«Τα μηνύματα από την αμερικανική πλευρά για τον πόλεμο με το Ιράν είναι διφορούμενα», δήλωσε στο politis.com.cy ο διεθνολόγος Δρ Αλέξανδρος Ζαχαριάδης, ερευνητικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κύπρου και του London School of Economics. Εξέφρασε ωστόσο την εκτίμηση ότι οι ΗΠΑ επιχειρούν να βρουν τρόπο τερματισμού των εχθροπραξιών, αναζητώντας αφήγημα εξόδου από τον πόλεμο. Σημείωσε ωστόσο ότι το Ισραήλ και το Ιράν δεν δείχνουν διατεθειμένα για λήξη του πολέμου άνευ όρων.
Ερωτηθείς για τους τρεις όρους που θέτει στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν για τον τερματισμό του πολέμου, ο Δρ Ζαχαριάδης ανέφερε ότι περιλαμβάνουν και την καταβολή αποζημιώσεων, λέγοντας ότι δεν υπάρχει καμία πιθανότητα αποδοχής αυτού του όρου από τους Αμερικανούς.
Ακολούθως ανέφερε ότι υπάρχουν σε εξέλιξη διπλωματικές προσπάθειες άλλων κρατών για να φέρουν τις τρεις πλευρές στο τραπέζι του διαλόγου. Ωστόσο, τόνισε, δεν φαίνεται να υπάρχει απόθεμα εμπιστοσύνης μεταξύ των τριών πλευρών λόγω των όσων έχουν συμβεί στο παρελθόν, τονίζοντας το γεγονός ότι κατέληξαν σε σύγκρουση ενώ υπήρχε σε εξέλιξη διαδικασία διαπραγματεύσεων.
«Αυτή τη στιγμή», πρόσθεσε, «φαίνεται ότι οι Ιρανοί προσπαθούν δημιουργήσουν προβλήματα στην παγκόσμια οικονομία, αυξάνοντας την πίεση προς τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στο εσωτερικό και το εξωτερικό μέσω της αύξησης των τιμών στην ενέργεια (πετρέλαιο) και την πτώση στους δείκτες των χρηματιστηρίων». Το ερώτημα, συνέχισε, είναι ποια από τις εμπόλεμες πλευρές έχει τις μεγαλύτερες αντοχές.
Πυρομαχικά
Στη συνέχεια ανέφερε ότι υπάρχει και το ζήτημα του αποθέματος οπλισμού, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ είναι υποχρεωμένες να σκέφτονται και τα άλλα μέτωπα όπως το ουκρανικό.
Σημείωσε δε ότι και οι δύο πλευρές έριξαν τα περισσότερα πυρομαχικά στην αρχή του πολέμου και πως έχουν μειωθεί οι επιθέσεις κυρίως από την πλευρά του Ιράν, κάτι που δείχνει είτε μείωση του αποθέματος είτε μια προσπάθεια διατήρησης αποθέματος ή και τα δύο. Πρόσθεσε ότι ούτε οι επιθέσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ έχουν την ίδια ένταση με τις πρώτες 48 ώρες του πολέμου.
Ακολούθως είπε ότι οι επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ διεξάγονται πιο βαθιά μέσα στο Ιράν, στην ενδοχώρα και προς τα σύνορα με το Πακιστάν. Δηλαδή, τόνισε, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προσπαθούν να εντοπίσουν και να χτυπήσουν αποθέματα πυραύλων και οπλικών συστημάτων του Ιράν, εκτοξευτές των πυραύλων και εργοστάσια παραγωγής πυραύλων και drones. Είναι λογικό, όπως είπε, το Ιράν να αξιοποίησε το στρατηγικό βάθος της χώρας και το μεγάλο μέγεθος της εδαφικής έκτασης ώστε να δυσχεράνει την προσπάθεια των αντίπαλων κρατών να χτυπήσουν αυτά τα εργοστάσια. Σημείωσε δε ότι προηγουμένως οι περισσότεροι στόχοι ήταν στην Τεχεράνη, δηλαδή προς τα δυτικά του Ιράν και φαίνεται ότι τώρα προσπαθούν να δημιουργήσουν μια αεροπορική υπεροχή ώστε να χτυπήσουν τα εναπομείναντα εργοστάσια, τους εκτοξευτές και τα αποθέματα.
Απουσία ξεκάθαρου στόχου
Υποστήριξε επίσης ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν ξεκάθαρους στόχους, τονίζοντας πως άφησαν πίσω τη συζήτηση για την αλλαγή του καθεστώτος. «Δεν έγινε ξεκάθαρο από πλευράς ΗΠΑ», συμπλήρωσε, «ποιος είναι ο στρατηγικός σκοπός των στρατιωτικών επιχειρήσεων και αν αφορά απλώς την αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος». Αν είναι αυτός ο σκοπός, πρόσθεσε, τότε το έχουν πετύχει αλλά εδώ προκύπτει το ερώτημα γιατί συνεχίζουν τον πόλεμο.
Συνεχίζοντας είπε ότι η αμερικανική ηγεσία από τη μια λέει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα και από την άλλη παρατηρούμε κλιμάκωση. Ωστόσο, σημείωσε, ούτε από την πλευρά του Ιράν εκδηλώνεται διάθεση για αποκλιμάκωση, τερματίζοντας τις επιθέσεις σε γειτονικά κράτη και ανοίγοντας σε κάποιο βαθμό τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Εξέφρασε δε την εκτίμηση ότι οι ΗΠΑ είχαν κάποιο πλάνο αλλά φαίνεται ότι δεν υπολόγισαν σωστά την εξέλιξη των πραγμάτων και τον χαρακτήρα του Ιράν. Ανέφερε επίσης ότι οι Αμερικανοί σύρθηκαν από το Ισραήλ σε αυτή τη στρατιωτική επιχείρηση, αλλά τελικά συνειδητοποίησαν ότι το καθεστώς δεν κατέρρευσε και ούτε οι Ιρανοί παραδόθηκαν άνευ όρων.
Αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ
Τόνισε παράλληλα ότι μια σημαντική παράμετρος των αντιφατικών δηλώσεων του Ντόναλντ Τραμπ είναι το γεγονός πως οι ΗΠΑ διανύουν έτος ενδιάμεσων εκλογών και οι προβλέψεις δεν δείχνουν πολύ καλά αποτελέσματα για τον Αμερικανό πρόεδρο. Ανέφερε ακόμη ότι ο πόλεμος συσπειρώνει τους Δημοκρατικούς, ενώ 25-30% των Ρεπουμπλικάνων διαφωνεί με τον πόλεμο. Σημείωσε δε ότι πρόσφατη δημοσκόπηση έδειξε ότι πέραν του 70% των Αμερικανών ήταν αντίθετοι στην αποστολή χερσαίων αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράν.
Εξέφρασε επίσης την εκτίμηση ότι θα αυξηθεί το ποσοστό των Αμερικανών που τάσσονται κατά του πολέμου όταν αυξηθεί ο πληθωρισμός. «Ήδη», όπως είπε, «υπήρχε θέμα με το κόστος ζωής των Αμερικανών όταν το βαρέλι του πετρελαίου ήταν στα 67-70 δολάρια, πόσον μάλλον τώρα που άγγιξε τα 100 δολάρια». Υπέδειξε επίσης ότι ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανακοίνωσε ότι 32 χώρες έχουν αποδεσμεύει 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα αποθέματα τους, αυξάνοντας την προσφορά στις αγορές. Εντούτοις, υποστήριξε, αυτή η πρακτική για κάμψη των τιμών του πετρελαίου δεν μπορεί να συνεχίσει για πολύ.
Συνεχίζοντας, ο Δρ Ζαχαριάδης είπε ότι διαφαίνεται η εικόνα ενός Αμερικανού προέδρου που αναζητεί αφήγημα για να απεγκλωβιστεί από τον πόλεμο. Πρόσθεσε δε ότι η προηγούμενη συμπεριφορά του Ντόναλντ Τραμπ μας έχει δείξει με ποιο τρόπο θα απεγκλωβιστεί ο Αμερικανός πρόεδρος από τον πόλεμο. «Θα δηλώσει ότι νίκησε τον πόλεμο και πως οι ΗΠΑ πέτυχαν συγκεκριμένους στόχους, το Ιράν είναι αποδυναμωμένο: “γεια σας!”». Ωστόσο, σημείωσε, ο Ντόναλντ Τραμπ θα αντιμετωπίσει προβλήματα στο εσωτερικό λόγω αυτών των αντιφάσεων στη ρητορική του και του αρνητικού αντίκτυπου που θα έχει ο πόλεμος.
Ερωτηθείς εάν το Ισραήλ και το Ιράν θα νιώσουν την πίεση των αγορών ώστε να αναζητήσουν τρόπους τερματισμού του πολέμου, ο Δρ Ζαχαριάδης απάντησε πως οι δύο πιο πάνω χώρες βρίσκονται σε πόλεμο για ολόκληρες δεκαετίες, τονίζοντας ότι οι κοινωνίες των δύο χωρών είναι προετοιμασμένες ψυχολογικά για τον πόλεμο, ειδικά η κοινωνία του Ισραήλ. Αντίθετα, όπως είπε, ο Αμερικανός πολίτης δεν μπορεί να αντιληφθεί γιατί τη στιγμή που υπάρχει σοβαρό ζήτημα με το κόστος ζωής το κράτος να εμπλέκεται σε πόλεμο ο οποίος επιδεινώνει το πρόβλημα του πληθωρισμού.
Το Ιράν
Κληθείς να απαντήσει εάν το Ιράν κατάφερε να ξεπεράσει τα εσωτερικά προβλήματα με τις κοινωνικές αναταραχές και τις διαδηλώσεις που ξέσπασαν κατά του καθεστώτος πριν την έναρξη του πολέμου, ο Δρ Ζαχαριάδης ανέφερε ότι οι ΗΠΑ δεν αντιλαμβάνονται ότι κάθε φορά που ξεσπούν εχθροπραξίες σε αυτό το επίπεδο δημιουργούνται και εμπόδια στην προσπάθεια της τοπικής κοινωνίας να θέσει τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά ζητήματα ψηλά στην ατζέντα. «Σε μια φάση», τόνισε, «που βομβαρδίζεται η χώρα και διαλύονται οι υποδομές, το καθεστώς προβάλλει το αφήγημα της εξωτερικής απειλής για να δικαιολογήσει τα προβλήματα και έτσι καταφέρνει να αποκτήσει μεγαλύτερο διάστημα ζωής».
Το προφίλ του Μοτζταμπά Χαμενεΐ
Αναφερόμενος στον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο Δρ Ζαχαριάδης υποστήριξε ότι είναι πολύ πιο σκληροπυρηνικός από τον πατέρα του. «Φαίνεται», εξήγησε, «ότι ήταν η επιλογή των Φρουρών της Επανάστασης και ήταν μέλος τους». Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, είπε, πολέμησε στον πόλεμο Ιράν – Ιράκ το 1987-88 και γενικότερα φαίνεται ότι έχει πολύ στενές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι αποτελούν το πιο σκληρό κομμάτι της ηγετικής πυραμίδας του Ιράν. Συνεπώς, τόνισε, οι Φρουροί της Επανάστασης απέκτησαν πολύ μεγαλύτερη επιρροή σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη επιλογή ηγέτη.
Υπενθύμισε δε ότι το όνομα του Μοτζταμπά Χαμενεΐ τέθηκε στη συζήτηση για το ποιος θα είναι ο επόμενος ανώτατος ηγέτης όταν έχασε τη ζωή του ο Ιρανός πρόεδρος Εμπραχίμ Ραΐσι κατά τη συντριβή του ελικοπτέρου τον Μάιο του 2024. Σημείωσε ότι τα πρόσωπα που κατέρχονται σε εκλογές για τα διάφορα σώματα πρέπει να εγκριθούν από το Συμβούλιο των Φρουρών.
Εξήγησε επίσης ότι στο Ιράν εκλέγονται από τους πολίτες τρία σώματα. Το Συμβούλιο των Ειδικών, ο Πρόεδρος και η Βουλή. Τόνισε ωστόσο ότι υπάρχει και το Συμβούλιο των Φρουρών, τα μισά μέλη του οποίοι διορίζονται από τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη. Το τελευταίο συμβούλιο, ανέφερε, εγκρίνει ή ακυρώνει υποψηφιότητες.
Ακολούθως είπε ότι ο προηγούμενες ανώτατος ηγέτης, Αλί Χαμενεΐ, ασκούσε την επιρροή του στο Συμβούλιο των Φρουρών ώστε να επιτρέπει και σε πιο μετριοπαθείς υποψηφίους να λάβουν μέρος σε εκλογικές αναμετρήσεις. Για παράδειγμα, είπε, ο σημερινός πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν δεν ανήκει στην σκληροπυρηνική, εθνικιστική και συντηρητική πλευρά του Ιράν αλλά προέρχεται από τους μετριοπαθείς. Ανέφερε επίσης ότι ο πρώην πρόεδρος του Ιράν Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ (2005-2013), που ήταν από τους πιο σκληρούς προέδρους, εκλέχθηκε με τη βοήθεια και τη συμβολή των Φρουρών της Επανάστασης και του σημερινού ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ.
