Σε λίγες ημέρες συμπληρώνεται ένας χρόνος από την καταστροφική πυρκαγιά στην ημιορεινή Λεμεσό (23/7/2025), η οποία έκαψε ανθρώπους, ζώα, κοινότητες, φυσικό περιβάλλον, μνήμες. Κάθε φορά που επισκέπτομαι την περιοχή, το αίμα ανεβαίνει στο κεφάλι μου. Δεν συνηθίζεται η θέα. Δεν είναι μόνον η εικόνα της καταστροφής. Είναι η αίσθηση ότι ο χρόνος πέρασε, αλλά τίποτα ουσιαστικό δεν άλλαξε. Οι πληγές παραμένουν ανοιχτές, δεν θα επουλωθούν σύντομα, και όλα αυτά αντιμετωπίζονται πλέον ως μια φυσιολογική πραγματικότητα.
Βουνά ολόκληρα γυμνά, φαντάσματα. Παρά τις πολλές και ευεργετικές βροχές του φετινού χειμώνα, η φύση δεν κατάφερε να ξανανοίξει τον κύκλο της. Ξεραΐλα, δεν περπατά, δεν πετά, δεν κινείται τίποτα – εκκωφαντική σιωπή. Σε ολόκληρες εκτάσεις δεν έχει βλαστήσει το παραμικρό. Το αποτέλεσμα του καμένου κυριαρχεί, υπενθυμίζοντας το μέγεθος της συμφοράς. Οι κάτοικοι βλέπουν τον τόπο τους αγνώριστο. Οι επισκέπτες δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι εδώ υπήρχαν άλλοτε καταπράσινες πλαγιές, αμπέλια, ελιές,αμυγδαλιές, καλαμιώνες, πευκοδάση. Τίποτα δεν είναι το ίδιο.
Η καταστροφή αφορά και τη συλλογική μας μνήμη. Η καταστροφή αφορά και την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος. Έναν χρόνο μετά, εκτός από τις στάχτες, έχει μείνει και η αίσθηση ότι κανείς δεν λογοδότησε πραγματικά. Ότι το πολιτικό σύστημα λειτούργησε για ακόμη μία φορά με τους δικούς του γνώριμους κανόνες: πολλή επικοινωνία, ελάχιστη αυτοκριτική, καμία ευθύνη. Δεν έγινε ανεξάρτητη έρευνα για μία καταστροφή τέτοιου μεγέθους. Δεν υπήρξε διαδικασία που να εμπνέει εμπιστοσύνη στους πολίτες, να εξετάζει χωρίς εξαρτήσεις τι πήγε λάθος, ποιοι απέτυχαν, τι έπρεπε/πρέπει να αλλάξει. Αντί αυτού, κάθε εμπλεκόμενη υπηρεσία συνέταξε τη δική της έκθεση γεγονότων, ουσιαστικά αξιολογώντας τον ίδιο της τον εαυτό. Μια διαδικασία που περισσότερο θύμιζε άσκηση αυτοδικαίωσης παρά ουσιαστικής διερεύνησης.
Στη συνέχεια ήρθαν και οι Αμερικανοί εμπειρογνώμονες για να μας πουν ότι για όλη την καταστροφή ευθύνονται δύο γόπες, δυο αποτσίγαρα. Ανέκδοτο! Λες και αυτό ήταν το κρίσιμο ερώτημα. Λες και μια πυρκαγιά τέτοιων διαστάσεων εξηγείται επαρκώς από το πώς άναψε η πρώτη σπίθα. Το πραγματικό ζήτημα ήταν -είναι ακόμη- το γιατί δεν περιορίστηκε έγκαιρα, γιατί ξέφυγε από κάθε έλεγχο, γιατί κάηκαν τόσες εκτάσεις και γιατί χάθηκαν ανθρώπινες ζωές και περιουσίες.
Σε οποιαδήποτε σοβαρή ευρωπαϊκή δημοκρατία, μια τέτοια καταστροφή θα οδηγούσε σε εξαντλητικό έλεγχο, δημόσιο απολογισμό και πιθανότατα σε πολιτικές παραιτήσεις. Εδώ, αντιθέτως, επικράτησε η λογική ότι οι παθογένειες του συστήματος είναι διαχρονικές, όλοι έκαναν ό,τι μπορούσαν και πως το θέμα έπρεπε να θεωρηθεί λήξαν. Και η αρμόδια υπουργός παρέμεινε στη θέση της σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Έναν χρόνο μετά εξακολουθεί να αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς αντιλαμβάνεται η κυπριακή πολιτική σκηνή την έννοια της πολιτικής ευθύνης. Όχι ως προσωπική υποχρέωση απέναντι στους πολίτες, αλλά ως μια θεωρητική έννοια που επικαλούμαστε μόνον όταν αφορά τους πολιτικούς αντιπάλους. Και τώρα ετοιμάζεται να μετακινηθεί στον χώρο της εκπαίδευσης, εφόσον φυσικά ο Πρόεδρος δεήσει να την αντικαταστήσει. Τυχεροί οι μαθητές της. Θα έχουν την ευκαιρία να διδαχθούν από πρώτο χέρι τι σημαίνει στην πράξη η ανάληψη ευθύνης και η πολιτική ευθιξία στην κυπριακή πολιτική ζωή. Θα μάθουν πως μπορεί κανείς να επιβιώνει πολιτικά ακόμη και μετά από μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές των τελευταίων δεκαετιών.
Οι καμένες πλαγιές κάποτε θα πρασινίσουν ξανά. Η φύση, αργά ή γρήγορα, θα βρει τον τρόπο να αναγεννηθεί – έχει τη δύναμη να θεραπεύεται. Ελπίζω… Η εμπιστοσύνη των πολιτών, όμως, δεν αναγεννάται τόσο εύκολα. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ζημιά που άφησε πίσω της η περσινή τραγωδία. Στην Κύπρο, οι στάχτες μένουν. Οι ευθύνες, όμως, εξαφανίζονται. Δεν ελπίζω…
12 Ιουλίου 2026
