Η διάλυση της Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID) αποτέλεσε κεντρική προεκλογική δέσμευση του Ντόναλντ Τραμπ και υλοποιήθηκε αμέσως μετά την επιστροφή του στην εξουσία, τον Ιανουάριο του 2025. Πάνω από 10.000 εργαζόμενοι και συνεργάτες απολύθηκαν, ενώ χιλιάδες προγράμματα τερματίστηκαν αιφνίδια, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς βασικές υπηρεσίες. Οι αμερικανικές δαπάνες για διεθνή βοήθεια μειώθηκαν από 72 δισ. δολάρια το 2024 σε 47 δισ. το 2025. Ωστόσο, το ανθρώπινο κόστος αυτών των περικοπών αποδεικνύεται πολύ μεγαλύτερο και ακόμη δεν έχει πλήρως καταγραφεί.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις ερευνητών, η διακοπή των προγραμμάτων έχει ήδη συμβάλει σε περίπου 600.000 θανάτους, εκ των οποίων τα δύο τρίτα είναι παιδιά. Άλλες αναλύσεις ανεβάζουν τον αριθμό για το 2025 μεταξύ 500.000 και 1 εκατομμυρίου, ενώ μακροπρόθεσμα οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι δραματικά μεγαλύτερες. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο ιατρικό περιοδικό The Lancet προβλέπει ότι οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια, όχι μόνο από τις ΗΠΑ αλλά και από ευρωπαϊκές χώρες, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τουλάχιστον 9,4 εκατομμύρια επιπλέον θανάτους έως το 2030, εκ των οποίων περίπου 2,5 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών.
Η πολιτική «America First» και το κόστος της
Έναν χρόνο μετά τη διάλυση της USAID, η στήριξη των Αμερικανών προς την παροχή διεθνούς βοήθειας παραμένει ισχυρή και μάλιστα αυξάνεται αισθητά όταν οι πολίτες ενημερώνονται για το πραγματικό της κόστος και αντίκτυπο.
Δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Ιδρύματος Rockefeller δείχνει ότι οι περισσότεροι ψηφοφόροι υποτιμούν ή αγνοούν βασικά στοιχεία. Σχεδόν όλοι υπερεκτιμούν το ποσοστό του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού που κατευθύνεται στη διεθνή βοήθεια, με πάνω από το ένα τρίτο να πιστεύει ότι φτάνει στο 20%. Στην πραγματικότητα, πριν το 2025 ανερχόταν μόλις στο 1%.
Όταν οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για αυτό το δεδομένο, καθώς και για το εύρος των προγραμμάτων που χρηματοδοτεί η βοήθεια – από την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών έως την πρόληψη επιδημιών – η συνολική υποστήριξη αυξήθηκε από 54% σε 70%. Ακόμη και μεταξύ των Ρεπουμπλικανών, η στήριξη έφτασε το 58%, ενώ οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ (MAGA) εμφανίστηκαν μοιρασμένοι, με το 50% να τάσσεται υπέρ.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η αντίθεση στην εξωτερική βοήθεια συχνά βασίζεται περισσότερο σε ελλιπή ενημέρωση παρά σε πάγιες ιδεολογικές θέσεις. Μόλις ένα 12% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι η βοήθεια θα έπρεπε να περικοπεί συνολικά, ανεξαρτήτως συνεπειών, ενώ το 80% προτιμά μεταρρυθμίσεις και αυστηρότερους ελέγχους αντί της κατάργησης.
Επιπτώσεις στην υγεία, επιδημίες και ασφάλεια
Οι συνέπειες καταγράφονται ήδη σε πολλές περιοχές. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η διακοπή προγραμμάτων ύδρευσης και υγιεινής οδήγησε σε εκτίναξη των θανάτων από χολέρα κατά 361% μέσα σε έναν χρόνο. Παράλληλα, το 86% των προγραμμάτων μητρικής και παιδικής υγείας ανεστάλη, απειλώντας να ανατρέψει δεκαετίες προόδου. Πέραν της υγείας, οι επιπτώσεις αγγίζουν και την ασφάλεια. Μελέτη στο περιοδικό Science κατέγραψε αύξηση της πιθανότητας συγκρούσεων κατά 6,5% σε περιοχές που έχασαν χρηματοδότηση από την USAID, καθώς και αύξηση ταραχών και βίαιων επεισοδίων. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η υποχώρηση των ΗΠΑ από τον τομέα της διεθνούς βοήθειας αφήνει χώρο σε άλλους παίκτες, όπως η Κίνα, να ενισχύσουν την επιρροή τους μέσω επενδύσεων και υποδομών. Παρά τα δεδομένα αυτά, η αμερικανική κυβέρνηση αμφισβητεί τις εκτιμήσεις για τον αριθμό των θυμάτων, υποστηρίζοντας ότι το προηγούμενο μοντέλο βοήθειας ενίσχυε την εξάρτηση αντί την ανάπτυξη.
Μπροστά στις αντιδράσεις, το Κογκρέσο επιχείρησε να περιορίσει τις επιπτώσεις, εγκρίνοντας πακέτο 50 δισ. δολαρίων για ανθρωπιστική βοήθεια και επιπλέον χρηματοδότηση μέσω του ΟΗΕ για χώρες σε κρίση. Ωστόσο, τα ποσά αυτά υπολείπονται σημαντικά των προηγούμενων επιπέδων. Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση ζητά νέα κονδύλια άνω του 1,4 δισ. δολαρίων για την αντιμετώπιση της επιδημίας Έμπολα στο Κονγκό, αναγνωρίζοντας έμμεσα την ανάγκη παρέμβασης.
Η περίπτωση της Κύπρου
Στην Κύπρο, ο ρόλος της USAID υπήρξε ιστορικά σημαντικός, κυρίως μετά το 1974, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη υποδομών, την εκπαίδευση και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Ωστόσο, η αμερικανική βοήθεια προς το νησί είχε ουσιαστικά τερματιστεί ήδη πριν από το 2025. Τα κονδύλια είχαν περιοριστεί σε συμβολικά επίπεδα, γεγονός που σημαίνει ότι η διάλυση της USAID είχε περισσότερο συμβολικό παρά πρακτικό αντίκτυπο.
Παρά ταύτα, η παρουσία της υπηρεσίας εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις, ιδιαίτερα όσον αφορά τον ρόλο της σε προγράμματα επανένωσης, δείχνοντας ότι η κληρονομιά της αμερικανικής βοήθειας παραμένει στενά συνδεδεμένη με το άλυτο Κυπριακό.
