Η αποτελεσματική ηγεσία έπαυσε πλέον να περιορίζεται στην εξουσία και στην πείρα· σήμερα τα απαραίτητα προσόντα περιλαμβάνουν αυτοεπίγνωση, προσαρμοστικότητα και δέσμευση για συνεχή βελτίωση. Ένα από τα σημαντικότερα όπλα, που έχουν στη διάθεσή τους οι διευθυντές είναι η αυτοαξιολόγηση. Μια τακτική και ειλικρινής αυτοαξιολόγησή τους δεν είναι σημείο αδυναμίας, αλλά μια στρατηγική πρακτική, η οποία ενδυναμώνει τη λήψη αποφάσεων, δημιουργεί κλίμα εμπιστοσύνης και οδηγεί τους οργανισμούς σε επιτυχίες.
Αυτοαξιολόγηση και ηγεσία
Αυτοαξιολόγηση, είναι η δομημένη διαδικασία, η οποία φέρνει στην επιφάνεια τις ικανότητες, τη συμπεριφορά και τις αξίες ενός διευθυντή, καθώς και πώς αυτός επηρεάζει του άλλους. Δεν αρκεί ο διευθυντής να ρωτήσει τον εαυτόν του αν κάνει καλά τη δουλειά του. Χρειάζεται να εμβαθύνει περισσότερο ρωτώντας «πώς οι πράξεις του επηρεάζουν την απόδοση και το ηθικό των υπαλλήλων του», «ποια είναι τα ‘τυφλά του σημεία΄ (θέματα που δεν προσέχει όσο πρέπει)», «ποιες ικανότητες διαθέτει/πρέπει να αποκτήσει, προκειμένου να μπορεί να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές προκλήσεις». Απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα επιτρέπουν στον διευθυντή να αποκτήσει πληροφορίες, σχετικά με το πώς συμπεριφέρεται και κατά πόσο οι προθέσεις του είναι ευθυγραμμισμένες με τα πραγματικά του αποτελέσματα.
Σε αντίθεση με τις αξιολογήσεις, που κάνουν γι’ αυτόν οι ανώτεροί του, η αυτοαξιολόγηση είναι αποκλειστική ευθύνη του ίδιου του διευθυντή. Απαιτεί ειλικρίνεια, ταπεινοφροσύνη και θέληση να αντιμετωπίσει δυσάρεστες αλήθειες. Όταν η αυτοαξιολόγηση διεξάγεται τακτικά, αυτή εξελίσσεται σε θεμελιώδη εργαλείο για βελτίωση και ανάπτυξη.
Η σημασία της
Συνήθως οι διευθυντές ασκούν τον ρόλο τους, με βάση τη δύναμη της θέσης τους και του βαθμού τους, με αποτέλεσμα να οδηγούνται σε απομόνωση. Όσο πιο ψηλά ανεβαίνει ένας διευθυντής τόσο μειώνονται οι πιθανότητες να λαμβάνει από άλλους ειλικρινή ανατροφοδότηση. Η δύναμη αυτή, αυξάνει τον κίνδυνο οι διευθυντές να αποσυνδέονται από τις ομάδες τους ή να αποκτούν υπερβολική αυτοπεποίθηση για την κρίση τους. Η αυτοαξιολόγηση βοηθά τους διευθυντές να αμβλύνουν τους κινδύνους αυτούς, αφού ενθαρρύνονται να κάνουν μια μικρή παύση και να αξιολογούν τον εαυτόν τους με κριτική διάθεση.
Με την αυτοαξιολόγηση, οι διευθυντές διαμορφώνουν την εταιρική κουλτούρα, αφού με τον τρόπο αυτό ενθαρρύνουν τη λογοδοσία και τη διαφάνεια, στέλνοντας το μήνυμα, ότι η μάθηση και η βελτίωση είναι απαραίτητες σε όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας. Έτσι δημιουργείται μια κουλτούρα στην οποία η ανατροφοδότηση είναι καλοδεχούμενη, ως ευκαιρία για μάθηση και για προώθηση της καινοτομίας.
Από πλευράς οργανισμού, οι διευθυντές που διαθέτουν το γνώθι σαυτόν λαμβάνουν πιο σωστές αποφάσεις, αφού μπορούν να καταλαβαίνουν πότε οι προκαταλήψεις τους επηρεάζουν τις αποφάσεις τους, πότε χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες και πότε πρέπει να αναθέσουν ένα έργο σε κάποιον άλλον ή να ζητήσουν βοήθεια. Σε ένα περίπλοκο και αβέβαιο περιβάλλον, αυτή η σαφήνεια, μπορεί να αποτελέσει μεγάλο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Πώς εφαρμόζεται
Η αποτελεσματική αυτοαξιολόγηση μπορεί να καλύψει διάφορες πτυχές:
- Όραμα και στρατηγική σκέψη
Οι διευθυντές πρέπει να αξιολογούν πόσο καθαρά είναι διατυπωμένο το όραμα του οργανισμού και κατά πόσο οι αποφάσεις τους συνάδουν με τους μακροχρόνιους στόχους του οργανισμού. Λαμβάνουν τα κατάλληλα προστατευτικά/προληπτικά μέτρα, για να αντιμετωπίσουν μελλοντικές αλλαγές ή μήπως αντιδρούν ενστικτωδώς στις άμεσες πιέσεις; Στην περίπτωση αυτή, η αυτοαξιολόγηση βοηθά τους διευθυντές να επιβεβαιώσουν, ότι διευθύνουν με στόχο και προνοητικότητα.
- Συναισθηματική νοημοσύνη και αυτοέλεγχος
Η συναισθηματική νοημοσύνη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αποτελεσματικότητα των διευθυντών, οι οποίοι πρέπει να εξετάζουν με πόση επιτυχία διαχειρίζονται το άγχος, πώς αντιδρούν στις διενέξεις και πώς ενσυναισθάνονται τους άλλους. Μένουν ήρεμοι κάτω από πίεση; Είναι ευπροσέγγιστοι και τείνουν ευήκοον ους στους άλλους; Εξετάζοντας τη συναισθηματική τους αντίδραση οι διευθυντές μπορούν να εντοπίζουν συμπεριφορές τους οι οποίες ενισχύουν ή υπονομεύουν τις σχέσεις τους με τους συναδέλφους τους.
- Επικοινωνία και επιρροή
Τακτική και ειλικρινής επικοινωνία, είναι απαραίτητη για εδραίωση της συνεργασίας και της εμπιστοσύνης. Μέσω της επικοινωνίας, οι διευθυντές μπορούν να αξιολογούν πόσο αποτελεσματικοί είναι στο να ενημερώνουν τους υπαλλήλους τους για το τι αναμένουν από αυτούς, να τους ανατροφοδοτούν και να τους εμπνέουν. Είναι σύνηθες φαινόμενο, να υπάρχει διαφορά μεταξύ των προθέσεων των διευθυντών και του πώς οι υπάλληλοι αντιλαμβάνονται τις προθέσεις αυτές των διευθυντών τους. Η αυτοαξιολόγηση βοηθά τους διευθυντές να εντοπίζουν τις διαφορές αυτές.
- Λήψη αποφάσεων και λογοδοσία
Μεταξύ άλλων, οι διευθυντές πρέπει να αξιολογούν και την ποιότητα και τη συνέπεια των αποφάσεών τους. Στηρίζονται σε δεδομένα και σε διάφορες επιλογές ή εφαρμόζουν συνεχώς τις ίδιες προσεγγίσεις; Εξίσου σημαντική είναι και η λογοδοσία· αναλαμβάνουν ευθύνη για τα αποτελέσματα, ειδικά όταν αυτά είναι αρνητικά; Μια ειλικρινής αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων ενδυναμώνει την αξιοπιστία και την ανθεκτικότητα.
- Ανάπτυξη υπαλλήλων και μεταβίβαση ευθυνών
Ένα σημαντικό κριτήριο στην αξιολόγηση των διευθυντών είναι η σημασία που δίνουν στην ανάπτυξη των υπαλλήλων τους. Με την αυτοαξιολόγηση, οι διευθυντές εντοπίζουν κατά πόσο συμβουλεύουν τους υπαλλήλους τους, αν τους ενδυναμώνουν και αν μεριμνούν για την ανάπτυξη των ομάδων τους. Μεταβιβάζουν ευθύνες και καθήκοντά τους στους υπαλλήλους τους ή είναι συγκεντρωτικοί για να μπορούν να ελέγχουν τα πάντα; Οι διευθυντές που στην αυτοαξιολόγησή τους καλύπτουν κι αυτούς τους τομείς, συνήθως ανακαλύπτουν ευκαιρίες για να δημιουργήσουν πιο δυνατές και πιο αποτελεσματικές ομάδες.
Για μια αποτελεσματική αυτοαξιολόγηση
Παρόλο που η αυτοαξιολόγηση μπορεί να είναι άτυπη, η χρήση δομημένων εργαλείων την καθιστά πιο αποτελεσματική. Π.χ. η μελέτη σχετικών βιβλίων και άρθρων, επιτρέπει στους διευθυντές να αποκτούν νέες γνώσεις και εμπειρίες όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων και τα συναισθήματά τους, που ήταν μέχρι τώρα άγνωστα σ’ αυτούς. Όταν η αυτοαξιολόγηση καλύπτει θέματα προσωπικότητας και ηγεσίας, οι διευθυντές μπορούν να εντοπίζουν τα δυνατά και τα αδύνατά τους σημεία σ΄ αυτούς τους τομείς.
Ο συνδυασμός της αυτοαξιολόγησης με άλλες πληροφορίες είναι πολύ βοηθητικός. Εργαλεία όπως η αξιολόγηση 360ο και οι συζητήσεις με συναδέλφους και υφισταμένους , μπορούν να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν τα αποτελέσματα της αυτοαξιολόγησης. Στόχος των πρόσθετων αυτών πληροφοριών, δεν είναι να αντικαταστήσουν την αυτοαξιολόγηση, αλλά να την εμπλουτίσουν με πληροφορίες από πολλαπλές πηγές.
Συνήθη εμπόδια
Η αυτοαξιολόγηση δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ο χρόνος που απαιτείται, ο φόβος της κριτικής και η υπεραισιοδοξία μπορούν να περιορίσουν την αποτελεσματικότητά της. Επίσης, μπορεί να υπάρχουν προκαταλήψεις εκ μέρους των αυτοαξιολογουμένων, οι οποίες να οδηγήσουν σε υπερβολική αυστηρότητα ή υπερβολική επιείκεια όσον αφορά την αξιολόγησή τους. Τα εμπόδια αυτά εύκολα μπορούν να υπερπηδηθούν, χρησιμοποιώντας αυστηρή πειθαρχία και νοοτροπία, η οποία να βλέπει την αξιολόγηση ως μια επένδυση, παρά ως μια υποχρέωση.
Προγραμματίζοντας τακτά χρονικά διαστήματα για προβληματισμό, θέτοντας στόχους ανάπτυξης και παρακολουθώντας την πρόοδο τους, οι διευθυντές μπορούν να καταστήσουν την αυτοαξιολόγηση μια διαρκή συνήθεια. Το σημαντικότερο είναι οι διευθυντές να αντιμετωπίζουν την αυτοαξιολόγηση με περιέργεια παρά με κριτική διάθεση.
Επίλογος
Η αυτοαξιολόγηση είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για μια αποτελεσματική ηγεσία. Οι διευθυντές, με τακτική εξέταση της συμπεριφοράς τους, των αποφάσεών τους και της επιρροής τους, μπορούν να εμβαθύνουν σχετικά με το γνώθι σαυτόν τους, να ενισχύσουν τις σχέσεις τους και να ηγούνται με περισσότερη σαφήνεια και ενσυναίσθηση. Πέραν των άλλων πλεονεκτημάτων της, η αυτοαξιολόγηση μπορεί να έχει και αλυσιδωτές επιδράσεις στον οργανισμό διαμορφώνοντας την κουλτούρα του, την απόδοσή του και τη μακροχρόνια επιτυχία του. Για τους διευθυντές, που επιδιώκουν την αριστεία, η αυτοαξιολόγηση δεν είναι θέμα επιλογής· είναι εκ των ων ουκ άνευ!
*Fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου | Ιδρυτικού μέλους του Κυπριακού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και του Κυπριακού Συνδέσμου Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού
