς που τους ανάγιωσαν ιδεολογικά και ενάντια σε αυτούς που συναγελάζονται μαζί τους. Αλλά, συνήθως, τότε είναι αργά», λέει ο κ. Κουκουμάς.
Φέτος το Μεγάλο Σάββατο
Η Αστυνομία βρίσκεται ήδη επί ποδός για σήμερα το βράδυ της Ανάστασης. Το 2025 κατασχέθηκαν 20.500 είδη πυροτεχνίας. Το επιχειρησιακό πλάνο για το Πάσχα 2026 εκπονήθηκε από τον Φεβρουάριο. Η Πολιτεία φαίνεται αποφασισμένη το έθιμο να παραμείνει «γιορτή και όχι κίνδυνος», κατά τον Φυτιρή. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι διαφορετικό: αν φέτος το Μεγάλο Σάββατο εμφανιστούν πάλι σημαίες ή φωτογραφίες πολιτικών προσώπων και κοινωνικών ομάδων στις φλόγες, τότε ποια κόμματα, εν μέσω προεκλογικής, θα σπεύσουν να καταδικάσουν;
