Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η σημαντική αύξηση των τιμών του πετρελαίου, καθώς και η γεωπολιτική αβεβαιότητα στην περιοχή αναμένεται να έχουν άμεσο αρνητικό αντίκτυπο στην κυπριακή οικονομία το 2026 και το 2027.
Όπως αναφέρεται στην Ετήσια Έκθεση Προόδου 2026 σε σχέση με το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Διαρθρωτικό Σχέδιο 2025-2028, οι επιπτώσεις θα αφορούν ιδιαίτερα τον τουρισμό, τη ναυτιλία, καθώς και τους τομείς των κατασκευών και των ακινήτων, οι οποίοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων.
Σύμφωνα με το ΥΠΟΙΚ, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα έχει επίσης έμμεσο αρνητικό αντίκτυπο στις εξαγωγές υπηρεσιών λόγω της αναμενόμενης μείωσης της εξωτερικής ζήτησης που προκαλεί η γεωοικονομική αβεβαιότητα και της αύξησης των τιμών της ενέργειας.
Οι εξελίξεις αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά όλα τα στοιχεία δαπανών του ΑΕΠ, δηλαδή την ιδιωτική κατανάλωση, τις επενδύσεις και τις καθαρές εξαγωγές.
Η κυπριακή οικονομία το 2026 αναμένεται να επιβραδυνθεί στο 2,7%, σε σύγκριση με 3,8% για το 2025, ενώ για το 2027 ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ αναμένεται να επιταχυνθεί στο 2,9%. Αυτό αντιστοιχεί σε αναθεώρηση προς τα κάτω των εκτιμήσεων για την ανάπτυξη για το 2026, σε σύγκριση με 3,1% που αναμενόταν. Η αύξηση του ΑΕΠ θα προέλθει κυρίως από την εγχώρια ζήτηση και, σε μικρότερο βαθμό, από την εξωτερική ζήτηση.
Η εγχώρια ζήτηση αναμένεται να υποστηριχθεί από τη συνεχιζόμενη αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης λόγω της αύξησης του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών και από την ανθεκτικότητα που συνεχίζει να επιδεικνύει η αγορά εργασίας, παρά το δυσμενές εξωτερικό περιβάλλον.
Όσον αφορά την εξωτερική ζήτηση, αναμένεται σημαντική συμβολή από τις μη τουριστικές υπηρεσίες, οι οποίες, αν και επηρεάζονται από το λιγότερο ευνοϊκό εξωτερικό περιβάλλον, αναμένεται να συνεχίσουν την ανοδική τους τάση.
Όπως τονίζεται, ο τομέας της τεχνολογίας παραμένει ιδιαίτερα σημαντικός και αναμένεται συνεχής στήριξη από την αύξηση του κύκλου εργασιών των χρηματοοικονομικών και επαγγελματικών υπηρεσιών. Σε μικρότερο βαθμό, η προβλεπόμενη αύξηση των καθαρών εξαγωγών οφείλεται στη χαμηλότερη συμβολή του τουρισμού.
Τουρισμός
Παράλληλα, αναφέρεται ότι ο τουριστικός τομέας αναμένεται να επηρεαστεί αρνητικά το 2026 λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, αλλά αναμένεται να ανακάμψει από το 2027.
Σημαντική συμβολή στην εγχώρια ζήτηση αναμένεται από τις συνεχιζόμενες μεγάλες μη οικιστικές ιδιωτικές επενδύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη. Αυτά τα έργα περιλαμβάνουν έργα υποδομών και έργα για την υποστήριξη της ψηφιακής και πράσινης ανάπτυξης και άλλα έργα μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRP), και, σε μικρότερο βαθμό, οικιστικές επενδύσεις.
Από τομεακή άποψη, όλοι οι τομείς και ιδίως οι υπηρεσίες, αναμένεται να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη το 2026 και το 2027. Αυτή η ανάπτυξη θα προέλθει από το εμπόριο, τις μεταφορές, τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια και, σε μικρότερο βαθμό, από τις υπηρεσίες ΤεχνολογιώνΠληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ), τις επαγγελματικές, επιστημονικές και διοικητικές δραστηριότητες και τις χρηματοοικονομικές και επαγγελματικές υπηρεσίες.
Επιπλέον, στον τομέα των υπηρεσιών, από τον δευτερογενή τομέα, η ανάπτυξη αναμένεται να υποστηριχθεί από τις κατασκευές και τη μεταποίηση.
Σημαντική αύξηση πληθωρισμού
Ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά το 2026, κυρίως λόγω της αύξησης των τιμών του παγκόσμιου πετρελαίου που συνδέονται με τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή.
Από τον Μάρτιο του 2026, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν σημαντικά, φτάνοντας κατά μέσο όρο τα 103 δολάρια ανά βαρέλι, καθώς η ζήτηση ανέκαμψε και οι συνθήκες προσφοράς έγιναν πιο αυστηρές.
Τον Απρίλιο, οι τιμές παρουσίασαν διακυμάνσεις, αλλά παρέμειναν υψηλές - κυμαινόμενες γύρω στα 95-100 δολάρια ανά βαρέλι στα μέσα του μήνα - πριν εκτοξευθούν απότομα την τελευταία εβδομάδα του Απριλίου πάνω από τα 110 δολάρια ανά βαρέλι λόγω της κλιμάκωσης των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή και των διαταραχών στις οδούς εφοδιασμού, όπως τα Στενά του Ορμούζ.
Ο πληθωρισμός στην Κύπρο συσχετίζεται έντονα και άμεσα με τις διεθνείς μεταβολές των τιμών του πετρελαίου, επισημαίνεται, αντανακλώντας την υψηλή εξάρτηση της χώρας από την εισαγόμενη ενέργεια.
Πρόσφατα στοιχεία για το 2026 επιβεβαιώνουν περαιτέρω αυτή τη στενή σύνδεση. Οι μειώσεις στις τιμές της ενέργειας έχουν οδηγήσει σε σχεδόν μηδενικούς ρυθμούς πληθωρισμού, ενώ οι αυξανόμενες τιμές του πετρελαίου αναμένεται να μεταφραστούν γρήγορα σε υψηλότερο κόστος καυσίμων και τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας.
Η μείωση των τιμών του πετρελαίου κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2025 (56,86 δολάρια ανά βαρέλι) σε σύγκριση με το πρώτο εξάμηνο του 2025 (66,04 δολάρια ανά βαρέλι), αποτελεί έναν επιπλέον παράγοντα για ακόμη υψηλότερους ρυθμούς πληθωρισμού τους επόμενους μήνες.
Ταυτόχρονα, οι σημαντικές αναθεωρήσεις των συντελεστών στάθμισης του ΔΤΚ για το 2026 αναμένεται να συμβάλουν περαιτέρω σε αυτή την ετήσια ποσοστιαία μεταβολή κατά τη διάρκεια του 2026, με περίπου 0,3-0,5 ποσοστιαίες μονάδες, με τον πληθωρισμό να κυμαίνεται γύρω στο 4,5% κατά το τρέχον έτος.
Οι προβλέψεις έγιναν με καταληκτική ημερομηνία την 30η Μαρτίου 2026.
Δημοσιονομικές προοπτικές, τέσσερις παράγοντες επιδείνωσης
Όσον αφορά το δημοσιονομικό ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης, προβλέπεται να επιδεινωθεί κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ το 2026 σε σύγκριση με το δημοσιονομικό αποτέλεσμα του προηγούμενου έτους, ωστόσο, αναμένεται να παραμείνει θετικό και κατά μέσο όρο στο 2,3% του ΑΕΠ.
Η επιδείνωση της δημοσιονομικής θέσης κατά τη διάρκεια του 2026, παρά την αναμενόμενη ανάπτυξη της οικονομίας, αποδίδεται στον αντίκτυπο πρόσθετων μέτρων, που σχετίζονται κυρίως με τη φορολογική μεταρρύθμιση και τη συμφωνία μεταξύ της ΚΕΔΙΠΕΣ και της Ελληνικής Τράπεζας (νυν Eurobank), με εκτιμώμενο συνολικό αντίκτυπο -1% του ΑΕΠ για το έτος.
Σε διαρθρωτικούς όρους, το δημοσιονομικό ισοζύγιο κυμαίνεται στο 1,3% του ΑΕΠ.
Κατά την περίοδο 2027-2029, η δημοσιονομική θέση αναμένεται να παραμείνει θετική περίπου στο 2,9% του ΑΕΠ.
Τα πρόσθετα μέτρα που περιλαμβάνονται στις δημοσιονομικές προβλέψεις αφορούν:
-Συμφωνία μεταξύ της ΚΕΔΙΠΕΣ και της Ελληνικής Τράπεζας (νυν Eurobank) για τον τερματισμό του Σχεδίου Εγγύησης Δανείων και των υποχρεώσεων σε σχέση με τη Συμφωνία Μεταβίβασης Περιουσιακών Στοιχείων. Η κρατική Εταιρεία Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων Κύπρου (ΚΕΔΙΠΕΣ) κατέληξε σε προκαταρκτική συμφωνία με την Ελληνική Τράπεζα (νυν Eurobank) για τον τερματισμό του Σχεδίου Προστασίας Περιουσιακών Στοιχείων (APS) και την επαναγορά του χαρτοφυλακίου των μη εξυπηρετούμενων δανείων.
Η συμφωνία προβλέπει επίσης τον τερματισμό όλων των συναφών υποχρεώσεων και εγγυήσεων αποζημίωσης που σχετίζονται με τη Συμφωνία Μεταβίβασης Επιχειρήσεων του 2018. Η συμφωνία αυτή διευκόλυνε την πώληση των δραστηριοτήτων της πρώην Συνεργατικής Κυπριακής Τράπεζας στην Ελληνική Τράπεζα (νυν Eurobank). Μετά την ολοκλήρωσή της, όλες οι εγγυήσεις που παρείχε η Κυπριακή Δημοκρατία στην Ελληνική Τράπεζα (νυν Eurobank) το 2018 θα τερματιστούν. Ο δημοσιονομικός αντίκτυπος αυτής της συμφωνίας εκτιμάται σε δαπάνες 117 εκατομμυρίων ευρώ για το 2026.
-Κυβερνητική επιχορήγηση προς τη Δημόσια Εταιρεία Φυσικού Αερίου και την Εταιρεία Υποδομών Φυσικού Αερίου (ΔΕΦΑ / ΕΤΥΦΑ). Η ΔΕΦΑ έχει ζητήσει επιχορήγηση ύψους 70 εκατομμυρίων ευρώ το 2025, η οποία σχετίζεται με την ολοκλήρωση των εργασιών στον χερσαίο τερματικό σταθμό στην περιοχή Βασιλικού, όπου το έργο μαστίζεται από καθυστερήσεις και την αποχώρηση του Κινέζου εργολάβου πέρυσι. Δεδομένου ότι η επιχορήγηση δεν πραγματοποιήθηκε το 2025, έχει αποφασιστεί ότι θα υλοποιηθεί εντός του 2026.
-Αυξημένες αιτήσεις στο πλαίσιο του σχεδίου «Ενοίκιο Έναντι Δόσης» της ΚΕΔΙΠΕΣ. Μετά την πρόσφατη προσαρμογή των απαιτήσεων επιλεξιμότητας, το σχέδιο το οποίο ξεκίνησε από την ΚΕΔΙΠΕΣ τον Δεκέμβριο του 2023 για την προστασία των ευάλωτων ιδιοκτητών κατοικιών, έχει προσελκύσει πάνω από 2.500 αιτήσεις.
Με βάση τις εκτιμήσεις της ΚΕΔΙΠΕΣ σχετικά με την αξιοποίηση του σχεδίου και τη μέση αξία των ακινήτων, απέκτησε περιουσιακά στοιχεία αξίας 54,6 εκατομμυρίων ευρώ το 2025 και κατά τη διάρκεια του 2026 και του 2027 η αξία των αποκτηθέντων περιουσιακών στοιχείων αναμένεται να φτάσει τα 110 εκατομμύρια ευρώ και 49,4 εκατομμύρια ευρώ αντίστοιχα.
Τα αντίστοιχα ποσά θα επηρεάσουν το δημοσιονομικό ισοζύγιο κατά τη διάρκεια αυτών των τριών ετών, ωστόσο, η ταμειακή κατάσταση του προϋπολογισμού θα παραμείνει ανεπηρέαστη.
-Το Σχέδιο Αναπλήρωσης του Εθνικού Ταμείου Αλληλεγγύης. Λαμβάνοντας υπόψη την ανακοίνωση της κυβέρνησης ότι το σύνολο των αιτήσεων των επηρεαζόμενων ατόμων μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας αντιστοιχεί σε ζημιές περίπου 2 δισεκατομμυρίων ευρώ, το Υπουργείο Οικονομικών αποφάσισε πρόσφατα ότι το Σχέδιο Αναπλήρωσης θα περιλαμβάνει την κατανομή συνολικού ποσού 100 εκατομμυρίων ευρώ σε όλους τους δικαιούχους το 2025.
Επισημαίνεται ότι η προετοιμασία οποιουδήποτε νέου σχεδίου αναπλήρωσης τα επόμενα χρόνια θα λαμβάνει υπόψη τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, καθώς και τη συμμόρφωση με τις εθνικές δεσμεύσεις σε σχέση με την αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών βάσει του Σχεδίου.
Πρωτογενείς δαπάνες
Κατά τη διάρκεια του 2026, η αύξηση των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών βάσει των τρεχουσών προβλέψεων αναμένεται να φτάσει το 7,4%, υψηλότερη κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες από τον στόχο 5% που έχει τεθεί για το έτος, κυρίως λόγω του αντίκτυπου των ακόλουθων πρόσθετων μέτρων:
(i) Φορολογική Μεταρρύθμιση,
(ii) Συμφωνία μεταξύ της ΚΕΔΙΠΕΣ και της Ελληνικής Τράπεζας (νυν Eurobank) και
(iii) Κρατική επιχορήγηση προς τη ΔΕΦΑ/ΕΤΥΦΑ το 2026, η οποία δεν υλοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του 2025, όπως αρχικά είχε προγραμματιστεί.
Κατά τη διάρκεια του 2027 και του 2028, η αύξηση των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών αναμένεται να μειωθεί σημαντικά στο 3% και 3,5%, αντίστοιχα, χαμηλότερα κατά 2,4 και 0,8 ποσοστιαίες μονάδες από τους ρυθμούς ανάπτυξης που συνέστησε το Συμβούλιο τον Ιανουάριο του 2025.
Τέλος, κατά την περίοδο 2024-2028, η σωρευτική αύξηση των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών βάσει των τρεχουσών προβλέψεων εκτιμάται σε 27,7%, υψηλότερη από τον στόχο του 25,7% κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες.
Σημειώνεται ότι παρά τον υψηλότερο από τον προβλεπόμενο ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών το 2025, ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ μειώθηκε κάτω από την τιμή αναφοράς του 60% που ορίζεται στη Συνθήκη για τη Λειτουργία της ΕΕ, συνεχίζοντας την καθοδική του πορεία, από 113,6% του ΑΕΠ στο τέλος του 2020 σε 55,3% του ΑΕΠ στο τέλος του 2025.
Η αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών, χωρίς όμως αντίκτυπο στις ταμειακές ροές ούτε στις χρηματοδοτικές ανάγκες της κυβέρνησης αποδίδεται κυρίως (i) στην απόκτηση περιουσιακών στοιχείων της ΚΕΔΙΠΕΣ στο πλαίσιο του Σχεδίου «Ενοίκιο Έναντι Δόσης», (ii) τις δαπάνες του Εθνικού Ταμείου Αλληλεγγύης στο πλαίσιο του Σχεδίου 2025, μέσω της συσσώρευσης αποθεματικών από τις επιχορηγήσεις που παρείχε το κράτος κατά τα προηγούμενα έτη, καθώς και (iii) τις δαπάνες στο πλαίσιο του Σχεδίου Φωτοβολταϊκά για Όλους.
Επίσης, αναμένεται περαιτέρω μείωση του δείκτη χρέους προς ΑΕΠ μέχρι το τέλος της προγραμματικής περιόδου, στο 42,5% μέχρι το τέλος του 2028, γεγονός που αντιστοιχεί σε συσσωρευμένη μείωση 20,2 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ, από το 2024 έως το 2028.
