Συνέντευξη στους Γιάννη Σεϊτανίδη και Μαρία Γεωργίου
Σε ένα περιβάλλον όπου οι τεχνολογικές εξελίξεις αλλάζουν τις ισορροπίες, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ολοένα αυξανόμενους κινδύνους και το κανονιστικό πλαίσιο γίνεται αυστηρότερο, ο ρόλος του εσωτερικού ελέγχου βρίσκεται στο προσκήνιο. Οι οργανισμοί καλούνται να λειτουργούν με υψηλά πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης, ενώ το επάγγελμα των εσωτερικών ελεγκτών αναδιαμορφώνεται με βάση διεθνείς εξελίξεις και νέα πρότυπα.
Ο δρ Αριστόδημος Γιάννακας, πρόεδρος του Συνδέσμου Εσωτερικών Ελεγκτών Κύπρου, παρουσιάζει τις τρέχουσες εξελίξεις και τις νέες προοπτικές για το επάγγελμα του εσωτερικού ελεγκτή.
Αρχικά, ποιος είναι ο ρόλος του Συνδέσμου Εσωτερικών Ελεγκτών Κύπρου και ποια είναι η διεθνής του υπόσταση;
Ο Σύνδεσμος Εσωτερικών Ελεγκτών Κύπρου αποτελεί τον θεσμικό εκπρόσωπο του επαγγέλματος στη χώρα μας. Με ιστορία πέραν των 25 ετών, ο σύνδεσμος αριθμεί σήμερα 540 μέλη, συγκεντρώνοντας επαγγελματίες εσωτερικούς ελεγκτές από τον τραπεζικό, ασφαλιστικό, συμβουλευτικό, επιχειρηματικό, και δημόσιο τομέα. Ο σύνδεσμός μας, διοικείται από δεκαμελές συμβούλιο, και έχει συμβάλει καθοριστικά στην αναβάθμιση του επαγγέλματος, προωθώντας εκπαιδεύσεις, πιστοποιήσεις (όπως τον διεθνώς αναγνωρισμένο επαγγελματικό τίτλο Certified Internal Auditor), συνέδρια και συνεργασίες μέσω πρωτοκόλλων συναντίληψης με διάφορους επαγγελματικούς φορείς. Στην πράξη, θα έλεγα ότι λειτουργεί ως ο φορέας που μεταφέρει διεθνή τεχνογνωσία στην Κύπρο, ενώ παράλληλα καλλιεργεί κουλτούρα καλών πρακτικών και ενιαίας επαγγελματικής ταυτότητας μεταξύ των μελών του.
Θα πρέπει σε αυτό το σημείο να τονιστεί ότι ο σύνδεσμός μας είναι ισότιμο μέλος τόσο της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Εσωτερικών Ελεγκτών (ECIIA) όσο και του Διεθνούς Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών (The IIA). Αυτή η διεθνής παρουσία δίνει στα μέλη μας πρόσβαση σε παγκόσμιες βέλτιστες πρακτικές, σύγχρονες μεθοδολογίες ελέγχου και ένα διεθνές δίκτυο επαγγελματιών. Με αυτόν τον τρόπο, η Κύπρος συμμετέχει ενεργά στον διεθνή διάλογο για το μέλλον του επαγγέλματος.
Πώς θα περιγράφατε τον ρόλο του εσωτερικού ελέγχου στις μέρες μας;
Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, ο εσωτερικός έλεγχος είναι μία ανεξάρτητη, αντικειμενική διαβεβαιωτική και συμβουλευτική δραστηριότητα σχεδιασμένη να προσθέτει αξία και να βελτιώνει τις λειτουργίες ενός οργανισμού. Βοηθά έναν οργανισμό να πετύχει τους στόχους του χρησιμοποιώντας μία συστηματική, μεθοδική προσέγγιση για την αξιολόγηση και βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διακυβέρνησης, της διαχείρισης κινδύνων και των διαδικασιών ελέγχου.
Ο εσωτερικός έλεγχος έχει καθιερωθεί στις μέρες μας ως ένας θεμελιώδης μηχανισμός εταιρικής διακυβέρνησης. Έχουμε μεταβεί από την απλή αποτύπωση ευρημάτων σε μια πιο δομημένη προσέγγιση διαχείρισης κινδύνων, όπου ο εσωτερικός ελεγκτής αξιολογεί τη λειτουργική και τη στρατηγική επάρκεια των διαδικασιών. Η καταγραφή και η αξιολόγηση κινδύνων, ο καθορισμός του ελεγκτικού σύμπαντος και η κατάρτιση του ελεγκτικού πλάνου βάσει κινδύνου, αποτελούν πλέον αναπόσπαστα στοιχεία της σύγχρονης λειτουργίας εσωτερικού ελέγχου.
Παράλληλα, ο ρόλος του εσωτερικού ελέγχου επαναπροσδιορίζεται μέσα από το μοντέλο των τριών γραμμών (Three Lines Model) του ΙΙΑ, το οποίο εισάγει μια πιο σύγχρονη και ευέλικτη φιλοσοφία διακυβέρνησης. Το μοντέλο αυτό μετακινείται από τη λογική της «άμυνας» προς την ενίσχυση της δημιουργίας και προστασίας αξίας, προσδιορίζοντας με σαφήνεια τη θέση της διοίκησης στην ιδιοκτησία και τη διαχείριση κινδύνων (1η και 2η γραμμή), ενώ αναβαθμίζει τον ρόλο του διοικητικού συμβουλίου στην εποπτεία και στον καθορισμό της διάθεσης ανάληψης κινδύνων. Ο εσωτερικός έλεγχος, ως ανεξάρτητη 3η γραμμή, παρέχει αντικειμενική διαβεβαίωση για την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών διακυβέρνησης, της διαχείρισης κινδύνων και των εσωτερικών δικλίδων ασφαλείας, ενισχύοντας τη συνολική αξιοπιστία του οργανισμού.
Στην κυπριακή πραγματικότητα τώρα, όπου ο χρηματοοικονομικός και ο τομέας των υπηρεσιών κατέχουν σημαίνοντα ρόλο στην οικονομία, ο εσωτερικός έλεγχος λειτουργεί ως δείκτης αξιοπιστίας και διαφάνειας. Η παρουσία μιας καλά στελεχωμένης υπηρεσίας εσωτερικού ελέγχου ενισχύει την εμπιστοσύνη των ενδιαφερόμενων μερών και διασφαλίζει ότι οι οργανισμοί υιοθετούν αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου σε κρίσιμες λειτουργίες όπως οι χρηματοοικονομικές αναφορές, η ασφάλεια των πληροφοριών και η συμμόρφωση με το κανονιστικό πλαίσιο.
Την ίδια στιγμή, οι αυξημένες απαιτήσεις για εταιρική κοινωνική ευθύνη και βιωσιμότητα, αλλά και η αυστηροποίηση των ρυθμιστικών απαιτήσεων όπως για παράδειγμα η παρεμπόδιση του ξεπλύματος χρήματος και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΞΠΧ/ΧΤ), δημιουργούν ένα νέο επίπεδο ευθύνης για τον εσωτερικό ελεγκτή. Η έγκαιρη αναγνώριση αποκλίσεων, η αξιολόγηση του βαθμού συμμόρφωσης και η διασφάλιση ότι οι μηχανισμοί εταιρικής διακυβέρνησης και γενικότερα οι διαδικασίες και οι μηχανισμού ελέγχου λειτουργούν αποτελεσματικά, ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη στρατηγική σημασία του ρόλου.
Ποιες θα λέγατε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο εσωτερικός έλεγχος;
Κύρια πρόκληση αποτελεί η ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη. Με την ευρεία υιοθέτηση υποδομών υπολογιστικού νέφους, αυτοματοποίησης, Τεχνητής Νοημοσύνης και πλατφόρμων δεδομένων, ο εσωτερικός ελεγκτής καλείται να κατανοήσει τεχνικά συστήματα, ελέγχους πρόσβασης, αρχιτεκτονικές πληροφορικής και μηχανισμούς προστασίας δεδομένων. Ο έλεγχος γενικών λειτουργιών πληροφορικής, οι έλεγχοι εφαρμογών, και η διασφάλιση της κυβερνοασφάλειας έχουν μετατραπεί σε απαραίτητα στοιχεία.
Δεύτερη πρόκληση είναι οι κανονιστικές απαιτήσεις. Το πλαίσιο συμμόρφωσης έχει αυστηροποιηθεί σημαντικά. Αυτό απαιτεί συνεχή εκπαίδευση και ικανότητα μετάφρασης κανονιστικών απαιτήσεων σε πρακτικούς ελέγχους.
Τρίτη πρόκληση αποτελεί η έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Ο σύγχρονος εσωτερικός ελεγκτής χρειάζεται υβριδικές δεξιότητες, κατανόηση επιχειρησιακών διαδικασιών, γνώση πληροφορικής, ικανότητα ανάλυσης δεδομένων και επικοινωνιακή επάρκεια.
Η δημιουργία μιας κουλτούρας ελέγχου είναι ζωτικής σημασίας για κάθε οργανισμό. Εάν η εταιρική κουλτούρα υπονομεύει τη λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου αντί να ενθαρρύνει την έγκαιρη αναφορά προβλημάτων και να υποστηρίζει την εφαρμογή των εισηγήσεων των εσωτερικών ελεγκτών, ακόμα και οι πιο σύγχρονες πρακτικές ελέγχου δεν μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
Αναγνωρίζουν οι κυπριακές επιχειρήσεις την αξία του εσωτερικού ελέγχου;
Στο ανώτερο επίπεδο της αγοράς, η αναγνώριση του ρόλου του εσωτερικού ελέγχου είναι πλέον ξεκάθαρη. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα οι εποπτευόμενες, έχουν ενσωματώσει εξελιγμένες πρακτικές εσωτερικού ελέγχου και λειτουργούν με ώριμα πλαίσια διακυβέρνησης. Στις μικρότερες επιχειρήσεις η εικόνα είναι πιο σύνθετη, υπάρχουν επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου, συχνά λόγω περιορισμένων πόρων ή υποτίμησης της αξίας που μπορεί να προσδώσει ο εσωτερικός έλεγχος, ενώ υπάρχουν και άλλες που τον αντιμετωπίζουν ως τυπική υποχρέωση. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι ακόμη και οι μικρότερες επιχειρήσεις μπορούν να ενισχύσουν ουσιαστικά τη θέση και τη βιωσιμότητά τους μέσω της παρουσίας εσωτερικού ελεγκτή -είτε ως μόνιμο στέλεχος είτε μέσω της αγοράς υπηρεσιών- διαμορφώνοντας ένα πιο ανθεκτικό, διαφανές και αποτελεσματικό μοντέλο διακυβέρνησης που στηρίζει τη μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας, ενισχύει τη διαφάνεια, θωρακίζει τις διαδικασίες και επιτυγχάνει τη συνεχή βελτίωση των διαδικασιών.
Πόσο καθοριστική είναι η τεχνολογία για το μέλλον του επαγγέλματος;
Η τεχνολογία αποτελεί πλέον τον βασικό μοχλό εξέλιξης του επαγγέλματος. Τα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων, οι τεχνικές υποβοηθούμενες από υπολογιστή και τα συστήματα συνεχούς παρακολούθησης μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εσωτερικός έλεγχος. Η δειγματοληψία περιορίζεται σταδιακά, καθώς οι ελεγκτικές ομάδες είναι πλέον σε θέση να αναλύουν το σύνολο των συναλλαγών.
Ωστόσο, η τεχνολογική εξέλιξη φέρνει και νέες προκλήσεις, έλεγχος της ακεραιότητας των δεδομένων, αξιολόγηση των αλγόριθμων που χρησιμοποιούνται και προστασία ευαίσθητων πληροφοριών. Ο εσωτερικός ελεγκτής πρέπει να κατανοεί τους ελέγχους γενικού περιβάλλοντος πληροφορικής, τις δομές συστημάτων, τα πρότυπα ασφαλείας και τις βασικές αρχές ασφάλειας πληροφοριών.
Θα μπορούσε εύκολα να ειπωθεί ότι το επάγγελμα τείνει προς μια μετεξέλιξη, όπου ο εσωτερικός ελεγκτής συνδυάζει παραδοσιακές ελεγκτικές δεξιότητες με τεχνική επάρκεια. Όσοι προσαρμοστούν εγκαίρως θα έχουν σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, καθώς η τεχνολογία δεν αποτελεί πλέον συμπληρωματικό εργαλείο, αλλά απαραίτητο στοιχείο της ελεγκτικής διαδικασίας.
Πόσο σημαντική είναι η ανεξαρτησία του εσωτερικού ελέγχου και πώς διασφαλίζεται;
Η ανεξαρτησία αποτελεί τη θεμελιώδη αρχή και τη ραχοκοκκαλιά του εσωτερικού ελέγχου. Χωρίς λειτουργική και διοικητική ανεξαρτησία, η δυνατότητα του εσωτερικού ελεγκτή να παρέχει αντικειμενική διαβεβαίωση υπονομεύεται. Η αναφορά στο Διοικητικό Συμβούλιο, είτε απευθείας είτε μέσω της Επιτροπής Ελέγχου, ο σαφής διαχωρισμός καθηκόντων και η απρόσκοπτη πρόσβαση σε δεδομένα και συστήματα, αποτελούν βασικούς μηχανισμούς διασφάλισης.
Σε πρακτικό επίπεδο, η ανεξαρτησία μεταφράζεται στην ικανότητα του εσωτερικού ελεγκτή να σχεδιάζει το ελεγκτικό πλάνο βάσει κινδύνων χωρίς παρεμβάσεις και να συντάσσει εκθέσεις που αντικατοπτρίζουν πλήρως τα ευρήματα, ακόμη και όταν αυτά είναι δυσάρεστα. Η τήρηση της Χάρτας Εσωτερικού Ελέγχου (Internal Audit Charter) λειτουργεί ως θεσμικό κείμενο που οριοθετεί αρμοδιότητες και δικαιώματα.
Η κουλτούρα, για την οποία έχω αναφερθεί και πιο πριν, αποτελεί τον τρίτο πυλώνα της ανεξαρτησίας. Όταν η διοίκηση αντιμετωπίζει τον εσωτερικό έλεγχο ως στρατηγικό συνεργάτη και όχι ως εμπόδιο, τότε διαμορφώνεται περιβάλλον στο οποίο οι εισηγήσεις του εφαρμόζονται και το έργο του ελέγχου αποκτά ουσιαστικό νόημα. Η ανεξαρτησία, συνεπώς, είναι συνδυασμός θεσμικών εχέγγυων και εταιρικής κουλτούρας.
Τι πρωτοβουλίες αναλαμβάνει ο σύνδεσμος για την ενίσχυση του επαγγέλματος;
Ο σύνδεσμος επενδύει συστηματικά στην επαγγελματική ανάπτυξη των μελών του, προσφέροντας προγράμματα που καλύπτουν το πλήρες εύρος των ελεγκτικών δεξιοτήτων, από τεχνικές τεκμηρίωσης και αξιολόγησης μηχανισμών εσωτερικού ελέγχου, μέχρι εκπαιδεύσεις σε ανάλυση δεδομένων, διερεύνησης απάτης, εκπαίδευση σε θέματα ηθικής και δεοντολογίας, και ελέγχους πληροφοριακών συστημάτων. Τέλος, διατηρεί ενεργό θεσμικό διάλογο με αρχές και ρυθμιστικούς φορείς, προωθώντας δράσεις ενίσχυσης της εταιρικής διακυβέρνησης και της λογοδοσίας.
Τι αλλάζει με τα νέα πρότυπα εσωτερικού ελέγχου;
Τα νέα διεθνή πρότυπα εσωτερικού ελέγχου, που τέθηκαν σε ισχύ το 2025, αποτελούν τη σημαντικότερη αναθεώρηση του διεθνούς πλαισίου των τελευταίων ετών. Ενισχύουν τη δομή της επαγγελματικής πρακτικής, εισάγουν υψηλότερες απαιτήσεις διακυβέρνησης, δεοντολογίας και ποιότητας και μετατοπίζουν το βάρος από τον περιοδικό έλεγχο στη συνεχή εποπτεία. Η αξιοποίηση δεδομένων, η ενίσχυση της τεκμηρίωσης και η σαφήνεια στον καθορισμό σκοπού και αποτελεσμάτων αποκτούν κεντρικό ρόλο.
Τα νέα πρότυπα αντιπροσωπεύουν μια βαθύτερη αλλαγή νοοτροπίας. Προσδοκούν ότι οι λειτουργίες εσωτερικού ελέγχου θα αναλάβουν ένα πιο στρατηγικό ρόλο, θα διαθέτουν τεχνική επάρκεια καθώς και τη δυνατότητα έγκαιρης επισήμανσης κινδύνων. Δεν χωράει αμφιβολία ότι η υιοθέτησή τους αναμένεται να ενισχύσει την ωριμότητα του επαγγέλματος.
Ποιο είναι το όραμα του συνδέσμου σας για το μέλλον του εσωτερικού ελέγχου στην Κύπρο;
Το όραμα του συνδέσμου μας εστιάζει στη συστηματική αναβάθμιση του εσωτερικού ελέγχου σε έναν ώριμο, υψηλής προστιθέμενης αξίας μηχανισμό εταιρικής διακυβέρνησης και σε έναν στρατηγικό συνεργάτη της διοίκησης. Στόχος μας είναι η λειτουργία εσωτερικού ελέγχου να υπερβεί τον παραδοσιακό ρόλο της παροχής διασφάλισης και να εξελιχθεί σε μοχλό βελτιστοποίησης διαδικασιών, ενίσχυσης της ακεραιότητας και προώθησης τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων.
Ταυτόχρονα, δίνουμε έμφαση στη διαμόρφωση μίας δυναμικής επαγγελματικής κοινότητας, η οποία θα διαθέτει υψηλή τεχνογνωσία και δεξιότητες που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ενός σύνθετου περιβάλλοντος, με διαρκώς εξελισσόμενες τεχνολογίες, μεταβαλλόμενους κινδύνους και αυξημένες κανονιστικές υποχρεώσεις.
Τι θα συμβουλεύατε τους νέους επαγγελματίες που επιθυμούν να εισέλθουν στον χώρο;
Ο εσωτερικός έλεγχος είναι ένας τομέας που προσφέρει εξαιρετικές προοπτικές σε νέους επαγγελματίες, γιατί συνδυάζει τεχνογνωσία, κατανόηση επιχειρησιακών διαδικασιών και άμεση επαφή με κρίσιμες λειτουργίες ενός οργανισμού. Κάθε έργο εσωτερικού ελέγχου αντιπροσωπεύει μια νέα εμπειρία μάθησης και μια βαθύτερη κατανόηση για το πώς λειτουργεί ένας οργανισμός.
Η συμβουλή προς τους νέους επαγγελματίες είναι να αποκτήσουν πολλαπλές δεξιότητες, να παρακολουθούν στενά τις κανονιστικές εξελίξεις και να λειτουργούν με νοοτροπία συμβούλου, και όχι απλού ελεγκτή. Παράλληλα, η ικανότητα των εσωτερικών ελεγκτών να επεξηγούν και να διατυπώνουν ευρήματα με σαφήνεια και η στενή συνεργασία τους με άλλες λειτουργίες εντός του οργανισμού όπως για παράδειγμα η λειτουργία διαχείρισης κινδύνων και η λειτουργία κανονιστικής συμμόρφωσης, ενισχύει πραγματικά τον ρόλο τους.
