*Θάλεια Λάμπρου
Στο πλαίσιο της αποκατάστασης και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παρουσιάσει ένα ευρύ σύνολο στρατηγικών σχεδίων και χρηματοδοτικών εργαλείων, στα οποία η Κύπρος και η Ελλάδα συμμετέχουν ως ενεργοί θεσμικοί παίκτες. Κεντρικό ρόλο σε αυτό το σύνολο πολιτικών και κανονιστικών πλαισίων, που εντάσσονται στο «Competitiveness Compass», διαδραματίζει το «Digital Europe Program» το οποίο αφορά την ανάπτυξη κρίσιμων ψηφιακών υποδομών, όπως υπερυπολογιστές και υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης. Σε συνδυασμό με το «Horizon Europe Work Program», οι πρωτοβουλίες αυτές στηρίζουν την πανευρωπαϊκή ανάπτυξη «εργοστασίων» Τεχνητής Νοημοσύνης και υποστηρικτικών δομών (AI Factories και AI Antennas), με το συνολικό ύψος της χρηματοδότησης να εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ.
Παράλληλα, μέσω της στρατηγικής «Apply AI», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει το ευρύτερο σχέδιο «AI Continent Plan», επενδύοντας περισσότερα από 307 εκατ. ευρώ μέσω της πρόσφατης προκήρυξης δύο νέων προσκλήσεων για το 2026, με στόχο την ενίσχυση της ψηφιακής καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Η πρώτη πρόσκληση, με προϋπολογισμό έως 261,8 εκατομμύρια ευρώ, αφορά την ανάπτυξη αξιόπιστων υπηρεσιών Τεχνητής Νοημοσύνης, καινοτόμων υπηρεσιών δεδομένων, καθώς και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης. Επιπλέον, χρηματοδότηση που υπερβαίνει τα 40 εκατ. ευρώ διατίθεται στο πλαίσιο της «Πρωτοβουλίας για το Ανοιχτό Διαδίκτυο», η οποία στοχεύει στην ανάπτυξη εφαρμογών για τελικούς χρήστες και βασικών τεχνολογιών ψηφιακής υποδομής, ενισχύοντας τα ευρωπαϊκά κυρίαρχα ψηφιακά κοινά αγαθά.
Πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 85,5 εκατ. ευρώ κατευθύνεται στη δεύτερη πρόσκληση, με έμφαση στην ενίσχυση της ανοιχτής στρατηγικής αυτονομίας σε ψηφιακές και αναδυόμενες τεχνολογίες. Στο επίκεντρο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πράκτορες Τεχνητής Νοημοσύνης νέας γενιάς, ρομποτικές εφαρμογές για τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, καθώς και η ανάπτυξη καινοτόμων υλικών με προηγμένες δυνατότητες ανίχνευσης. Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων παραμένει ανοιχτή έως τις 15 Απριλίου 2026 και οι προσκλήσεις απευθύνονται σε επιχειρήσεις, δημόσιους οργανισμούς, πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα, καθώς και λοιπούς φορείς από τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις χώρες εταίρους.
Όσον αφορά την εμπλοκή της Ελλάδας και της Κύπρου στο πανευρωπαϊκό σχέδιο καινοτομίας «AI Continent Plan», ως γνωστό, η Ελλάδα έχει επιλεγεί για την ανάπτυξη ενός από τα δεκαεννέα ευρωπαϊκά εργοστάσια Τεχνητής Νοημοσύνης, με την ονομασία «Pharos». Παράλληλα, η Κύπρος συμμετέχει με τη δημιουργία ενός AI Antenna Factory, το οποίο θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ελληνικό εργοστάσιο ΤΝ, διευρύνοντας τη γεωγραφική εμβέλεια και τη συνδεσιμότητα του δικτύου. Η πρωτοβουλία αυτή πλαισιώνεται από αντίστοιχες υποδομές σε χώρες όπως η Μάλτα, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία και το έργο βρίσκεται σε στάδιο προγραμματισμού και έγκρισης του προϋπολογισμού από την ΕΕ, ενώ το χρονοδιάγραμμα προβλέπει τη σταδιακή έναρξη της υλοποίησής του το 2026, παράλληλα με την ενεργοποίηση των υπόλοιπων αντένων του δικτύου.
Σε συνεργασία με το εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ελλάδα, θα παρέχεται πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους υψηλών επιδόσεων, ειδικά προσαρμοσμένους για την ανάπτυξη εφαρμογών ΤΝ, υποστηρίζοντας την έρευνα, την καινοτομία και τη βιομηχανία σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, όπως έχει ανακοινώσει το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης της Ελλάδας.
Παράλληλα, μέσω του Digital Networks Act, το οποίο στοχεύει στην απλοποίηση, τον εκσυγχρονισμό και την εναρμόνιση με το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα δίκτυα σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, προωθείται η ανάπτυξη νέων, προηγμένων υποδομών συνδεσιμότητας και δικτύων οπτικών ινών υψηλής χωρητικότητας. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να ενισχύσουν την υιοθέτηση καινοτόμων τεχνολογιών, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, διασφαλίζοντας ευρεία διαθεσιμότητα προηγμένων ψηφιακών υπηρεσιών τόσο για τους πολίτες όσο και για τις επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Με βάση το σύνολο των υφιστάμενων αλλά και των επικείμενων ευρωπαϊκών προγραμμάτων, αποτυπώνονται με σαφήνεια οι στρατηγικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διεύρυνση των τομέων δραστηριοποίησης της Ευρώπης, την ενίσχυση και αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητάς της στον παγκόσμιο χάρτη, καθώς και τη δέσμευσή της για την ανάπτυξη ενός δυναμικού και βιώσιμου οικονομικού οικοσυστήματος. Η προσπάθεια αυτή υποστηρίζεται τόσο μέσω των προαναφερθέντων έργων όσο και μέσω της πρωτοβουλίας για το «28ο καθεστώς της ΕΕ», η οποία στοχεύει στην προσέλκυση νεοφυών επιχειρήσεων και μικρομεσαίων επιχειρήσεων (SMEs), με ρυθμιστικές παρεμβάσεις που απλοποιούν τη δραστηριότητά τους εντός της Ένωσης, ενώ παράλληλα ενισχύεται και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών από μεγάλες επιχειρήσεις.
*Ερευνήτρια θεμάτων καινοτομίας
