Το πρώτο διάγγελμα του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως νέου ανώτατου ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, εντείνει τις ανησυχίες ότι η ένοπλη σύγκρουση που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με την ισραηλινοαμερικανική επίθεση στο Ιράν δεν πρόκειται να τελειώσει σύντομα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις αγορές ενέργειας και την παγκόσμια οικονομία.
Ακόμη και αν το διάγγελμα του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει σκοπιμότητες (υπηρετώντας το αφήγημα ενός Ιράν που δεν παραδίδεται και διαψεύδοντας τις συνεχείς δηλώσεις Τράμπ ότι ο πόλεμος έχει κριθεί εις βάρος της Τεχεράνης), η πραγματικότητα επί του πεδίου κρατά ζωντανή την εκδοχή ενός πολέμου με διάρκεια και χωρίς ορατό τέλος. Οι αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ -Ισραήλ στο Ιράν συνεχίζονται, το Ιράν πλήττει το Ισραήλ και τις μοναρχίες του Αραβικού Κόλπου με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, η διακίνηση πετρελαίου έχει διαταραχθεί σοβαρά και η παραγωγή υδρογονανθράκων περιορίζεται. Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται στους δείκτες της αγοράς με το πετρέλαιο να έχει σκαρφαλώσει στα 100 δολάρια το βαρέλι. Η προοπτική ενός πληθωριστικού σοκ, εντονότερο από εκείνο του 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, σκιάζει τις προοπτικές των οικονομιών όλου του κόσμου.
Διπλός κίνδυνος για την Κύπρο
Στην περίπτωση της Κύπρου ο κίνδυνος είναι διπλός:
1ον Ο τουρισμός είναι εξαιρετικά ευάλωτος. Οι ακυρώσεις και η μείωση του ρυθμού των κρατήσεων είναι γεγονός, χωρίς να δίνονται στοιχεία. Κυβέρνηση και τουριστική βιομηχανία στέλνουν κοινό μήνυμα ψυχραιμίας και σοβαρής διαχείρισης. Ο "Π" αποκάλυψε χθες ότι η κυβέρνηση θα αναθέσει άμεσα στον διεθνή οίκο Kreab εκστρατεία για αλλαγή της αρνητικής εικόνας που υπάρχει για την Κύπρο.
Ωστόσο άνθρωποι της αγοράς επιρρίπτουν ευθύνες και στους χειρισμούς της κυβέρνησης. Μάλιστα το στήσιμο της τριμερούς συνάντησης κορυφής Μακρόν - Μητσοτάκη - Χριστοδουλίδη, με ένα επιθετικό ελικόπτερο ως φόντο στις κοινές δηλώσεις (και στη συνέχεια τον κ. Χριστοδουλίδη να κάθεται στο πιλοτήριο ενός F-16 και τον κ. Μακρόν να επιθεωρηθεί αντιαεροπορικά συστήματα), χαρακτηρίζεται από επιχειρηματίες λάθος.
Την ώρα που η συσσώρευση ξένων δυνάμεων ενισχύει την ασφάλεια του πληθυσμού τοπικά, η εικόνα που προσλαμβάνει ο ευρωπαίος είναι ότι η Κύπρος αποτελεί μέρος του πολεμικού σκηνικού.
Στην Κύπρο έσπευσε και ένας μεγάλος αριθμός ξένων δημοσιογράφων οι οποίοι μεταδίδουν τι συμβαίνει στην Κύπρο. Τα πλείστα ρεπορτάζ αποτυπώνουν μια αντικειμενική εικόνα (περιγράφουν τη ζωή στο νησί, με εικόνες με κόσμο σε παραλίες σε ένα ανοιξιάτικο σκηνικό), αλλά "παίζουν" στην ίδια ενότητα με τα ρεπορτάζ του πολέμου. Ζημιά έκανε και η κοινοβουλευτική αντιπαράθεση στο Ηνωμένο Βασίλειο (η μεγαλύτερη αγορά για τον κυπριακό τουρισμό), για τα καθυστερημένα αντανακλαστικά που έδειξε η κυβέρνηση Στάρμερ για την προστασία των Βάσεων στην Κύπρο σε αντίθεση με την άμεση κινητοποίηση Ελλάδας και Γαλλίας. Η εικόνα Μακρόν - Μητσοτάκη - Χριστοδουλίδη με φόντο το επιθετικό ελικόπτερο, μεταδόθηκε σε όλα τα δελτία ειδήσεων, site και εφημερίδες.
2ον Άνοδος των τιμών της ενέργειας και πληθωρισμού. Η απόλυτη εξάρτηση μεταφορών και παραγωγής ηλεκτρισμού από τα υγρά καύσιμα αφήνει την κυπριακή οικονομία εκτεθειμένη σε ένα ενδεχόμενο τιμών του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Ηδη σημαντικές αυξήσεις παρατηρήθηκαν από τις 27 Φεβρουαρίου, με την αμόλυβδη 95 να αυξάνεται κατά μέσο όρο 6,5 σεντ, το πετρέλαιο κίνησης περίπου 10 σεντ και το πετρέλαιο θέρμανσης γύρω στα 8,5–9 σεντ, σύμφωνα με ρεπορτάζ του "Πολίτη". Οι αυξήσεις αυτές ξεκίνησαν από τις τιμές στα διυλιστήρια και μετακυλίονται στα πρατήρια, προκαλώντας ανησυχία για περαιτέρω επιπτώσεις στην αγορά. Η Κύπρος, πάντως, είναι από τις χώρες με τις χαμηλότερες τιμές καυσίμων στην Ευρώπη λόγω της χαμηλής φορολογίας.
Ο Κωνσταντίνος Καραγιώργης, Διευθυντής της Υπηρεσίας Προστασίας Καταναλωτή, είπε στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση» του "Πολίτη 107,6 & 97,6" ότι «η Υπηρεσία παρακολουθεί συστηματικά τις τιμές με ειδικευμένη φόρμουλα και θα επέμβει σε περίπτωση που διαπιστωθεί ότι ξεφεύγουν από τα όρια, για να αποτραπεί οποιαδήποτε αισχροκέρδεια». Ανέφερε επίσης ότι ενδέχεται να υπάρξουν αυξήσεις και στον ηλεκτρισμό. Για την επιβολή πλαφόν σε βασικά προϊόντα υπάρχει νομική δυνατότητα να εφαρμοστεί και στην Κύπρο, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει κριθεί αναγκαίο.
Σε ερώτηση αν εξετάζεται η επιβολή πλαφόν στη βενζίνη, ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης δήλωσε ότι «αυτή τη στιγμή το οικονομικό επιτελείο της Κυβέρνησης αξιολογεί όλα τα δεδομένα, τα οποία σαφώς θα εξαρτηθούν και από τις εξελίξεις, οι οποίες διαφοροποιούνται όχι μέρα με τη μέρα, ενδεχομένως και ώρα με την ώρα». Γίνονται διάφορες αξιολογήσεις και σκέψεις, πρόσθεσε, οι οποίες «στον κατάλληλο χρόνο θα ανακοινωθούν».
Η εμφάνιση Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ορκίστηκε εκδίκηση για τα θύματα του πολέμου, σε ένα μήνυμα που εκτός από συμβολική σημασία αξιολογείται για το στρατηγικό του βάρος. «Ένα μικρό μέρος αυτής της εκδίκησης έχει παρθεί μέχρι στιγμής, αλλά εφόσον δεν παρθεί μέχρι τέλους, αυτό θα παραμείνει μία από τις προτεραιότητές μας», δήλωσε ο νέος ανώτατος ηγέτης, σε λόγια που δεν αφήνουν περιθώριο για αμφιβολία ως προς τις προθέσεις της Τεχεράνης.
Στο ίδιο μήνυμα — πρώτο γραπτό διάγγελμά του από την ανάληψη των καθηκόντων του — ο Χαμενεΐ υπογράμμισε ότι το Στενό του Ορμούζ πρέπει να παραμείνει κλειστό ως μοχλός πίεσης. Πρόκειται για μια ζωτικής σημασίας θαλάσσια διαδρομή μέσω της οποίας διακινείται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου — και η απειλή αποκλεισμού της έχει ήδη αναταράξει τις αγορές ενέργειας παγκοσμίως. Παράλληλα, ο Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι όλες οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή θα πρέπει να κλείσουν, καθώς «θα γίνουν στόχος επιθέσεων».
Πετρέλαιο στα $100
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή προκάλεσε την Πέμπτη το κλείσιμο των τερματικών σταθμών πετρελαίου στο Ιράκ και το Ομάν, καθώς οι μεταφορές πετρελαίου δέχονται αυξανόμενες απειλές από επιθέσεις σε αποθήκες, διυλιστήρια, λιμάνια και πλοία. Η τιμή του μπρεντ, του παγκόσμιου δείκτη αναφοράς για το πετρέλαιο, ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι την Πέμπτη.
Μια ιρανική επίθεση εναντίον ιρακινών πετρελαιοφόρων νωρίς την Πέμπτη, οδήγησε τις ιρακινές αρχές να αναστείλουν όλες τις δραστηριότητες των τερματικών σταθμών πετρελαίου στη χώρα, σύμφωνα με το κρατικό ιρακινό πρακτορείο ειδήσεων. Το Ιράκ παρήγαγε 4,5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας για την αγορά πετρελαίου. Στο Ομάν, το λιμάνι Mina al Fahal κοντά στην πρωτεύουσα Μουσκάτ έκλεισε για λόγους ασφαλείας, σύμφωνα με ανακοίνωση του διαχειριστή του, Petroleum Development Oman — μια χώρα που παρήγαγε περίπου 800.000 βαρέλια ημερησίως.
Στρατηγική κόστους από το Ιράν
Στις 7 Μαρτίου, ο ισραηλινός στρατός επιτέθηκε σε ιρανικά συγκροτήματα αποθήκευσης καυσίμων και ενέργειας — την πρώτη επίθεση σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν από την έναρξη της σύγκρουσης. Έκτοτε, το Ιράν έχει εξαπολύσει αντεπιθέσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης πετρελαίου σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο.
«Αυτό είναι μέρος της μέχρι στιγμής επιτυχημένης στρατηγικής του Ιράν να αυξήσει το οικονομικό κόστος του πολέμου για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους», σχολίασε τους New York Times ο Rauf Mammadov, ανώτερος διευθυντής στρατηγικής στη Fuld & Company και αναλυτής στο The Jamestown Foundation.
«Ο χρόνος είναι πολύ σημαντικός, επειδή οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν αμέσως μετά την ανακοίνωση των ΗΠΑ και των χωρών του G7 ότι θα απελευθερώσουν τα στρατηγικά αποθέματα», πρόσθεσε. «Το Ιράν επιδεικνύει ότι έχει την επιρροή στις τιμές, όχι το G7 ή οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτή είναι μια δήλωση».
Την Τετάρτη, οι ηγέτες του κόσμου συμφώνησαν να απελευθερώσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα — αρκετά για να καλύψουν περίπου τέσσερις ημέρες της παγκόσμιας ζήτησης — ως απάντηση στην αύξηση των τιμών που προκλήθηκε από τη σύγκρουση. Ωστόσο, η κίνηση αυτή δεν εμπόδισε το Ιράν να εντείνει τις ενεργειακές επιθέσεις του, επιδεικνύοντας ότι ο μηχανισμός πίεσης που διαθέτει στον Περσικό Κόλπο παραμένει ενεργός.
