Κάθε φορά που αυξάνονται τα ενοίκια, η πολιτική συζήτηση ακολουθεί την ίδια προβλέψιμη διαδρομή. Πλαφόν στις αυξήσεις. Φόρος ή ποινές στην αδρανή ακίνητη ιδιοκτησία. Περιορισμοί στα airbnb. Μέτρα που ακούγονται ευχάριστα, δημιουργούν την εντύπωση ότι η κυβέρνηση και τα κόμματα «κάτι κάνουν», αλλά αποφεύγουν να αγγίξουν την πραγματική αιτία του προβλήματος.
Τα ενοίκια δεν αυξάνονται επειδή οι ιδιοκτήτες ξύπνησαν ένα πρωί πιο άπληστοι. Αυξάνονται επειδή για χρόνια το κράτος απέτυχε να εξασφαλίσει, ή ορθότερα, εμποδίζει, την επαρκή προσφορά κατοικιών. Και όταν η προσφορά είναι μικρότερη από τη ζήτηση, οι τιμές ανεβαίνουν. Είναι τόσο απλό.
Το κυπριακό κράτος - κυρίως οι τοπικές αρχές - εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον πολεοδομικό σχεδιασμό ως μια διαρκή διαδικασία εξαιρέσεων, παρεμβάσεων και αποσπασματικών αλλαγών. Οι πολεοδομικές ζώνες πρέπει να καθορίζονται με επιστημονικά κριτήρια, μέσα από πλήρως διαφανείς διαδικασίες και με ορίζοντα δεκαετιών, όχι ανάλογα με τις πιέσεις της στιγμής. Μόνο έτσι δημιουργείται ασφάλεια για τους πολίτες και τους επενδυτές και μόνο έτσι αυξάνεται η προσφορά κατοικιών… και σημαντικότερα αποφεύγεται η κερδοσκοπία από όσους έχουν πρόσβαση σε «προνομιακή πληροφόρηση» και επηρεάζουν τον καθορισμό των ζωνών.
Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι οι αδειοδοτήσεις. Είναι παράλογο μια ανάπτυξη να χρειάζεται χρόνια μέχρι να αποκτήσει όλες τις απαιτούμενες εγκρίσεις. Κάθε μήνας καθυστέρησης αυξάνει το κόστος χρηματοδότησης, το οποίο τελικά πληρώνει ο αγοραστής ή ο ενοικιαστής. Επίσης, η γραφειοκρατία αποθαρρύνει τη δραστηριότητα και καθυστερεί την εισροή νέων μονάδων στην αγορά.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη μεταρρύθμιση που συνεχίζουμε να αποφεύγουμε. Όταν μια περιοχή χαρακτηρίζεται ως οικιστική, δεν αρκεί να αλλάζει το χρώμα στον χάρτη. Πρέπει να κατασκευάζονται άμεσα δρόμοι, πεζοδρόμια, αποχετευτικά συστήματα και όλες οι απαραίτητες υποδομές. Το κόστος ορθά πρέπει να επιβαρύνει όσους ωφελούνται από την αύξηση της αξίας της γης τους. Και όσοι δεν μπορούν να πληρώσουν άμεσα/ σήμερα, να έχουν τη δυνατότητα να εξοφλήσουν αργότερα, με δίκαιο επιτόκιο, όταν πωλήσουν ή αξιοποιήσουν το ακίνητό τους. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να παραμένουν για δεκαετίες τεράστιες εκτάσεις «οικιστικής γης» χωρίς καμία πραγματική δυνατότητα ανάπτυξης.
Το ίδιο ισχύει και για τα airbnb. Δεν είναι ο εχθρός. Αν μια περιοχή είναι τουριστική, οι τουριστικές βραχυχρόνιες μισθώσεις αποτελούν απολύτως θεμιτή δραστηριότητα. Αν είναι καθαρά οικιστική, τότε οι κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια. Το πρόβλημα δεν είναι η πλατφόρμα. Το πρόβλημα είναι όταν το ίδιο το κράτος δεν σέβεται τις χρήσεις γης που το ίδιο καθόρισε.
Και ας μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος. Η σύνδεση της αγοράς ακινήτων με την παραχώρηση διαβατηρίων δημιουργεί μια τεχνητή έκρηξη της ζήτησης (και μιαν ομάδα εκατομμυριούχων), εκτόξευσε τις τιμές και φυσικά εξέθεσε διεθνώς τη χώρα. Η στεγαστική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται σε έκτακτες και στρεβλές πηγές ζήτησης.
Η εύκολη πολιτική είναι να κυνηγάς τον ιδιοκτήτη. Η δύσκολη πολιτική είναι να αλλάξεις το κράτος. Όμως, μόνο η δεύτερη μπορεί να αυξήσει πραγματικά την προσφορά κατοικιών και να οδηγήσει σε χαμηλότερα ενοίκια. Όλα τα υπόλοιπα είναι παρεμβάσεις που ανακουφίζουν πολιτικά όσους τις εξαγγέλλουν, αλλά όχι όσους κάθε μήνα δυσκολεύονται να πληρώσουν το ενοίκιό τους.
