Πριν καμιά δεκαριά χρόνια συμμετείχα σε μια δημόσια συζήτηση για θέματα οικονομίας. Ένας συμπολίτης μας ζητούσε, με το δίκαιό του, απαντήσεις και συμβουλές για ένα θέμα που προφανώς τον έκαιγε προσωπικά. Μας έβλεπε στο πάνελ ως «ειδικούς» που θα μπορούσαν να του προσφέρουν τη λύση.
Οι υπόλοιποι ομιλητές προσπάθησαν, καλόπιστα, να τον βοηθήσουν όσο μπορούσαν. Όταν ήρθε η σειρά μου, μάλλον τον απογοήτευσα. Του είπα ότι σε τέτοια θέματα πρέπει να αμφισβητεί τα πάντα. Ακόμη και την αξιοπιστία των ειδικών. Κάθε συμβουλή και κάθε πρόβλεψη πρέπει να περνά από το δικό του τεστ λογικής.
Δεν είμαι από τα άτομα που πιστεύουν σε θεωρίες συνωμοσίας και σε θαύματα, και ούτε θέλω να αποθαρρύνω κόσμο να μην ακούει τις συμβουλές ειδικών. Κατά κανόνα βασίζομαι στις απόψεις τους. Μερικές φορές, όμως, η απλή κοινή λογική μας βοηθά να αντιληφθούμε πότε, ακόμη και ένα καλόπιστος ειδικός, μπορεί να κάνει λάθος.
Το θυμάμαι συχνά όταν διαβάζω σήμερα για τη «σίγουρη» πορεία του δολαρίου, των κρυπτονομισμάτων, των επιτοκίων, του χρυσού, των μετοχών ή των ακινήτων. Ένα σωρό προβλέψεις παρουσιάζονται περίπου ως βεβαιότητες. Ακόμη όμως και όταν προέρχονται από αξιόπιστους ειδικούς, πρέπει να αμφισβητούνται.
Ας θυμηθούμε τις εκτιμήσεις κορυφαίων οικονομολόγων (ακόμη βραβευμένων και με Νόμπελ) για μια παρατεταμένη περίοδο εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων. Εκτιμήσεις που υιοθετήθηκαν ευρύτερα από αγορές, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες, δημιουργώντας την εντύπωση ότι το σχεδόν μηδενικό κόστος χρήματος μπορούσε να διαρκέσει περίπου για πάντα.
Τα αποτελέσματα αποτυπώνονται εντυπωσιακά σε ορισμένα κρατικά ομόλογα εκείνης της περιόδου. Όμως, το γερμανικό 30ετές ομόλογο μηδενικού κουπονιού, με λήξη το 2050, το αυστριακό 100ετές, με κουπόνι μόλις 0,85%, όπως και το γαλλικό 50ετές με κουπόνι 0,50%, έχουν χάσει (κουρευτεί) πάνω από 60% της αξίας τους.
Οι καλύτεροι οικονομολόγοι, οι καλύτεροι κεντρικοί τραπεζίτες και οι καλύτεροι υπουργοί Οικονομικών του κόσμου μπορούν να κάνουν λάθος. Και όταν κάνουν λάθος, οι συνέπειες για όσους εμπιστεύθηκαν τις προβλέψεις τους μπορεί να είναι τεράστιες.
Γιατί τα γράφω αυτά σήμερα; Επειδή τα τελευταία χρόνια βλέπω ξανά να καλλιεργείται ένα κλίμα ευφορίας και εύκολου κέρδους. Και τέτοια κλίματα δημιουργούν φούσκες. Όταν αυτές σπάσουν, για κάποιους οι συνέπειες δεν θα είναι απλώς δυσάρεστες. Θα είναι καταστροφικές.
Αν, λοιπόν, ακόμη και οι καλόπιστοι και πραγματικά αξιόπιστοι ειδικοί μπορούν να συμβάλουν, άθελά τους, σε τεράστιες ζημιές, σκεφτείτε τι μπορούν να προκαλέσουν οι κάθε λογής «σύμβουλοι» για κρυπτονομίσματα, μετοχές, ακίνητα και οτιδήποτε άλλο υπόσχεται γρήγορο πλουτισμό.
Θέλετε να επενδύσετε ή, έστω, να «παίξετε στοίχημα»; Κρατήστε τρεις απλούς κανόνες: Μην βάζετε όλα τα λεφτά σας σε ένα καλάθι. Μην δανείζεστε για να παίξετε στοίχημα. Και, πάνω απ’ όλα, βάλτε το μυαλό σας να δουλέψει. Αμφισβητείτε. Ιδιαίτερα όταν κάποιος σας παρουσιάζει το μέλλον ως βεβαιότητα.
