Εντολή στον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να ξεκινήσει άμεσες διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ έδωσε ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, θέτοντας ως προϋπόθεση την απουσία απειλών και παράλογων απαιτήσεων από αμερικανικής πλευράς. Οι ΗΠΑ ζητούν από το Ιράν να τερματίσει το πυρηνικό πρόγραμμα, να περιορίσει το βαλλιστικό οπλοστάσιο του και να διακόψει τη στήριξη σε φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στον αραβικό κόσμο όπως οι Χούθι, η Χεζμπολάχ και η Χαμάς. Οι πληροφορίες των New York Times αναφέρουν ότι η Τεχεράνη άλλαξε στάση στο θέμα του εμπλουτισμού ουρανίου και πλέον παρουσιάζεται έτοιμη να συζητήσει σημαντικές υποχωρήσεις, όπως η αναστολή του πυρηνικού προγράμματος. Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι το Ιράν βλέπει με θετικό φακό παλαιότερη πρόταση των ΗΠΑ για δημιουργία περιφερειακού κοινοπρακτικού σχήματος παραγωγής πυρηνικής ενέργειας, ενώ Ιρανός αξιωματούχος συναντήθηκε με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν για να μεταφέρει το μήνυμα του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη Αλί Χαμενεϊ για την πρόθεση της Τεχεράνης να αποστείλει το εμπλουτισμένο ουράνιο της στη Ρωσία, όπως έπραξε στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015.
Την περασμένη Δευτέρα ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε τον Ιράν να προχωρήσει σε συμφωνία με τις ΗΠΑ, προειδοποιώντας ότι σε αντίθετη περίπτωση «πιθανόν θα γίνουν κακά πράγματα». Την Παρασκευή, 6 Φεβρουαρίου, αναμένεται ότι θα πραγματοποιηθούν συνομιλίες μεταξύ αξιωματούχων των ΗΠΑ και του Ιράν στην Τουρκία, μετά και από τη μεσολάβηση αρκετών χωρών της Μέσης Ανατολής (Αίγυπτος, Κατάρ, Ομάν και Τουρκία). Την αμερικανική πλευρά θα εκπροσωπήσει στις συνομιλίες ο απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, ενώ την Τεχεράνη ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Οι όροι του Τραμπ
«Παρά τη σαφή επιθυμία του ιρανικού καθεστώτος να αποφύγει τη στρατιωτική κλιμάκωση και την προθυμία του να προσφέρει κάποιες περιορισμένες παραχωρήσεις, η Ουάσιγκτον πιστεύει ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να προσπαθεί να κερδίσει χρόνο και δεν είναι σοβαρή όσον αφορά την αποδοχή των όρων του Τραμπ», ανέφερε στον «Π» η πολιτική αναλύτρια, ειδική σε θέματα Μέσης Ανατολής, Ευανθία Κουλουριώτη. Πρόσθεσε ότι οι όροι του Αμερικανού προέδρου περιλαμβάνουν τέσσερα θέματα: το πυρηνικό πρόγραμμα, το πυραυλικό πρόγραμμα, τις πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη και την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν. Σημείωσε δε ότι κάθε ώρα που περνά, οι πιθανότητες διπλωματικής λύσης μειώνονται, ενώ ο κίνδυνος στρατιωτικής επιλογής αυξάνεται.
Ακολούθως είπε ότι η Ουάσινγκτον μετακίνησε τεράστιες δυνάμεις προς τη Μέση Ανατολή με τρόπο που θυμίζει τις τελευταίες εβδομάδες πριν από τη σύλληψη του Μαδούρο στη Βενεζουέλα. Ανέφερε ότι στην περιοχή βρίσκεται ένα αεροπλανοφόρο, τεράστιες ομάδες πολεμικών πλοίων, συστοιχίες αεράμυνας και πολεμικά αεροσκάφη ικανά να διαπεράσουν οποιαδήποτε αεράμυνα έλαβε το ιρανικό καθεστώς τους τελευταίους οκτώ μήνες, είτε από τη Ρωσία είτε από την Κίνα.
Τρία σενάρια
Αναφερόμενη ειδικά στις στρατιωτικές επιλογές των ΗΠΑ, τόνισε ότι υπάρχουν τρία σενάρια στα χέρια του Τραμπ. «Το πρώτο», υπογράμμισε, «είναι η επιλογή ενός περιορισμένου χτυπήματος, στο οποίο ο αμερικανικός στρατός θα στοχεύσει, χρησιμοποιώντας πυραύλους Tomahawk και πολεμικά αεροσκάφη, τις εγκαταστάσεις της μονάδας Basij (παραστρατιωτική δύναμη) και των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), ειδικά εκείνες τις μονάδες που συμμετείχαν και συνεχίζουν να συμμετέχουν στη στόχευση Ιρανών διαδηλωτών». Πράγματι, σημείωσε, οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, με την υποστήριξη της ισραηλινής Μοσάντ, έχουν μια σαφή εικόνα αυτών των δυνάμεων και των σημείων ανάπτυξής τους, είτε στην Τεχεράνη είτε σε άλλες ιρανικές πόλεις. «Ένα τέτοιο χτύπημα», συμπλήρωσε, «θα χρησίμευε ως άμεση προειδοποίηση προς το ιρανικό καθεστώς να σταματήσει να χρησιμοποιεί υπερβολική βία κατά των λαϊκών διαμαρτυριών και θα αποτελούσε ένα μήνυμα αμερικανικής στήριξης προς τους διαδηλωτές για να συνεχίσουν την προσπάθεια ανατροπής του ιρανικού καθεστώτος».
Στη συνέχεια μίλησε για το δεύτερο σενάριο, λέγοντας ότι αφορά ένα σκληρό αλλά σταθμισμένο χτύπημα, στο οποίο ο αμερικανικός στρατός θα χρησιμοποιήσει τις πυραυλικές και αεροπορικές του δυνατότητες για να στοχεύσει τους τρεις κλάδους των ενόπλων δυνάμεων του ιρανικού καθεστώτος: τον στρατό, τους Φρουρούς της Επανάστασης και την πολιτοφυλακή Basij. Αυτό, όπως είπε, θα περιλαμβάνει τη στόχευση κέντρων διοίκησης επιχειρήσεων και ανώτερων αξιωματικών που εμπλέκονται στις μαζικές δολοφονίες που διέπραξε το καθεστώς, με στόχο την καταστολή των διαμαρτυριών. «Μέσω ενός τέτοιου χτυπήματος», υπογράμμισε, «οι ΗΠΑ ελπίζουν να αναγκάσουν την Τεχεράνη να υποκύψει στις πιέσεις και να κάνει παραχωρήσεις, τόσο στο εσωτερικό έναντι του ιρανικού λαού, όσο και διεθνώς στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με την Ουάσινγκτον».
Το τρίτο σενάριο, ανέφερε η κ. Κουλουριώτη, αφορά ένα αποφασιστικό χτύπημα για αλλαγή του καθεστώτος, στο οποίο ο αμερικανικός στρατός, με την υποστήριξη του Ισραηλινού συμμάχου του, θα κινηθεί για να χτυπήσει όλους τους πυλώνες του ιρανικού καθεστώτος, ξεκινώντας από την κορυφή της πυραμίδας, τον Ιρανό ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, και επεκτείνοντας τα χτυπήματα προς τη στρατιωτική ηγεσία, το IRGC και ανώτερα πολιτικά πρόσωπα που αποτελούν τον πυρήνα του καθεστώτος. «Αυτό», ανέφερε, «θα περιλαμβάνει επίσης τη στόχευση σημαντικών στρατιωτικών βάσεων, του πυραυλικού προγράμματος και ό,τι έχει απομείνει από το πυρηνικό πρόγραμμα». Σε ένα τέτοιο χτύπημα, σημείωσε, ενδέχεται να δούμε χερσαίες επιχειρήσεις από πράκτορες που στοχεύουν ευαίσθητα πρόσωπα και προστατεύουν διαδηλωτές. Στόχος, όπως είπε, είναι η πτώση του ιρανικού καθεστώτος, το οποίο, τις τελευταίες δύο δεκαετίες, έχει ουσιαστικά μετατραπεί σε ένα μονοπρόσωπο σύστημα με επίκεντρο τον Χαμενεΐ. «Η Ουάσινγκτον», πρόσθεσε, «ελπίζει ότι υιοθετώντας αυτό το σενάριο, το ιρανικό καθεστώς θα καταρρεύσει γρήγορα, χωρίς περιφερειακές και διεθνείς επιπτώσεις, και χωρίς το Ιράν να βυθιστεί σε εσωτερικές συγκρούσεις και εμφύλιο πόλεμο».
Οι δυνατότητες του Ιράν
Ακολούθως η κ. Κουλουριώτη αναφέρθηκε στις ικανότητες του ιρανικού καθεστώτος να αντιδράσει σε οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση. Επικαλέστηκε πληροφορίες που κυκλοφορούν στις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες, «οι οποίες είναι οι πιο ενημερωμένες για τη στρατιωτική πραγματικότητα του ιρανικού καθεστώτος». Σύμφωνα με αυτές τις πληροφορίες, η Τεχεράνη κατάφερε να ανακατασκευάσει εν μέρει μέρος αυτών που έχασε κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου τον περασμένο Ιούλιο». Όσον αφορά την αεράμυνα, πρόσθεσε, «η Κίνα έχει μεταφέρει ορισμένα συστήματα μεσαίου βεληνεκούς που είναι απίθανο να είναι αποτελεσματικά έναντι οποιασδήποτε αμερικανικής δράσης». Σημείωσε δε ότι οι αναφορές δείχνουν επίσης ότι η Μόσχα έχει μεταφέρει συστοιχίες S-200 και S-300 στο Ιράν, ωστόσο, αυτές οι συστοιχίες έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση αμερικανικών αεροσκαφών κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου.
Όσον αφορά το πυραυλικό πρόγραμμα, η κ. Κουλουριώτη ανέφερε ότι υπάρχουν αναφορές ότι η Τεχεράνη διαθέτει 2.000 πυραύλους, ενώ άλλοι λένε 1.000 πυραύλους. «Δεν υπάρχουν», όπως είπε, «ακριβείς πληροφορίες για τον ακριβή αριθμό». Ακολούθως επεσήμανε ότι το δίλημμα που αντιμετώπισε το ιρανικό καθεστώς δεν έγκειται στον αριθμό των βαλλιστικών πυραύλων, αλλά μάλλον στον περιορισμένο αριθμό εκτοξευτών πυραύλων. «Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου», ανέφερε, «ο ισραηλινός στρατός κατάφερε να καταστρέψει ένα σημαντικό μέρος αυτών των εκτοξευτών». Αυτό το γεγονός, υποστήριξε, ανάγκασε την Τεχεράνη τους τελευταίους δύο μήνες να μετακινήσει ένα μεγάλο μέρος αυτών των εκτοξευτών από τα δυτικά της χώρας προς τα ανατολικά, σε οχυρωμένες υπόγειες τοποθεσίες γνωστές ως «πόλεις πυραύλων».
Σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, η κ. Κουλουριώτη τόνισε ότι η Τεχεράνη, με τη βοήθεια της ρωσικής γραμμής παραγωγής, κατάφερε να αναπληρώσει ό,τι έχασε σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη και εγκαταστάσεις παραγωγής κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου. Ωστόσο, σημείωσε, ότι πέρα από τις εσωτερικές στρατιωτικές δυνατότητες του ιρανικού καθεστώτος, η Τεχεράνη εξακολουθεί να κατέχει επικίνδυνα και επιβλαβή περιφερειακά χαρτιά.
Τα χαρτιά της Τεχεράνης
Το ιρανικό καθεστώς εξακολουθεί να κατέχει ισχυρά χαρτιά πίεσης στην περιοχή, τα οποία είναι ικανό να χρησιμοποιήσει, τόνισε η κ. Κουλουριώτη. «Το Ιράν», όπως είπε, «έχει επανειλημμένα απειλήσει περισσότερες από μία φορές την ικανότητά του να κλείσει το στρατηγικό Στενό του Ορμούζ, το οποίο επηρεάζει τη μεταφορά περίπου 8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως στην παγκόσμια αγορά». Ανέφερε επίσης ότι η Τεχεράνη έχει επίσης την ικανότητα μέσω πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών να στοχεύει μεγάλα πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Ιράκ, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ. Πρόσθεσε δε ότι «η Τεχεράνη διαθέτει πολιτοφυλακές ικανές να υπονομεύσουν την ασφάλεια και τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή: τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, την Κατάεμπ Χεζμπολάχ και την Αλ-Νουτζάμπα στο Ιράκ, και τους Χούθι στην Υεμένη».
Ακολούθως εξέφρασε την εκτίμηση ότι το ιρανικό καθεστώς διατηρεί ακόμη τη στρατιωτική ικανότητα να δώσει μια σημαντική απάντηση σε περίπτωση που αντιμετωπίσει ένα μη αποφασιστικό αμερικανικό στρατιωτικό χτύπημα. Το ιρανικό καθεστώς, τόνισε, έχει επίσης την ικανότητα να πυροδοτήσει τη Μέση Ανατολή και να σπείρει το χάος σε μια περιοχή μεγάλης ευαισθησίας και παγκόσμιου αντίκτυπου. «Κατά τη γνώμη μου», πρόσθεσε, «αυτή η πραγματικότητα είναι ένας από τους πιο κρίσιμους παράγοντες που μελετώνται στην Ουάσιγκτον». Φυσικά, όπως είπε, ο Τραμπ δεν θέλει έναν μακροπρόθεσμο ανοιχτό πόλεμο όπως στο Αφγανιστάν, ούτε θέλει χάος στη Μέση Ανατολή που θα μπορούσε να επεκταθεί στην γύρω περιοχή.
«Ποτήρι δηλητήριο»
«Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τον επανασχεδιασμό του χάρτη της Μέσης Ανατολής και την ισορροπία δυνάμεων εκεί», επεσήμανε η κ. Κουλουριώτη. Κάποιοι, σημείωσε, πιστεύουν ότι αυτό που συμβαίνει είναι μέρος ενός σχεδίου το οποίο υπαινίχθηκε ο Νετανιάχου, ο οποίος έχει επανειλημμένα μιλήσει για μια «νέα Μέση Ανατολή», ενώ άλλοι θεωρούν την τρέχουσα κίνηση του Τραμπ ως καθοδηγούμενη από την προσωπική του επιθυμία για εκδίκηση εναντίον του ιρανικού καθεστώτος, την οποία, σύμφωνα με αμερικανικές αναφορές, κρύβει πίσω από δύο απόπειρες δολοφονίας εναντίον του. Ωστόσο, ανέφερε, «Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η τρέχουσα κλιμάκωση είναι μια απάντηση στην υπερβολική χρήση βίας από το ιρανικό καθεστώς κατά των πρόσφατων λαϊκών διαμαρτυριών». Όποια και αν είναι η αιτία αυτής της κλιμάκωσης, υπογράμμισε, είναι βέβαιο ότι η Ουάσιγκτον πιστεύει ότι η Τεχεράνη βιώνει την πιο αδύναμη περίοδό της και ότι η ευκαιρία είναι ώριμη είτε για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος είτε για μια αλλαγή στις εσωτερικές, περιφερειακές και διεθνείς πολιτικές του. Ακολούθως εξέφρασε την εκτίμηση ότι «μεταξύ του γρήγορου σεναρίου της Βενεζουέλας ή του αργού σεναρίου της Συρίας, η περιοχή είτε θα κατευθυνθεί προς μια γρήγορη αντιπαράθεση και ξαφνική αλλαγή είτε προς μια φωτιά που θα εξαπλωθεί σε όλη τη Μέση Ανατολή, εκτός αν ο Χαμενεΐ πιει ένα “ποτήρι δηλητήριο” την τελευταία στιγμή, όπως έκανε ο προκάτοχός του Χομεϊνί στο τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ, αποδεχόμενος πλήρως τους όρους των ΗΠΑ».
