Η ομολογουμένως μεγαλοπρεπής και αρκούντος αντιπροσωπευτική του στάτους των δύο χωρών υποδοχή και φιλοξενία του Αμερικανού Προέδρου κ. Ν. Τραμπ από τον Κινέζο ομόλογο του, κ. Σι Σιπίνγκ, στο Πεκίνο την προηγούμενη βδομάδα, συνοδεύτηκε από μια αντίστοιχα σημαντική σε επίπεδο σημειολογίας και ουσίας διατύπωση και από τις δύο πλευρές γύρω από την αξία της συγκεκριμένης διμερούς σχέσεις που επηρεάζει ολόκληρο τον κόσμο. Αυτή η θέση διατυπώθηκε με όρους γεωπολιτικής, πρώτα από τον Κινέζο ηγέτη και ακολούθως επαναλήφθηκε, με λιγότερο σοφιστικέ γλώσσα, από τον Αμερικανό Πρόεδρο.
Ο κ. Σι μίλησε για την ανάγκη αποφυγής της «παγίδας του Θουκυδίδη». Όσο και αν ο περισσότερος κόσμος νομίζει, λανθασμένα, ότι αφορά σε κάποια θεωρία του αρχαίου ιστορικού του Πελοποννησιακού Πολέμου στην πραγματικότητα προκύπτει από μια πολύ πιο σύγχρονη επιστημονική έρευνα του καθηγητή Γκράχαμ Άλισον του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, σχετικά με την πιθανότητα σύγκρουσης που προκύπτει μεταξύ μιας αναδυόμενης και μιας υφιστάμενης δύναμης που απειλεί την πρωτοκαθεδρία της πρώτης.
Μελετώντας 16 γνωστές συγκρούσεις, από τον 15ο αιώνα μέχρι και σήμερα, ο Άλισον διαπίστωσε ότι οι 12 εξ αυτών κατέληξαν σε πολεμική αντιπαράθεση. Στηριζόμενος στην έρευνά του και στο διεθνές ακαδημαϊκό του προφίλ, ο Άλισον, που πρωτοέγινε διάσημος με τη μελέτη του για την κρίση στην Κούβα του 1962 και το βιβλίο του Essence of Decision (μαζί με τον Ζέλικοφ), υποστήριξε ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ πρέπει να προσεγγιστεί μέσα από τη θεωρία της «παγίδας του Θουκυδίδη» που ο «κανόνας» της θέλει τη σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών ουσιαστικά αναπόφευκτη.
Και αυτό είναι που αξιολόγησε και παρέθεσε δεικτικά στο πολυσυζητημένο εισαγωγικό του καλωσόρισμα προς τον Αμερικανό Πρόεδρο, ο Κινέζος ηγέτης, όταν μίλησε για την ανάγκη κοινής προσπάθειας για να αποφευχθεί η «παγίδα του Θουκυδίδη». Με λίγα λόγια, ο κ. Σι δεν αναφερόταν στο μεγάλο αρχαίο Έλληνα ιστορικό, αλλά στις θεωρίες του Άλισον (sic). Κυρίως, αναφερόταν στην επιρροή και στον κίνδυνο επικράτησης αυτής της αντίληψης και προσέγγισης μηδενικού αθροίσματος στην αντιμετώπιση της σχέσης μεταξύ των δύο χωρών, που αν καταστεί θέσφατο δύναται να οδηγήσει σε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία με καταστροφικές συνέπειες για όλους μας.
Ασφαλώς δεν είναι μυστικό ότι οι δύο υπερδυνάμεις ανταγωνίζονται η μία την άλλη σε όλα σχεδόν τα πεδία δραστηριότητας, με πιο εμφανή εκείνα του εμπορίου, της νέας οικονομίας και της τεχνολογικής υπεροχής. Όπως δεν είναι μυστικό ότι υπάρχει διαφωνία ως προς το καθεστώς της Ταϊβάν, της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας και του γεωπολιτικού ελέγχου του Ειρηνικού ευρύτερα. Αυτή, όμως, είναι η μισή ιστορία γύρω από τη σχέση των δύο χωρών, αλλά κυρίως αναφορικά με την εσωτερική τους λειτουργία και τη στάση που τηρούν η κάθε μία απέναντι στην άλλη, αλλά και απέναντι στο διεθνές σύστημα.
Κάπου εδώ είναι που υπεισέρχεται στην αξιολογική προσέγγιση της «παγίδας του Θουκυδίδη» ως κατάλληλη για την ανάλυση και κατανόηση της τρέχουσας σχέσης Κίνας - ΗΠΑ, μια άλλη διάσημη θεωρία. Εκείνη της «παγίδας του Κιντλεμπέρκερ», που πήρε το όνομά της από τον, επίσης γνωστό, οικονομολόγο Κάρολο Κιντλεμπέρκερ που υπήρξε, εκτός από πρωτεργάτης του πασίγνωστου για την ανοικοδόμηση της Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σχεδίου Μάρσαλ, και καθηγητής στο MIT.
Ο Κιντλεμπέρκερ μίλησε για την ανάγκη ύπαρξης στο διεθνές σύστημα ενός σταθεροποιητικού ηγεμόνα που θα «φροντίζει», ασφαλώς και για το δικό του συμφέρον, τη διάθεση επαρκών δημόσιων αγαθών όπως της ασφάλειας και των ελεύθερων εμπορικών ροών που η ύπαρξη και λειτουργική διατήρησή τους, σε συνθήκες διεθνούς μεταβολής ισχύος, απαιτείται για τη διασφάλιση της ισορροπίας του συστήματος και κατ' επέκταση της διεθνούς ειρήνης. Με άλλα λόγια, ο Κιντλεμπέρκερ υποστήριξε ότι ο κίνδυνος μιας σύγκρουσης αυξάνεται όχι λόγω του στρατιωτικού και τεχνολογικού ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων αλλά λόγω της ανικανότητας ή ανεπάρκειάς τους να ηγηθούν για να διασφαλίσουν την επαρκή και αποδοτική λειτουργία του παγκόσμιου συστήματος.
Και κάπου εδώ φτάνουμε στο ζήτημα των ηγεσιών των ΗΠΑ και της Κίνας, καθώς και των εσωτερικών παραμέτρων που επηρεάζουν και καθορίζουν τη στάση και συμπεριφορά τους τόσο απέναντι αλλήλων όσο και απέναντι των υπολοίπων δρώντων. Από τη μία πλευρά, ο κ. Τραμπ ενεργεί με τρόπο που υποδαυλίζει την εσωτερική αμερικανική συνοχή, διασαλεύει τη δομή ασφάλειας της Δύσης και αποσυντονίζει το παγκόσμιο εμπόριο και από την άλλη ο κ. Σι συγκεντρώνει ακόμη περισσότερη εξουσία γύρω του προσπαθώντας να διαχειριστεί μια μερκαντιλιστική και τεχνολογικά και στρατιωτικά αναδυόμενη Κίνα που όμως ο λαός της αλλάζει ακόμα πιο ραγδαία, αλλά η δομή εξουσίας της παραμένει μονολιθική.
Γι' αυτό και δεν προκαλεί εντύπωση η αναφορά του κ. Σι στην «παγίδα του Θουκυδίδη» και στην ανάγκη αποφυγής της. Αφού μία αναφορά στην «παγίδα του Κιντλεμπέρκερ» θα έθετε και τις δύο πλευρές σε μια ιδιαίτερα άβολη θέση, αφού από τη μία η Κίνα, με τη σημερινή της μορφή, δεν μπορεί να διασφαλίσει τα αναγκαία για την παγκόσμια σταθερότητα δημόσια αγαθά και η κυβέρνηση του κ. Τραμπ δεν δείχνει να αντιλαμβάνεται επαρκώς το πώς παίζεται το παιχνίδι στις διεθνείς σχέσεις. Στην πραγματικότητα, βέβαια, οι δύο χώρες βρίσκονται μεταξύ και των δύο παγίδων και μαζί τους και όλοι εμείς…
