Γράφει η Αντριάνα Χατζηχριστοδούλου
Η πλειοψηφία των Ευρωπαίων σε πολλά μεγάλα κράτη μέλη της ΕΕ αμφιβάλλει ότι τα δημόσια συνταξιοδοτικά τους συστήματα θα παραμείνουν οικονομικά βιώσιμα μέχρι τη συνταξιοδότηση του σημερινού πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, σύμφωνα με πρόσφατα ευρήματα έρευνας, λόγω της ταχείας γήρανσης του πληθυσμού και αυξανόμενης δημοσιονομικής πίεσης.
Οι ανησυχίες για την προσιτότητα κυριαρχούν
Μια έρευνα της YouGov που διεξήχθη στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία και την Πολωνία δείχνει ότι οι περισσότεροι ερωτηθέντες σε ηλικία εργασίας πιστεύουν ότι το κρατικό συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας τους θα είναι μη προσιτό στο μέλλον. Περίπου τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία δήλωσαν ότι το σύστημα δεν θα είναι οικονομικά βιώσιμο όταν τα άτομα που βρίσκονται σήμερα στα 30 και 40 τους φτάσουν στην ηλικία συνταξιοδότησης.
Ταυτόχρονα, οι ερωτηθέντες σε αυτές τις χώρες θεωρούν τις τρέχουσες κρατικές συντάξεις ανεπαρκείς. Αυτή η διπλή αντίληψη - ότι οι συντάξεις είναι τόσο πολύ δαπανηρές όσο και πολύ χαμηλές - αποτελεί τη βάση για μεγάλο μέρος της αβεβαιότητας που καταγράφεται στην έρευνα.
Επίπεδα δαπανών σε όλη την Ευρώπη
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα και η Ιταλία διαθέτουν το υψηλότερο μερίδιο του εθνικού εισοδήματος στις δημόσιες συντάξεις μεταξύ των μελών του ΟΟΣΑ, περίπου στο 16% του ΑΕΠ. Ακολουθούν η Αυστρία, η Γαλλία και η Πορτογαλία, με τις δαπάνες για συντάξεις να αντιπροσωπεύουν περίπου το 13% έως 14% του ΑΕΠ.
Σε ολόκληρη την ΕΕ27, οι δημόσιες δαπάνες για συντάξεις ανέρχονται κατά μέσο όρο σε περίπου 11% του ΑΕΠ, βάσει της Έκθεσης Γήρανσης του 2024 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Χάσμα εμπιστοσύνης μεταξύ των γενεών
Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ένα σαφές χάσμα μεταξύ των ηλικιακών ομάδων. Τα άτομα που έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί είναι σταθερά πιο αισιόδοξα για την ικανότητα της χώρας τους να χρηματοδοτεί τις κρατικές συντάξεις, ενώ οι μη συνταξιούχοι ερωτηθέντες εκφράζουν σημαντικά χαμηλότερη εμπιστοσύνη.
Περισσότερο από το 70% των μη συνταξιούχων Ιταλών και Πολωνών δήλωσαν ότι δεν ήταν σίγουροι ότι θα είχαν αρκετό εισόδημα για μια άνετη συνταξιοδότηση. Τα αντίστοιχα ποσοστά ανέρχονται στο 66% στη Γαλλία και στο 64% στην Ισπανία.
Περιορισμένη υποστήριξη για μέτρα μεταρρύθμισης
Παρά την αναγνώριση των διαρθρωτικών προκλήσεων, οι ερωτηθέντες έδειξαν περιορισμένη υποστήριξη για κοινές επιλογές μεταρρύθμισης. Μέτρα όπως η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης, η αύξηση των φόρων στα άτομα σε ηλικία εργασίας, η μείωση των παροχών σε όλους τους τομείς ή η περικοπή των δημόσιων υπηρεσιών για τους ηλικιωμένους προσέλκυσαν χαμηλή υποστήριξη.
Οι πιο αποδεκτές επιλογές μεταξύ των ερωτηθέντων, τόσο μεταξύ των εργαζομένων όσο και μεταξύ των συνταξιούχων, ήταν οι πολιτικές που υποστηρίζουν τους ηλικιωμένους εργαζόμενους ώστε να παραμείνουν στην απασχόληση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και η εισαγωγή πρόσθετων υποχρεωτικών εισφορών σε ιδιωτικά ή επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα. Οι προτιμήσεις ποικίλλουν ανά χώρα: Οι Πολωνοί ερωτηθέντες έδειξαν ισχυρότερη υποστήριξη για την παράταση του εργασιακού βίου, ενώ οι Γερμανοί τάχθηκαν υπέρ των υποχρεωτικών ιδιωτικών ή επαγγελματικών συνταξιοδοτικών εισφορών. Η Ιταλία ξεχώρισε ως η μόνη χώρα όπου η πλειοψηφία υποστήριξε τη μείωση ή την κατάργηση των κρατικών συντάξεων για τους συνταξιούχους υψηλού εισοδήματος.
Διαρθρωτικές πιέσεις στα συνταξιοδοτικά συστήματα
Τα περισσότερα κρατικά συνταξιοδοτικά συστήματα της ΕΕ λειτουργούν με βάση την καταβολή ποσού (pay-as-you-go), που σημαίνει ότι οι τρέχοντες εργαζόμενοι χρηματοδοτούν τους τρέχοντες συνταξιούχους. Οι δημογραφικές τάσεις ασκούν αυξανόμενη πίεση σε αυτό το μοντέλο.
Οι προβλέψεις του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι ο αριθμός των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω ανά 100 άτομα σε ηλικία εργασίας (20-64) αναμένεται να αυξηθεί απότομα τις επόμενες τρεις δεκαετίες. Σε αρκετές χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πολωνίας, ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά περισσότερο από 30% έως τη δεκαετία του 2060.
Το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων παραμένει επίσης σημαντικό. Σε ολόκληρη την ΕΕ, το μέσο συνταξιοδοτικό εισόδημα για τις γυναίκες είναι περίπου 24,5% χαμηλότερο από ό,τι για τους άνδρες, αντανακλώντας τις διαφορές στα συνολικά έσοδα, τα πρότυπα απασχόλησης και τις ευθύνες φροντίδας.
Κατεύθυνση πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ
Σε απάντηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει σκιαγραφήσει μια προσέγγιση δύο πυλώνων που στοχεύει στην ενίσχυση των συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων και στην αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων. Η στρατηγική επιδιώκει να κινητοποιήσει έως και 10 τρισεκατομμύρια ευρώ σε τραπεζικές καταθέσεις νοικοκυριών σε ολόκληρη την ΕΕ, εν μέρει ενθαρρύνοντας τη μεγαλύτερη συμμετοχή σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά και μακροπρόθεσμα αποταμιευτικά προγράμματα. Η πρωτοβουλία συνδέεται επίσης με ευρύτερες προτεραιότητες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης της άμυνας, της ασφάλειας και της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, καθώς οι δημογραφικές πιέσεις στα δημόσια οικονομικά συνεχίζουν να εντείνονται.
