Σε τροχιά έντασης εισέρχονται εκ νέου οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, με την Άγκυρα να επιχειρεί τη νομική θεσμοθέτηση του αναθεωρητικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» μέσω εσωτερικού νομοσχεδίου. Η κίνηση αυτή, η οποία βρίσκει σύμφωνη και την τουρκική αντιπολίτευση, ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια απάντησης στις θαλάσσιες πρωτοβουλίες Αθήνας και Λευκωσίας, με στόχο να αποκτήσει η Τουρκία εσωτερική νομιμοποίηση και μεγαλύτερη ευελιξία κινήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο ερώτημα: τι ακολουθεί
Η Τουρκία επιχειρεί να απαντήσει στις πρωτοβουλίες Ελλάδας και Κύπρου στο θαλάσσιο πεδίο, αναζητώντας εσωτερική νομιμοποίηση για τις πάγιες θέσεις της, εκτίμησε ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Κώστας Υφαντής, μιλώντας στο ραδιόφωνο του «Π». Όπως σημείωσε, δεν είναι ακόμη έτοιμος να υιοθετήσει την εκτίμηση ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις οδηγούνται αναπόφευκτα σε νέα κρίση, αν και παραδέχθηκε πως το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να μεταφέρει την ένταση στο πεδίο.
Αφορμή αποτέλεσε η ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας για την πρόθεση εφαρμογής νομοθετικής πρωτοβουλίας που, όπως είπε ο κ. Υφαντής, δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως ως προς το περιεχόμενό της. Ο ίδιος εκτίμησε ότι η κίνηση της Άγκυρας έρχεται μετά από μια περίοδο «αμηχανίας και εκνευρισμού», λόγω πρωτοβουλιών της Αθήνας και της Λευκωσίας, όπως ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός και τα θαλάσσια πάρκα.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η Τουρκία «δεν θέλει, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, να βγάλει πλοία και να αρχίσει να αμφισβητεί ευθέως» κινήσεις που εδράζονται στο διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο. Αντ’ αυτού, όπως είπε, επιχειρεί μέσω εσωτερικής νομοθεσίας να ντύσει τις θέσεις της με ένα σχήμα νομιμοποίησης, το οποίο όμως «σε καμία περίπτωση δεν παράγει διεθνή αποτελέσματα».
Ο κ. Υφαντής υπογράμμισε ότι το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα ακολουθήσει μετά τη νομοθέτηση. Ένα ενδεχόμενο, ανέφερε, είναι η Άγκυρα να επιχειρήσει δεσμεύσεις περιοχών ή κινήσεις περιβαλλοντικών ερευνών, πρακτικές που ήδη χρησιμοποιεί μέσω NAVTEX. Το δυσμενές σενάριο, σημείωσε, θα ήταν η προσπάθεια επιβολής των τουρκικών θέσεων επί του πεδίου στο Αιγαίο.
Σε σχέση με το Κυπριακό, ο κ. Υφαντής ανέφερε ότι ενδεχόμενη κρίση Ελλάδας και Τουρκίας θα δυσκόλευε σαφώς οποιαδήποτε προσπάθεια επανεκκίνησης ουσιαστικής διαδικασίας. Διαχώρισε, ωστόσο, την «ελεγχόμενη ένταση» από τις συνθήκες κρίσης και σύγκρουσης, τονίζοντας ότι ένταση υπήρχε επί δεκαετίες, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως θερμό επεισόδιο.
Οι αντιδράσεις της Αθήνας – Σιωπή από την Λευκωσία
Η ελληνική πλευρά ξεκαθάρισε με δήλωση της ότι τέτοιες μονομερείς ενέργειες δεν έχουν καμία ισχύ διεθνώς και δεν μπορούν να περιορίσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων χωρών.
Ο δε Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, τόνισε ότι το τουρκικό νομοσχέδιο έχει ισχύ μόνο στο εσωτερικό της Τουρκίας και δεν παράγει κανένα διεθνές έννομο αποτέλεσμα. Υπενθύμισε ότι οι βασικοί κανόνες του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS) θεωρούνται εθιμικό δίκαιο, πράγμα που σημαίνει ότι δεσμεύουν την Τουρκία, παρόλο που δεν έχει υπογράψει τη σχετική συνθήκη.
Από την πλευρά του ο Υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας, από το Αγαθονήσι, κατήγγειλε τις τουρκικές διεκδικήσεις ως «ανύπαρκτα δικαιώματα» που έρχονται σε αντίθεση με τη διεθνή νομιμότητα αλλά και την κοινή λογική. Υπογράμμισε ότι όλα τα ελληνικά νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας και ότι η ειρηνική συνύπαρξη προϋποθέτει τον σεβασμό των διεθνών κανόνων.
Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας επιλέγει να κρατήσει χαμηλούς τόνους, αποφεύγοντας επί του παρόντος να προβεί σε οποιοδήποτε επίσημο σχόλιο σχετικά με το τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Διατηρείται το casus belli
Σε αυτό το πλαίσιο, η τουρκική εφημερίδα Μιλιγιέτ, επιβεβαίωσε ότι η Τουρκία διατηρεί στο ακέραιο την απειλή πολέμου (casus belli) σε περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια στο Αιγαίο.
Το δημοσίευμα επιβεβαιώνει ότι επίσης μια σημαντική προσθήκη: ο νέος νόμος θα δίνει στον Τούρκο Πρόεδρο την απόλυτη εξουσία να ανακηρύσσει «θαλάσσιες περιοχές ειδικού καθεστώτος» για θέματα όπως η αλιεία και η προστασία του περιβάλλοντος, ακόμη και σε σημεία όπου δεν έχει οριστεί Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ). Σύμφωνα με την εφημερίδα, η κίνηση αυτή στοχεύει άμεσα στο Αιγαίο, δίνοντας στην Άγκυρα μεγαλύτερη ευελιξία κινήσεων και τη δυνατότητα να μπλοκάρει τις πρωτοβουλίες της Αθήνας.
Την ίδια ώρα, το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις επιβαρύνεται και σε διπλωματικό επίπεδο στον ΟΗΕ. Ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος, Αχμέτ Γιλντίζ, απέστειλε επιστολή στον Οργανισμό ως απάντηση στις ελληνικές ενστάσεις για τη χρήση του όρου «Τουρκικά Στενά» στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Ο Τούρκος διπλωμάτης υποστήριξε ότι ο όρος αυτός είναι γεωγραφικά ακριβής, αφορά τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλλια που βρίσκονται υπό τουρκική κυριαρχία και εναρμονίζεται πλήρως με τη Σύμβαση του Μοντρέ. Αυτή η αντίδραση της Άγκυρας δεν είναι πρωτοφανής, καθώς αποτελεί πάγια τακτική της να εγείρει τέτοια ζητήματα ονοματολογίας τόσο στον ΟΗΕ όσο και στο ΝΑΤΟ, επηρεάζοντας συχνά τον σχεδιασμό των συμμαχικών ασκήσεων.
Παρενόχληση στο Αιγαίο με φόντο το νομοσχέδιο
Παράλληλα, ακόμα μια πρόκληση επί του πεδίου ήρθε για να επιβεβαιώσει στην πράξη ότι η Άγκυρα έχει υιοθετήσει επί του πρακτέου το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Το περιστατικό σημειώθηκε την Τετάρτη 13 Μαΐου, 7 ναυτικά μίλια ανατολικά της Αστυπάλαιας (μεταξύ Αστυπάλαιας και Κω), όταν μια τουρκική πυραυλάκατος παρενόχλησε φραστικά μέσω ασυρμάτου το ερευνητικό πλοίο Ocean Link. Το συγκεκριμένο πλοίο είναι μισθωμένο από την Ελλάδα και εκτελούσε εργασίες για την πόντιση καλωδίου οπτικών ινών του ΟΤΕ. Οι Τούρκοι κάλεσαν το πλοίο να αποχωρήσει, ισχυριζόμενοι αυθαίρετα ότι βρισκόταν σε περιοχή «τουρκικής δικαιοδοσίας», αποτυπώνοντας έτσι στην πράξη τις θεωρίες τους για τον έλεγχο των θαλάσσιων ζωνών.
Η αντίδραση της Αθήνας ήταν άμεση: στο σημείο έσπευσε η ελληνική φρεγάτα Αδριάς, η οποία απάντησε στις τουρκικές αξιώσεις. Παρά την παρενόχληση, το Ocean Link συνεχίζει κανονικά τις υποθαλάσσιες έρευνές του, οι οποίες διεξάγονται νόμιμα με βάση ελληνική NAVTEX από τον σταθμό του Ηρακλείου. Από την πλευρά τους, διπλωματικές πηγές στην Αθήνα σημειώνουν ότι το περιστατικό εξετάζεται προσεκτικά και η επίσημη τοποθέτηση θα γίνει μόλις αξιολογηθούν πλήρως όλα τα δεδομένα.
Το χρονοδιάγραμμα του νόμου
Φαίνεται ότι το τουρκικό σχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες προχωράει γρήγορα, γεγονός που προμηνύει ένα ιδιαίτερα τεταμένο καλοκαίρι για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι πληροφορίες από τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι ο «Νόμος για τις Περιοχές Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας», ο οποίος στοχεύει να κατοχυρώσει νομικά τις διεκδικήσεις της Άγκυρας σε Αιγαίο, Μεσόγειο, Μαύρη Θάλασσα και Μαρμαρά, είναι σχεδόν έτοιμος.
Το νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Βουλή αμέσως μετά τη μουσουλμανική γιορτή του Μπαϊραμιού, στα τέλη Μαΐου 2026, μια περίοδο που συμπίπτει και με την επέτειο της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ο νόμος είναι πολύ πιθανό να έχει ήδη ψηφιστεί μέχρι τις 7 και 8 Ιουλίου, όταν θα πραγματοποιηθεί η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, στην οποία θα δώσει το «παρών» και ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης.
Συναίνεση και από την αντιπολίτευση
Ενδεικτικό του κλίματος στην Τουρκία είναι ότι και η αντιπολίτευση εμφανίζεται θετική στη νομοθετική κατοχύρωση των τουρκικών θέσεων.
Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Πολιτικών Εθνικής Άμυνας του CHP, Ατίλα Κεζέκ, δήλωσε στην Cumhuriyet ότι οι θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας της Τουρκίας πρέπει να κατοχυρωθούν νομοθετικά.
«Ναι, να νομοθετήσουμε τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας. Έτσι πρέπει να είναι», ανέφερε, προσθέτοντας ότι το κόμμα θα τοποθετηθεί αναλυτικότερα όταν δημοσιοποιηθεί το τελικό κείμενο του νομοσχεδίου.
