Ένας οργανισμός θεωρείται ότι διαθέτει κουλτούρα καινοτομίας όταν αυτός συστηματικά ενθαρρύνει, υποστηρίζει και εφαρμόζει δημιουργικές σκέψεις και νέες ιδέες που προσθέτουν αξία και βελτιώνουν την πρόοδο του.
Στον οργανισμό επικρατεί νοοτροπία και πρακτική που προωθούν την περιέργεια, τον πειραματισμό και την προθυμία για ανάληψη κινδύνων.
Παρόλο που πολλοί θεωρούν την τεχνολογία ως κινητήρια δύναμη της καινοτομίας, τίποτε δεν μπορεί αυτή να πετύχει χωρίς στον οργανισμό να επικρατεί μια ολιστική κουλτούρα καινοτομίας.
Πιο αναλυτικά
Κουλτούρα καινοτομίας σημαίνει κοινές αξίες, κοινή συμπεριφορά και κοινές πρακτικές, οι οποίες προάγουν και βοηθούν στην εφαρμογή νέων ιδεών. Δεν σημαίνει απλώς περιοδικές συζητήσεις ιδεοθύελλας, ούτε απλώς βελτίωση των προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά εμφύτευση της κουλτούρας καινοτομίας στο DNA του οργανισμού, με αποτέλεσμα όλοι οι υπάλληλοί του να αισθάνονται ενδυναμωμένοι να υποβάλλουν ιδέες, και να συνεργάζονται μεταξύ τους χωρίς περιορισμούς και στεγανά.
Δεν περιορίζεται σε δηλώσεις και συνθήματα για το όραμα και την αποστολή του οργανισμού, αλλά καλύπτει θέματα όπως πώς οι διευθυντές χειρίζονται τα λάθη, πώς αμείβονται οι ομάδες και πώς ο οργανισμός μαθαίνει και ανταποκρίνεται στις αλλαγές. Η πραγματική κουλτούρα καινοτομίας μεταμορφώνει το θέμα από μια μεμονωμένη πρωτοβουλία σε έναν συνεχή κύκλο πειραματισμού, δοκιμών και βελτίωσης.
Η σημασία της
Η κουλτούρα καινοτομίας είναι απαραίτητη για κάθε προοδευτικό οργανισμό αφού:
• Επιβίωση
Οι συνθήκες αγοράς αλλάζουν καθημερινά, όπως και οι ανάγκες των πελατών. Με την κουλτούρα καινοτομίας οι οργανισμοί είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι για να αντιμετωπίσουν αυτές τις αλλαγές και να αναπροσαρμόζουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, γεγονός που εγγυάται την επιβίωσή τους.
• Προσέλκυση ταλέντων
Οι ταλαντούχοι επαγγελματίες έλκονται από οργανισμούς στους οποίους μπορούν να αναπτυχθούν και να πειραματίζονται και στους οποίους οι ιδέες τους εκτιμώνται και αναγνωρίζονται. Πέραν της προσέλκυσης ταλέντων, τα στελέχη παραμένουν στον οργανισμό αφού δεσμεύονται με αυτόν και αισθάνονται πλήρως παρωθημένοι.
• Ανθεκτικότητα
Οι οργανισμοί με κουλτούρα καινοτομίας μπορούν πιο εύκολα να αντέξουν σε κρίσεις, αλλαγές στην τεχνολογία και οικονομικά προβλήματα. Είναι ικανοί να αναπροσαρμόζονται, να αλλάζουν τις διαδικασίες τους και να ανακαλύπτουν ευκαιρίες στις προκλήσεις.
• Συνεργασία και δέσμευση
Η καινοτομία ανθεί όταν υπάρχει συνεργασία μεταξύ υπαλλήλων και τμημάτων. Με τη συνεργασία αυτή γεννιούνται νέες ιδέες και επικρατεί ένα πνεύμα κοινωνικότητας και λογοδοσίας.
Απαραίτητες προϋποθέσεις
Για την κουλτούρα καινοτομίας απαιτούνται τα εξής:
• Δέσμευση της ηγεσίας
Εάν η ηγεσία δεν πιστέψει στην καινοτομία, η κουλτούρα είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Η υποστήριξη της ηγεσίας πρέπει να είναι ουσιαστική και να εκδηλώνεται με έργα, όχι μόνο με λόγια. Τέτοια έργα είναι η ενίσχυση των τμημάτων με πόρους (υλικούς και ανθρώπινους), η ανταμοιβή του πειραματισμού και η ενθάρρυνση της μη συμβατικής σκέψης.
• Ψυχολογική ασφάλεια
Για να τολμήσει ένας υπάλληλος να υποβάλει μια τολμηρή ιδέα, πρέπει να είναι βέβαιος ότι αν κάτι πάει στραβά, δεν θα τον κοροϊδέψουν, ούτε και θα τον τιμωρήσουν. Όταν υπάρχει ψυχολογική ασφάλεια, η αποτυχία θεωρείται ως ευκαιρία για μάθηση και όχι ως μειονέκτημα.
• Αυτονομία και ενδυνάμωση
Το μικρομάνατζμεντ σκοτώνει την καινοτομία. Οι υπάλληλοι πρέπει να αισθάνονται ελεύθεροι να δοκιμάζουν νέες ιδέες, να λαμβάνουν τολμηρές αποφάσεις και να μαθαίνουν από τα λάθη τους. Όταν οι υπάλληλοι είναι ενδυναμωμένοι είναι πιο εύκολο γι’ αυτούς να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και έργα καινοτομίας.
• Ποικιλία ιδεών
Παρατηρείται μεγάλη ώθηση της καινοτομίας όταν υπάρχει ποικιλία ιδεών. Η συμπερίληψη κουλτούρων, πείρας και δαημοσύνης αυξάνει το εύρος των ιδεών και μειώνει τα κενά.
• Υποστηρικτικές διαδικασίες
Για να υπάρχει δημιουργικότητα χρειάζεται η κατάλληλη υποδομή, η οποία να περιλαμβάνει αξιολόγηση, έλεγχο, δοκιμαστικά προγράμματα, «μαραθώνιος προγραμματισμός» (hackathon), κ.λπ.
• Αναγνώριση και ανταμοιβή
Οι προσπάθειες, τόσο αυτές που επιτυγχάνουν όσο και αυτές που αποτυγχάνουν, πρέπει να αναγνωρίζονται και να ανταμείβονται. Οι υπάλληλοι συνεχίζουν να καινοτομούν όταν εκτιμώνται οι προσπάθειές τους για δημιουργικότητα και ανάληψη κινδύνων.
Πώς κτίζεται
Για τη δημιουργία κουλτούρας καινοτομίας χρειάζονται τα εξής:
• Μικρά βήματα
Η κουλτούρα καινοτομίας δεν κτίζεται μέσα σε μια νύχτα. Αρχίζουμε με μικρές πρωτοβουλίες, όπως η δημιουργία πλατφόρμας ανταλλαγής ιδεών, μηνιαία εργαστήρια καινοτομίας και, σταδιακά, οι δραστηριότητες επεκτείνονται.
• Διατμηματικά έργα
Πρέπει να προωθούνται έργα τα οποία απαιτούν διατμηματική συνεργασία. Η διασταύρωση εμπειριών και ιδεών, πάντοτε οδηγούν σε σημαντικές εξελίξεις.
• Συνεχής εκπαίδευση
Εκπαιδευτικά προγράμματα, εργαστήρια και συνεδρίες ανταλλαγής ιδεών, επιτρέπουν στους υπαλλήλους να ενημερώνονται συνεχώς για τις τελευταίες εξελίξεις σχετικά με το αντικείμενο του οργανισμού, της αγοράς και της τεχνολογίας. Η νοοτροπία μάθησης ενισχύει την κουλτούρα καινοτομίας.
• Μπράβο στον πειραματισμό
Οι ηγέτες πρέπει να συγχαίρουν όσους πειραματίζονται, ακόμη και όταν ο πειραματισμός αποτυγχάνει. Με τον τρόπο αυτό στέλλεται το μήνυμα ότι η καινοτομία στοχεύει στην πρόοδο και όχι στην τελειότητα.
• Χώροι δημιουργικότητας
Οι χώροι αυτοί μπορεί να είναι φυσικοί ή ψηφιακοί, όπως εργαστήρια καινοτομίας, εργαλεία συνεργασίας και ψηφιακές ιδεοθύελλες. Όλα αυτά αποτελούν υποδομές για παραγωγή νέων ιδεών.
• Αξιολόγηση και ανακοίνωση αποτελεσμάτων
Για να διατηρηθεί η δυναμική της καινοτομίας, οι οργανισμοί πρέπει να αξιολογούν τα αποτελέσματα των προσπαθειών, είτε αυτές αφορούν νέα προϊόντα και υπηρεσίες, είτε διαδικασίες, είτε ικανοποίηση των πελατών. Οι επιτυχίες πρέπει να δημοσιοποιούνται.
Εμπόδια
Παρόλο που ουδείς αμφιβάλλει για τα ωφελήματα της κουλτούρας καινοτομίας, πολλοί οργανισμοί δεν την εφαρμόζουν λόγω:
• τιμωρίας των υπαλλήλων για τα λάθη τους, οπότε αυτοί διστάζουν να αναλαμβάνουν κινδύνους
• αυστηρής ιεραρχίας η οποία αποθαρρύνει τη συνεργασία και εμποδίζει την υποβολή ιδεών από τους υπαλλήλους της πρώτης γραμμής
• επιδίωξης, από ορισμένους οργανισμούς, εφήμερων κερδών, αντί να πειραματίζονται για το μέλλον, με αποτέλεσμα να χάνονται ευκαιρίες που παρουσιάζονται
• έλλειψης πόρων (οικονομικών και ανθρώπινων).
Η αναγνώριση αυτών των εμποδίων είναι το πρώτο βήμα για την υπερπήδησή τους.
Το μέλλον της
Όσο προχωρεί ο ψηφιακός ανασχηματισμός, τόσο πιο επιτακτική καθίσταται η κουλτούρα καινοτομίας. Τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματισμός και ολική συνδεσιμότητα , αναδιαμορφώνουν την αγορά με γοργούς ρυθμούς. Γι’ αυτό και οι οργανισμοί δεν πρέπει να περιορίζουν την καινοτομία στα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, αλλά να την επεκτείνουν για να καλύπτει όλο το επιχειρησιακό τους μοντέλο, την ικανοποίηση των αναγκών των πελατών και την οργανωτική τους δομή. Έτοιμοι για το μέλλον θα είναι οι οργανισμοί οι οποίοι ενσωματώνουν την καινοτομία στην καθημερινότητά τους και δεν την βλέπουν ως ξεχωριστό κεφάλαιο, αλλά ως καθολική ευθύνη όλου του προσωπικού, από τους απλούς υπαλλήλους μέχρι την ανώτερη ηγεσία.
Επίλογος
Η κουλτούρα καινοτομίας δεν πρέπει να είναι απλώς μια στρατηγική απόφαση αλλά πρέπει να θεωρείται μια επιτακτική ανάγκη, αφού αυτή βοηθά τον οργανισμό να προσαρμόζεται, να μεγαλώνει και να ηγείται, ακόμη και όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες. Με τη δέσμευση της ηγεσίας, την ψυχολογική ασφάλεια, την πολυπολιτισμικότητα, τη συμπερίληψη και τη συνεχή μάθηση, οι οργανισμοί μπορούν να μετατρέψουν την καινοτομία από μια μεμονωμένη διαδικασία σε μια διαρκή μηχανή προόδου. Η καινοτομία αφορά τους ανθρώπους, τις ιδέες τους, το θάρρος τους και την προθυμία τους να φαντάζονται ένα καλύτερο μέλλον. Όσοι οργανισμοί δέχονται αυτήν την άποψη, όχι μόνο θα επιβιώσουν στο μέλλον, αλλά και θα το διαμορφώσουν.
*Fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου | Ιδρυτικού μέλους του Κυπριακού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και του Κυπριακού Συνδέσμου Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού
