«Του μεγάλου Τίποτα πανελεύθεροι οι κράχτες». Έτσι έφτασε μέχρι τις μέρες μας, ολίγον παραφθαρμένο, το απόσπασμα από τον «Λόγο Τέταρτο» του Κώστα Βάρναλη, στο Φως που Καίει. Εκεί όπου ο ποιητής γράφει:
«Τέλους κανενός, καμιάς αρχής
τη δική μου γνώμη φράχτης
δεν ορίζει· είμαι του Τίποτε
πανελεύθερος ο κράχτης».
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, οι στίχοι προσφέρονται ως καθρέφτης μιας πολιτικής ζωής στην οποία το περιτύλιγμα συχνά διεκδικεί τη θέση του περιεχομένου. Με πολλές δηλώσεις, πολλή επικοινωνία, πολλές προσωπικές στρατηγικές και μια χώρα που εξακολουθεί να περιμένει απαντήσεις στα μεγάλα της προβλήματα.
Πρώτο και υπαρξιακότερο, το Κυπριακό. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιμένει ότι δεν υπάρχει αδιέξοδο. Μιλά για κινητικότητα, πρωτοβουλίες, ιδέες και προοπτικές. Όμως η πολιτική δεν κρίνεται από το λεξιλόγιο που επιλέγει η εξουσία για να περιγράψει την πραγματικότητα. Κρίνεται από την ίδια την πραγματικότητα.
Και τα γεγονότα είναι συγκεκριμένα: η Νέα Υόρκη δεν έφερε τριμερή συνάντηση, δεν έφερε επανέναρξη διαπραγματεύσεων και δεν παρήγαγε την ουσιαστική πρόοδο που είχε προεξοφληθεί επικοινωνιακά. Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν είπε στη συνέχεια ότι το παράθυρο για πρόοδο «χάνεται σιγά σιγά» και ότι οι επόμενες συνομιλίες πρέπει να επικεντρωθούν στην ουσία και στη μέθοδο. Ο Πρόεδρος, την ίδια ώρα, επιμένει ότι «δεν είμαστε σε αδιέξοδο».
Μπορεί κανείς να συμφωνεί ή να διαφωνεί με αυτή την ανάγνωση. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει το αποτέλεσμα με την ανακοίνωση του αποτελέσματος. Και ενώ ο χρόνος στο Κυπριακό δεν περισσεύει, στο εσωτερικό άρχισε ήδη ο μαραθώνιος του 2028.
Ο Δημοκρατικός Συναγερμός δεν έχει ακόμη θεραπεύσει το τραύμα του 2023 και βρίσκεται ξανά αντιμέτωπος με μια σύγκρουση γύρω από τις επόμενες προεδρικές. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου εξήγγειλε ήδη υποψηφιότητα. Η Αννίτα Δημητρίου έχει καταστήσει σαφή την πρόθεσή της να διεκδικήσει το χρίσμα. Και η δημόσια συζήτηση κατακλύζεται από στρατόπεδα, δείπνα, δεσμεύσεις, καταστατικά, προσωπικές αιχμές και υποψίες για το ποιος στηρίζει ποιον. Το ερώτημα, όμως, που αφορά την κοινωνία δεν είναι ποιος θα επικρατήσει στην Πινδάρου. Είναι με ποια πολιτική πρόταση θέλει να κυβερνήσει.
Το ΔΗΚΟ, από την άλλη, βρίσκεται μπροστά στη δυσκολία που αντιμετωπίζει κάθε κόμμα το οποίο συμμετέχει στην κυβερνητική εξίσωση: πού τελειώνει η κυβερνητική στήριξη και πού αρχίζει η αυτόνομη πολιτική του ταυτότητα; Και όσο πλησιάζει το 2028, αυτή η απάντηση θα γίνεται δυσκολότερη.
Για τη ΔΗΠΑ και την ΕΔΕΚ το πρόβλημα είναι διαφορετικό: η δημόσια παρουσία τους έχει περιοριστεί τόσο, ώστε η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο τι προτείνουν, αλλά πώς θα καταστήσουν ξανά πολιτικά ορατή την πρότασή τους.
Και το ΑΚΕΛ; Διαθέτει οργανωμένο μηχανισμό, ιστορικό βάρος και σαφέστερη κομματική δομή από τους περισσότερους ανταγωνιστές του. Ασκεί αντιπολίτευση και, για παράδειγμα, μετά τη Νέα Υόρκη κατέγραψε δημόσια τη θέση του ότι δεν υπήρξε ουσιαστική πρόοδος στο Κυπριακό. Το ερώτημα για το ίδιο είναι κατά πόσο η προσεκτική αντιπολιτευτική τακτική του μπορεί να μετατραπεί σε ολοκληρωμένη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης και όχι απλώς σε αναμονή των λαθών των άλλων.
Διότι η κοινωνία δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει το 2028 για να ακούσει τι πιστεύουν όσοι θέλουν να την κυβερνήσουν.
Η Κύπρος βρίσκεται μπροστά σε μεγάλα εθνικά και δομικά προβλήματα. Κυπριακό, παιδεία, ενέργεια, δικαιοσύνη, αναδόμηση του κράτους, ΓεΣΥ, συνταξιοδοτικό. Και δίπλα τους η καθημερινότητα: ακρίβεια, στέγαση, μισθοί και αγοραστική δύναμη.
Γι’ αυτά πρέπει να αρχίσει η πραγματική πολιτική αντιπαράθεση. Όποιος διεκδικεί την προεδρία οφείλει να εξηγήσει τι ακριβώς προτείνει. Όχι ποιον αντιπαθεί. Όχι ποιος τον πρόδωσε. Όχι ποιος του υποσχέθηκε στήριξη σε κάποιο δείπνο. Αλλά ποια Κύπρο θέλει το 2030 και πώς σκοπεύει να την οικοδομήσει.
Το ίδιο ισχύει και για τον σημερινό Πρόεδρο. Δεν αρκεί να περιγράφει ως κινητικότητα τη στασιμότητα ή ως προοπτική την προσδοκία. Η απόσταση ανάμεσα στην πολιτική διακήρυξη και στο μετρήσιμο αποτέλεσμα είναι ακριβώς ο χώρος όπου κρίνεται κάθε διακυβέρνηση.
Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε μια παράσταση, στην οποία αλλάζουν οι πρωταγωνιστές αλλά όχι το έργο. Και τότε ο Βάρναλης θα επιστρέφει πεισματικά να μας θυμίζει πως, όταν δεν υπάρχουν αρχές, τέλος και προορισμός, απομένει ο θόρυβος. Και μέσα στον θόρυβο, «του Τίποτε πανελεύθερος ο κράχτης». Μόνο που η Κύπρος δεν έχει άλλο χρόνο για το Τίποτε.
