Για όσους δεν είχαν την ευκαιρία να διαβάσουν το άρθρο μου «Λάθη στις προσωπικές συνεντεύξεις πρόσληψης» που δημοσιεύτηκε στον «Π» το περασμένο Σάββατο, επαναλαμβάνω την εισαγωγή:
«Πριν αρκετά χρόνια ένας αστυνομικός – για προσωπικούς και οικογενειακούς λόγους – αποφάσισε να αλλάξει επάγγελμα. Ύστερα από διαγωνισμό, προσλήφθηκε σε μεγάλο οργανισμό. Κάποια στιγμή οι εργοδότες του τον έστειλαν σε αγγλικό πανεπιστήμιο για ένα εντατικό πρόγραμμα διάρκειας ενός μηνός, πάνω σε θέματα ανθρώπινου δυναμικού. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος οι εκπαιδευόμενοι έκαναν και εικονικές προσωπικές συνεντεύξεις προσλήψεων. Όταν ο πρώην αστυνομικός – ως συνεντευκτής - άρχισε να υποβάλλει ερωτήσεις στον «υποψήφιο», ο εκπαιδευτής τον διέκοψε λέγοντάς του: «Stop interrogating and start interviewing». (Σταμάτα την ανάκριση και ξεκίνα την προσωπική συνέντευξη)».
Αναδρομή (Flash back)
Προτού συμβεί το πιο πάνω γεγονός, ο εν λόγω πρώην αστυνομικός είχε την πρώτη του παρεξήγηση, την ημέρα που έπιασε δουλειά στην τράπεζα. Τον έβαλαν να καθίσει δίπλα στον ταμία και να ελέγχει την ταυτότητα των πελατών, που θα έκαναν ανάληψη χρημάτων. Αν ο πελάτης δεν είχε μαζί του ταυτότητα, μπορούσε να ζητήσει την άδεια οδηγού. Μέχρι τις 10.00 το πρωί όλοι οι πελάτες είχαν μαζί τους ταυτότητα, οπόταν τα πράγματα ήταν εύκολα για τον πρώην αστυνομικό. Ήταν τότε που παρουσιάστηκε ο πρώτος πελάτης με άδεια οδηγού. Ο πρώην αστυνομικός ήλεγξε την άδεια οδηγού και πρόσεξε πως ήταν ληγμένη. Το είπε στον πελάτη και αυτός άρχισε να κοιτάζει προκλητικά δεξιά – αριστερά. Ο πρώην αστυνομικός τον ρώτησε τι έψαχνε και ο πελάτης απάντησε: «Διερωτώμαι αν ήλθα σε τράπεζα ή σε αστυνομικό σταθμό»
Εισαγωγή
Η αλλαγή επαγγέλματος θεωρείται μια νέα αρχή, μια ευκαιρία για προσωπική ανάπτυξη, εξερεύνηση νέων προοπτικών και επαγγελματικός επαναπροσδιορισμός. Όμως πίσω από αυτήν την προσπάθεια για ανανέωση κρύβονται σημαντικές προκλήσεις, αφού οι βαθιά ριζωμένες συνήθειες, κανόνες και τρόποι σκέψης, όπως αυτά είχαν διαμορφωθεί στην προηγούμενη εργασία του υπαλλήλου, δεν εξαφανίζονται δια μαγείας. Αντίθετα, επιμένουν να παραμένουν και, ανεπαίσθητα, να επηρεάζουν τη συμπεριφορά και τη λήψη αποφάσεων στον νέο ρόλο του υπαλλήλου. Παρόλο που η προηγούμενη πείρα, ενίοτε μπορεί να αποδειχτεί πολύτιμη, όταν αυτή επιμένει να επηρεάζει τον τρόπο σκέψης του υπαλλήλου, εμποδίζει την προσαρμογή του στα νέα του καθήκοντα. Γι’ αυτό και η ικανότητα του υπαλλήλου να μην επηρεάζεται από την παλιά του δουλειά, είναι σημαντική και επιβεβλημένη.
Η επήρεια της επαγγελματικής προδιάθεσης
Κάθε επάγγελμα έχει τη δική του ξεχωριστή γνωστική συμπεριφορά. Με την πάροδο του χρόνου, οι υπάλληλοι ακολουθούν αυτόματα συγκεκριμένους κανόνες, θέτουν προτεραιότητες και αντιδρούν με συγκεκριμένο τρόπο. Π.χ. οι εκπαιδευτικοί αναπτύσσουν στρατηγικές ελέγχου της τάξης, οι επαγγελματίες υγείας ψάχνουν για διαγνωστικές αιτίες και οι πωλητές είναι ειδήμονες στις τεχνικές της πειθούς. Παρόλο που τα πιο πάνω ήταν αποτελεσματικά στους συγκεκριμένους τομείς, μπορεί να αποδειχτούν ακατάλληλα – ακόμη και αντιπαραγωγικά – όταν εφαρμόζονται σε διαφορετικό επαγγελματικό περιβάλλον.
Από δήμαρχος κλητήρας
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα κατά την αλλαγή επαγγέλματος είναι ότι ενώ στην προηγούμενή του δουλειά ο υπάλληλος γνώριζε τα πάντα, στη νέα του δουλειά θα πρέπει να αρχίσει από την αρχή. Συνήθειες που προηγουμένως εγγυόνταν την επιτυχία του, μπορεί τώρα να δημιουργήσουν προβλήματα ή παρεξηγήσεις. Αν π.χ. ο υπάλληλος προηγουμένως εργαζόταν σε ένα περιβάλλον αυστηρά ρυθμιζόμενο, θα δυσκολευτεί να προσαρμοστεί σε ένα ευέλικτο περιβάλλον, στο οποίο προτεραιότητα έχουν η καινοτομία και η δημιουργικότητα. Στον αντίποδα, αν ο υπάλληλος προηγουμένως εργαζόταν σε ένα λιγότερα δομημένο χώρο, θα δυσκολευτεί να προσαρμοστεί σε ρόλο, που απαιτεί ακρίβεια, συνέπεια και πιστή εφαρμογή κάποιων κανόνων.
Παλιά πείρα VS νέα δεδομένα
Αν ο υπάλληλος σχηματίσει την εντύπωση, ότι στο νέο περιβάλλον θα εφαρμόζει ό,τι έμαθε στην προηγούμενή του δουλειά, θα δημιουργήσει πρόβλημα, αν αυτά που εφάρμοζε προηγουμένως, είναι τώρα ανεφάρμοστα. Είναι εδώ που αποκτά σημασία το γνώθι σαυτόν. Για να πετύχει ο υπάλληλος στη νέα του δουλειά, πρέπει να αξιολογεί τον εαυτόν του με κριτική διάθεση και να διυλίζει τις υποθέσεις που κάνει και τους κανόνες που εφαρμόζει. Με τον τρόπο αυτό θα είναι βέβαιος, ότι οι προσεγγίσεις του είναι ευθυγραμμισμένες με τις απαιτήσεις και τους κανόνες της νέας του δουλειάς.
Προσαρμογή
Τα όσα αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, δεν σημαίνουν ότι ο υπάλληλος θα πρέπει να ξεχάσει όσα έμαθε στην προηγούμενή του δουλειά. Αντίθετα, η προηγούμενή του πείρα μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο όταν την εφαρμόζει σωστά. Υπάρχουν αρετές γενικής εφαρμογής, όπως η επικοινωνία, η αναλυτική σκέψη, η πειθαρχία, η επίλυση προβλημάτων, η ενσυναίσθηση, η συναισθηματική νοημοσύνη κ.λπ. Η προσπάθεια θα πρέπει να είναι, να προσαρμόσει ο υπάλληλος τις αρετές αυτές στο νέο περιβάλλον.
Σεμνότητα
Στην αλλαγή επαγγέλματος μεγάλη σημασία έχει η σεμνότητα και η ταπεινότητα του υπαλλήλου. Η αλλαγή απαιτεί από τον υπάλληλο διάθεση για μάθηση και αποδοχή οδηγιών από άλλους. Αυτό είναι ιδιαίτερα προκλητικό για υπαλλήλους, που στην προηγούμενή τους δουλειά είχαν δεσπόζουσα θέση. Ο υπάλληλος πρέπει να αντιληφθεί, ότι οι νέες ικανότητες θα αποκτηθούν με συνεχή παρακολούθηση, πρακτική εξάσκηση και εποικοδομητική ανατροφοδότηση.
Εταιρική κουλτούρα
Πέραν των εργασιών και των διαδικασιών του νέου οργανισμού, ο υπάλληλος θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί και με την εταιρική του κουλτούρα. Κάθε οργανισμός λειτουργεί με βάση τους δικούς του κανόνες, έχει τον δικό τρόπο επικοινωνίας και τους δικούς του στόχους. Συμπεριφορά που θεωρείτο θετική στην προηγούμενη εργασία του υπαλλήλου, μπορεί να είναι αρνητική στη νέα του θέση. Ειδικά, όσον αφορά την επικοινωνία, η άμεση επικοινωνία μπορεί να ισχύει σε μια εργασία, αλλά να θεωρείται προκλητική σε κάποια άλλη. Γι’ αυτό και ο υπάλληλος πρέπει να παρατηρεί και να ακούει με προσοχή, ούτως ώστε να προσαρμοστεί με την εταιρική κουλτούρα της νέας του δουλειάς.
Συναισθηματική νοημοσύνη
Η συναισθηματική νοημοσύνη θα βοηθήσει τον υπάλληλο να «διαβάζει» τα μηνύματα που στέλνουν οι νέοι του συνάδελφοι, να αποδέχεται τις διαφορετικές απόψεις και να ελέγχει τη δική του αντίδραση. Με τον τρόπο αυτό θα βοηθηθεί ο υπάλληλος, να βελτιώσει τη συνεργασία και επικοινωνία του. Επίσης θα μπορέσει να ελέγξει και το άγχος και την αβεβαιότητα που συνήθως συνοδεύουν την αλλαγή επαγγέλματος. Στην πραγματικότητα η προσαρμογή σε ένα νέο περιβάλλον δεν είναι μόνο τεχνική διαδικασία αλλά και συναισθηματική.
Νέες συνήθειες
Για να απελευθερωθεί από τις παλιές του συνήθειες ο υπάλληλος χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια. Πρέπει να υιοθετήσει τις συνήθειες της νέας του δουλειάς και να τις επαναλαμβάνει συνεχώς, ούτως ώστε να γίνουν κτήμα του. Για να γίνει αυτό, μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει το στυλ επικοινωνίας του, τη διαδικασία λήψης αποφάσεων ή τον τρόπο διαχείρισης έργων. Με τον καιρό οι νέες πρακτικές θα αντικαταστήσουν τις παλιές και θα βελτιώσουν την απόδοσή του. Προς την κατεύθυνση αυτή μπορεί να βοηθήσει ένας μέντορας από το νέο περιβάλλον.
Επίλογος
Η αλλαγή επαγγέλματος μπορεί να είναι ευκαιρία για ουσιώδη πρόοδο και επαναπροσδιορισμό. Η διαδικασία είναι απαιτητική και χρειάζονται ανθεκτικότητα, προσαρμοστικότητα και συνεχής μάθηση. Η επιτυχία αλλαγής επαγγέλματος απαιτεί, όχι μόνο την απόκτηση νέων γνώσεων, αλλά και προσπάθεια, για να ξεχαστούν οι παλιές, που δεν είναι συμβατές με τα νέα δεδομένα.
* Fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου | Ιδρυτικού μέλους του Κυπριακού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και του Κυπριακού Συνδέσμου Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού.
