Τα ψηφοδέλτια έκλεισαν και πλέον έχουμε ξεκάθαρη εικόνα των πιθανών αντιπροσώπων μας στην επόμενη Βουλή των Αντιπροσώπων. Για πρώτη φορά, 19 συνδυασμοί και ο συνολικός αριθμός-ρεκόρ των 753 υποψηφίων διεκδικούν τις 56 έδρες που απαρτίζουν το Σώμα. Νέα κόμματα αλλά και ανεξάρτητοι υποψήφιοι κάνουν την πρώτη τους εμφάνιση, αλλάζοντας ριζικά τις εκλογικές αναμετρήσεις όπως τις έχουμε συνηθίσει.
Πού βρίσκονται οι γυναίκες όμως μέσα σε όλα αυτά; Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε ο γενικός έφορος Εκλογών, από τις 753 υποψηφιότητες που κατατέθηκαν, μόνο τις 224, δηλαδή το 29,7%, απαρτίζουν γυναίκες. Ήδη γυναίκες βρίσκονται στο τιμόνι κομμάτων, με την Αννίτα Δημητρίου να ηγείται από το 2023 ενός από τα παλαιότερα κόμματα στη Βουλή, του ΔΗΣΥ. Το 2024 εξελέγη συμπρόεδρος του ΒΟΛΤ Κύπρου η Ανδρομάχη Σοφοκλέους. Την ίδια χρόνια, η Τσελεστίνα Ντε Πέτρο ίδρυσε το κόμμα Ακροαριστερή Αντίσταση-Κομμουνισμός, του οποίου και ηγείται. Αυτό που είναι ενδιαφέρον όμως είναι πόσες γυναίκες επέλεξε το κάθε κόμμα να συμπεριλάβει στα ψηφοδέλτιά του σε κάθε επαρχία.
Πλήρη ψηφοδέλτια
Από τα 19 κόμματα, μόνο τα 11 κατάφεραν να καταθέσουν πλήρη ψηφοδέλτια σε όλες τις επαρχίες. Το υψηλότερο ποσοστό γυναικών στα ψηφοδέλτιά του είχε το Κίνημα Οικολόγων με 42,9% και ακολουθούν το ΑΛΜΑ και το ΒΟΛΤ Κύπρου με 41,1%. Το ψηφοδέλτιο του ΑΚΕΛ και του ΒΟΛΤ Κύπρου απαρτίζεται στο 37,5% από γυναίκες. Το κόμμα ΣΗΚΟΥ ΠΑΝΩ με 41 υποψηφίους σε όλες τις επαρχίες φιλοξενεί στα ψηφοδέλτια του 13 γυναίκες, με το ποσοστό συμμετοχής των γυναικών να αγγίζει το 31,5%. Με ποσοστό γυναικών κάτω από 30% είναι η ΔΗΠΑ (28,6%), το ΔΗΚΟ (26,8%), η ΕΔΕΚ και το ΕΛΑΜ (25%) και ο ΔΗΣΥ με 21,4%. Τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφουν η Άμεση Δημοκρατία (17,9%) και το Κίνημα Οργανωμένων Κυνηγών (16,1%).
Επτά συνδυασμοί δεν συμπλήρωσαν όλες τις θέσεις στο ψηφοδέλτιό τους, κυρίως νεοσύστατα κόμματα, παρ' όλα αυτά η γυναικεία παρουσία είναι εμφανής. Συνολικά σε όλες τις επαρχίες, από τον συνολικό αριθμό υποψηφίων, το μεγαλύτερο ποσοστό γυναικών στα ψηφοδέλτιά του έχει το κόμμα Λακεδαιμόνιοι, με 45,5%. Το χαμηλότερο ποσοστό έχει το Πράσινο Κόμμα με 21,4%. Το κόμμα Ακροαριστερή Αντίσταση-Κομμουνισμός έχει μόνο μία υποψήφια, ενώ από τους 9 ανεξάρτητους υποψηφίους μόνο μία είναι γυναίκα και κατεβαίνει στη Λευκωσία.
Η σημασία της γυναικείας συμμετοχής
Παρ' όλο που η γυναικεία συμμετοχή στα ψηφοδέλτια έχει αυξηθεί μέσα στα χρόνια, παραμένει ιδιαίτερα χαμηλή. Αυτό που έχει σημασία όμως δεν είναι οι αριθμοί από μόνοι τους, καθώς αρκετά ψηφοδέλτια είναι πολυπληθή και το φύλο των υποψηφίων δεν αποτελεί αποκλειστικό κριτήριο επιλογής της συμμετοχής τους σε αυτά. Η επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου Νάγια Καμένου μίλησε στον «Π» για τη σημασία της παρουσίας των γυναικών στα ψηφοδέλτια και τι εκφράζεται μέσα από τη συμμετοχή τους.
Έχει βελτιωθεί η συμπερίληψη των γυναικών στην πολιτική σκηνή;
Είναι χρήσιμο να διαχωρίσουμε την παρουσία των γυναικών στα ψηφοδέλτια από την ουσιαστική και ισότιμη παρουσία τους στην πολιτική σκηνή. Σίγουρα, σε σχέση με παλαιότερα χρόνια, βλέπουμε περισσότερες γυναίκες πάνω στα ψηφοδέλτια τόσο των παραδοσιακών κομμάτων όσο και των νεοσύστατων. Από μόνο του όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η φωνή των γυναικών, πολιτικών ή βουλευτριών, ενδυναμώθηκε στον βαθμό που θα έπρεπε. Είναι πολύ λίγες οι περιπτώσεις όπου οι γυναίκες μέσα σε κόμματα κατέχουν ηγετικές θέσεις. Άρα, για μένα, η ουσιαστική και ισότιμη παρουσία των γυναικών στην πολιτική σκηνή δεν εξαντλείται στην αριθμητική τους παρουσία στα ψηφοδέλτια ή στην αριθμητική παρουσία τους στη Βουλή. Αν η τοποθέτηση των βουλευτριών και βουλευτών ενός κόμματος, πάνω σε κάποιο θέμα στο οποίο καλείται να αποφασίσει η Βουλή, καθορίζεται από τον πρόεδρο ή τα υψηλόβαθμα στελέχη του κόμματος, τα οποία είναι άντρες, τότε σίγουρα δεν μπορούμε να μιλούμε για αύξηση της εμπρόθετης πολιτικής δράσης των γυναικών στην πολιτική σκηνή με τον τρόπο που πολλές και πολλοί από εμάς θα ευχόμασταν να βλέπαμε.
Αυτό έχει να κάνει περισσότερο με τα κόμματα που επιλέγουν τις υποψήφιες ή και με τους ψηφοφόρους που στο τέλος της μέρας ψηφίζουν;
Έχει να κάνει με το κατά πόσο σε αυτές τις βουλεύτριες και γυναίκες πολιτικούς δίνεται όντως η ευκαιρία να εκφράσουν άποψη και δεν καλούνται απλά να ακολουθήσουν τις αποφάσεις των ανδρών ηγετών του κόμματος ή της ανδροκρατούμενης κοινοβουλευτικής ομάδας στην οποία ανήκουν.
Ποιο ποσοστό θεωρείται συμπεριληπτικό στο ψηφοδέλτιο;
Υπάρχει μεγάλο σώμα βιβλιογραφίας πάνω στην κριτική μάζα, δηλαδή το ποσοστό των γυναικών το οποίο χρειάζεται ούτως ώστε να είναι ουσιαστική η παρουσία και η δράση των γυναικών. Η νεότερη βιβλιογραφία λέει ότι η κριτική μάζα από μόνη της δεν εξασφαλίζει το ζητούμενο. Σκέψου να έχεις ένα νεοναζιστικό κόμμα του οποίου το 70% των βουλευτών να είναι γυναίκες. Αυτό δεν μας λέει κάτι σε σχέση με την επίτευξη της έμφυλης ισότητας. Κατά τη γνώμη μου, αυτό που είναι σημαντικό είναι η ιδεολογική τοποθέτηση των δρώντων, ανεξαρτήτως φύλου και έμφυλης ταυτότητας. Φυσικά, η βιβλιογραφία δείχνει ότι οι γυναίκες πολιτικοί και βουλεύτριες είναι πιθανότερο να προτείνουν αλλαγές στη νομοθεσία, οι οποίες αφορούν τα δικαιώματα ή τις συνθήκες ζωής των γυναικών. Το φύλο του πολιτικού δρώντα και μόνο, όμως, δεν αποτελεί εγγύηση.
Είναι κάτι που βλέπουμε να είναι πολύ έντονο φέτος ειδικά, στα ψηφοδέλτια, σωστά;
Βλέπουμε ότι τα ποσοστά συμμετοχής γυναικών στα ψηφοδέλτια είναι υψηλότερα σε σχέση με παλαιότερα χρόνια. Σε κάποιες περιπτώσεις, κατά την άποψή μου, γίνεται μια εργαλειοποίηση του ζητήματος της γυναικείας παρουσίας στα ψηφοδέλτια. Για παράδειγμα, το ΕΛΑΜ ισχυρίζεται πως ενδιαφέρεται για τα δικαιώματα των γυναικών. Εντούτοις, ουσιαστικά, αναγνωρίζει ως δικαιώματα των γυναικών μόνο εκείνα που περιορίζουν τις γυναίκες στους παραδοσιακούς ρόλους που τους έχουν επιβληθεί, δηλαδή της μάνας, της συζύγου και της φροντίστριας. Απόδειξη αποτελεί ότι το ΕΛΑΜ αντιτάσσεται στο δικαίωμα των γυναικών να αποφασίζουν για τα σώματά τους σε σχέση με την άμβλωση. Επίσης, όταν μιλά για γυναίκες και τα δικαιώματά τους, δεν αναφέρεται σε όλες τις γυναίκες αλλά σε κάποιες γυναίκες συγκεκριμένου χρώματος, φυλής, εθνότητας και σεξουαλικού προσανατολισμού. Αυτή η προσέγγιση σε σχέση με τις γυναίκες και τα δικαιώματά τους περιγράφεται στη βιβλιογραφία ως «φεμοεθνικισμός». Επίσης, πρόσφατα, ακούσαμε την επίκληση αυτού που στη βιβλιογραφία ονομάζεται «ομοεθνικισμός» από τον κύριο Χρίστου, όταν κάλεσε σε εκπομπή τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας να τον ψηφίσουν για να τους προστατεύσει από τους «κακούς και οπισθοδρομικούς μουσουλμάνους μετανάστες οι οποίοι δεν αναγνωρίζουν το δικαίωμά τους να υπάρχουν ως ομοφυλόφιλα άτομα». Αυτό δεν είναι βελτίωση ούτε της ζωής των γυναικών ούτε των ατόμων με μη συμμορφούμενο σεξουαλικό προσανατολισμό ή και ταυτότητα φύλου. Η ουσιαστική έμφυλη ισότητα ξεκινά από τις βάσεις του διατομεακού φεμινισμού, που σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε την αξία και τα δικαιώματα όλων των ατόμων ανεξαρτήτως φυλής, τάξης, φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου, θρησκείας κ.λπ.
Δυστυχώς, αυτό που παρατηρούμε σήμερα στον λεγόμενο δυτικό κόσμο είναι ένα ρεύμα ψευδοφεμινισμού, το οποίο καπηλεύεται και εκφυλίζει τις αξίες και τις ιδέες του διατομεακού φεμινισμού και της πλουραλιστικής δημοκρατίας. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν σερβίρονται αλά καρτ. Υπάρχει μια βασική αρχή την οποία γνωρίζουν οι μελετήτριες και μελετητές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι για όποιους αποφασίσει η πλειοψηφία ότι τα δικαιούνται. Γιατί πολλές φορές ακούμε να λέγεται «είναι δημοκρατική απόφαση» όταν, για παράδειγμα, η πλειοψηφία εναντιώνεται στο δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση ή στον γάμο ομόφυλων ζευγαριών. Η αντιπροσωπευτική πλουραλιστική δημοκρατία δεν έχει να κάνει με την επιβολή της μάζας αλλά με τις βασικές της αρχές σε σχέση με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ισονομία και την ισοτιμία σε σχέση με την πολιτότητα.
Αυτό πώς επηρεάζει τον τρόπο σκέψης του ψηφοφόρου;
Κάθε γυναίκα ή πολίτης μια ψήφoς και δικαίωμα του κάθε ατόμου να ψηφίσει με βάση τα κριτήρια που θεωρεί σημαντικά. Η δική μου άποψη είναι ότι δεν πρέπει να κρίνουμε μόνο το φύλο για να αποφασίσουμε αν θα στηρίξουμε το άτομο με την ψήφο μας ή όχι αλλά να λαμβάνουμε υπόψη τις τοποθετήσεις του.
Είναι πλέον τα δικαιώματα των γυναικών πιο έντονα στη δημόσια συζήτηση;
Σίγουρα, παλαιότερα, τα ζητήματα που έχουν να κάνουν με την έμφυλη και τη ΛΟΑΤΚΙ+ ισότητα δεν απασχολούσαν τα κόμματα. Ιδιαίτερα στην Κύπρο, το Κυπριακό αποτελούσε το βασικό ζήτημα που καθόριζε την ψήφο των πολιτών. Σήμερα, συζητιούνται πιο έντονα στη δημόσια σφαίρα, όμως δεν σημαίνει ότι έχει αναπτυχθεί και καλλιεργηθεί η κατανόησή μας για αυτά, προς τη σωστή κατεύθυνση, γι’ αυτό και η έντονη πόλωση που υπάρχει γύρω από αυτά.
Η συμπερίληψη των γυναικών στα ψηφοδέλτια επηρεάζει συνειδήσεις;
Το μόνο που θα πω είναι το πόσο φοβάμαι ότι μπορεί να επηρεάσει με αρνητικό και επικίνδυνο τρόπο τον διάλογο στη δημόσια σφαίρα σε σχέση με ζητήματα διατομεακής έμφυλης και ΛΟΑΤΚΙ+ ισότητας. Δηλαδή, αν το ΕΛΑΜ αποκτήσει γυναίκες βουλεύτριες, κάποιοι μπορεί να πουν «γιατί λέτε ότι το ΕΛΑΜ είναι κατά των δικαιωμάτων των γυναικών;» Ουσιαστικά, μένουμε στην επιφάνεια των πραγμάτων και δεν εμβαθύνουμε στην ουσία τους. Τα βιολογικά χαρακτηριστικά του δρώντα δεν καθορίζουν τις απόψεις του. Ναι, είναι θετική εξέλιξη να βλέπουμε περισσότερες γυναίκες στα ψηφοδέλτια, η ουσία όμως είναι μία: σε ποια ψηφοδέλτια, ποια είναι η τοποθέτηση αυτών των γυναικών σε σχέση με ζητήματα που έχουν να κάνουν με τη συμπερίληψη και την ισότητα και, αφού εκλεγούν, πόσο περιθώριο θα τους δοθεί από τα κόμματά τους να δράσουν;
Μήπως οι γυναίκες στην πλειοψηφία τους δεν ενδιαφέρονται τελικά για την πολιτική;
Ακόμα και να ίσχυε το ότι δεν ενδιαφέρονται —που θεωρώ ότι δεν ισχύει— γιατί δεν ενδιαφέρονται; Κάποιος μπορεί ουσιοκρατικά, σεξιστικά και, άρα, λανθασμένα να πει «γιατί η δημόσια σφαίρα και η πολιτική δεν είναι το φυσικό τους περιβάλλον, οι γυναίκες είναι συναισθηματικές και έχουν μια φυσική ροπή προς την ευαισθησία, θέλουν να αποκτήσουν οικογένεια και δεν μπορούν να είναι μάχιμες» κτλ. Εγώ θα ρωτήσω: «γιατί να επιθυμεί μια γυναίκα να ενταχθεί σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο όπου ξέρει ότι δεν θα της επιτραπεί να υπάρχει ουσιαστικά ως πολιτικός δρων, παρά μόνο θα χρησιμοποιείται το όνομα και η παρουσία της για να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση ότι οι γυναίκες, οι ανάγκες τους και τα δικαιώματά τους λαμβάνονται υπόψη;»
