Στο τέρμα της μικροπολιτικής

Η δεκαετία του 1960 ήταν η εποχή της επανάστασης: «Ο κόσμος μπορεί να αλλάξει και να γίνει καλύτερος, εφόσον το θέλουμε πολλοί και είμαστε αποφασισμένοι».

Η δεκαετία του 1980 ήταν η εποχή της επιλογής: «Ο κόσμος θα γίνει καλύτερος αν επιλέξουμε το σωστό στρατόπεδο· ανάμεσα στον καπιταλισμό, τον υπαρκτό σοσιαλισμό και στον τρίτο δρόμο».

Η δεκαετία του 2000 ήταν η εποχή της προσδοκίας μετά το σοκ του «τέλους της Ιστορίας»: «Ναι, ο ένας πόλος πέθανε· αλλά εμείς οι λαοί μπορούμε ακόμη να βάλουμε τον άνθρωπο πάνω από τα κέρδη».

Η δεκαετία του 2020 είναι η εποχή του βασιλείου της μικροπολιτικής: «Ναι, η κρίση και ο θρίαμβος της σκληρής πραγματικότητας δεν επιτρέπουν άλλα λάθη ή άλλα οράματα· γι’ αυτό ας κρυφτούμε πίσω από τον λαϊκισμό και τη μικροπολιτική, την εικόνα και τα ΜΚΔ».

Νέα συνθήκη

Οι παλιές δεκαετίες έκρυβαν πάντα μια ουτοπία πίσω από κάθε όραμα. Μια προσδοκία με λίγες πιθανότητες επιτυχίας. Αλλά ακόμη κι έτσι, η διαλεκτική ανάμεσα στην εκάστοτε πραγματικότητα και στο εκάστοτε πολιτικό πρόταγμα έφερνε στο προσκήνιο τα μεγάλα πολιτικά ζητήματα, τα μεγάλα διακυβεύματα. Η συζήτηση ήταν για την καθαυτό Πολιτική, και έφερνε πάντα μια κάποια σύνθεση. Κανένα αίτημα, καμιάς γενιάς από το 1960 και μετά, δεν ήταν εντελώς άγονο: Διαλεγόταν με τη σκληρή πραγματικότητα με όρους Πολιτικής, και πάντα έβγαινε κάτι, πηγαίναμε έστω μισό βήμα μπροστά. Η μη ολοκλήρωση άφηνε μια γεύση πικρίας στους πρωτοπόρους. Αλλά μακροϊστορικά άφηνε ένα ουσιώδες αποτύπωμα.

Η διαφορά σήμερα είναι ότι, με άλλοθι τις «αποτυχίες» της μεγάλης πολιτικής συζήτησης του παρελθόντος, κουκουλωθήκαμε μέσα στη στοργή και την ασφάλεια της μικροπολιτικής. Τα ΜΚΔ και οι ταχύτητες της πληροφόρησης και των αλγορίθμων έχουν τη δόση ευθύνης τους. Αλλά ένα μεγάλο ποσοστό αυτής της δυναμικής προς τη μικρότητα οφείλεται και στην ανάγκη μας να βολευτούμε, να αποφύγουμε να σκεφτούμε σοβαρά, με όρους σκληρής πραγματικότητας.

Ο πολίτης του 1960 και του 2000, ότι και να διάλεγε στο τέλος, περνούσε πρώτα μέσα από ένα καμίνι και μία βάσανο σκέψης για τα μεγάλα πολιτικά ζητήματα. Κι ας κατέληγε στο τέλος στη βολή του. Ο Κύπριος πολίτης της δεκαετίας του 2020 έχει επιτρέψει στα οργανωμένα πολιτικά σχήματα να «παίζουν» μέρα-νύχτα με τα μικρά, να αποφεύγουν την τοποθέτηση στα μεγάλα, να μην μιλούν Πολιτικά. Και έτσι, να βολεύεται κι ο ίδιος στην ασφάλεια της μικροπολιτικής. Απαλλάσσοντας τον εαυτό του ακριβώς από την ανάγκη απαντήσεων στην Ουσία.

Όμως πλέον οι ταχύτητες δεν αφορούν μόνο τα Mb. Αγγίζουν και την καθημερινότητά μας. Σε πολύ λίγο χρόνο φτάσαμε μπροστά στον τοίχο. Η μικροπολιτική και το κρυφτούλι πίσω από: την εικόνα χωρίς ουσία, την «παρέμβαση» χωρίς σοβαρότητα, τα κατασκευάσματα της ΑΙ χωρίς πρόταση, τα «ζήτω» και τα «κάτω» χωρίς καθαρό στόχο έφτασαν πιο γρήγορα από το συνηθισμένο στα όριά τους.

Ο χρόνος κινείται πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι χθες. Και οι ψευδαισθήσεις φτάνουν στα όρια του θανάτου τους πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι παλαιότερα.

Επομένως σήμερα: Είτε θα επανέλθουμε στην Πολιτική Συζήτηση είτε τα λύματα της μικροπολιτικής θα μας αφομοιώσουν· θα γίνουμε οριστικά ένα με αυτό που παράγουμε. Είτε μιλούμε σοβαρά για την καρδιά των μεγάλων ζητημάτων είτε μένουμε ακίνητοι μπροστά στον τοίχο του αδιεξόδου, μέχρι να πέσει και να μας πλακώσει.

Τι πραγματικά θέλουμε

Δεν είναι φιλοσοφική αναζήτηση, είναι η πραγματικότητα. Πλέον τίποτε δεν λειτουργεί και δεν πάει μπροστά, επειδή βαλτώσαμε μέσα στη μικροπολιτική. Η μόνη λύση είναι η επάνοδος στην ουσιαστική Πολιτική Συζήτηση. Η καθαρή τοποθέτηση απέναντι στα μεγάλα διλήμματα και στα κρίσιμα. Και η απαίτηση όλοι να μιλήσουν για αυτά και όχι για την εικονική κενολογία. Τα μεγάλα πολιτικά ζητήματα είναι πολλά. Δυο απ’ αυτά:

1. Θέλουμε να έχουμε ένα κράτος, συνδιοικούμενο από τους Ελληνοκυπρίους και τους Τουρκοκυπρίους, το οποίο Δεν θα έχει σφραγίδα ελληνικότητας, ή θέλουμε ένα κράτος του 64% του νησιού, με σφραγίδα ελληνικότητας, και το υπόλοιπο 36% τουρκικό; Για 52 χρόνια βολευτήκαμε με την αμφισημία. Και τα τελευταία δέκα χρόνια με το ιδεολόγημα τύπου Ταϊβάν («να είμαστε το αναγνωρισμένο κράτος, και τα κατεχόμενα σε διαρκή εκκρεμότητα»). Αυτό έχει εξαντληθεί πλέον. Δεν «παίζει» μακροπρόθεσμα. Ο κόμπος έχει φτάσει στο χτένι. Διαλέγουμε είτε το ένα είτε το άλλο. Αλλά, για να διαλέξουμε, πρέπει πρώτα να απαιτήσουμε ο δημόσιος πολιτικός διάλογος να είναι στη βάση αυτού του διλήμματος, με σαφείς τοποθετήσεις πολιτικών προσώπων και κομμάτων. Τα «με σωστό περιεχόμενο», ή τα «θέλω λύση ΔΔΟ αλλά η Κύπρος είναι ελληνική» οδήγησαν μπροστά σε έναν πελώριο τοίχο. Είτε καθαρές κουβέντες είτε θα περιμένουμε ο τοίχος να μας πλακώσει.

2. Για έναν αιώνα, ο ανεπτυγμένος κόσμος προσπαθεί να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ζήτημα, που εμείς οι Ελληνοκύπριοι θεωρούμε σήμερα ψιλά γράμματα και δεν ασχολούμαστε: Πόσο παρεμβαίνει ρυθμιστικά το κράτος για να καθορίσει κανόνες λειτουργίας και πόσο αφήνεται να λειτουργήσει ανέλεγκτα η ελεύθερη αγορά; Ποια αγαθά θεωρούνται υποχρέωση του κράτους και ποια αφήνονται αποκλειστικά στον ιδιωτικό τομέα; Τη δεκαετία του 2000 αγιοποιήθηκε η ιδιωτική πρωτοβουλία και η ανάθεση των πάντων στον ιδιωτικό τομέα. Σήμερα, σε όλο τον κόσμο γίνεται η αντίστροφη συζήτηση. Στην Κύπρο όχι. Μάλιστα, κυβερνήσεις της Δεξιάς παίρνουν παρεμβατικές  πρωτοβουλίες που άλλοτε ήταν αιτήματα μόνο της Αριστεράς (π.χ. οι κυβερνητικές παρεμβάσεις στην Ελλάδα για τα υπερκέρδη εταιρειών, τις χρεώσεις των διυλιστηρίων, τις τιμές των αγαθών κ.λπ.). Στην Κύπρο όχι.

Παράδειγμα (α) Η ελληνοκυπριακή Πολιτεία έχει σήμερα τις χειρότερες, πιο φτωχές και πιο κακά οργανωμένες «δημόσιες» συγκοινωνίες στην Ευρώπη, στη Βόρειο Αφρική και στην Εγγύς Ανατολή. Θέλουμε πραγματικές δημόσιες συγκοινωνίες με επιπλέον φορολογικό κόστος ή να συνεχίσουμε να τις αναθέτουμε σχεδόν εν λευκώ στον ιδιωτικό τομέα; Αν διαλέγουμε το δεύτερο, τότε ας μην γκρινιάζουμε ούτε για το κυκλοφοριακό ούτε για την τεράστια καθημερινή μας δαπάνη σε βενζίνη.

Παράδειγμα (β) Αν πας στις Πρώτες Βοήθειες δημόσιου νοσοκομείου, από το πρώτο λεπτό θα διαπιστώσεις ότι έχουν το μισό προσωπικό σε γιατρούς και νοσηλευτές από όσο θα έπρεπε. Αλλά, παρά τις μεγάλες καθυστερήσεις, θα κάνουν όλες τις εξετάσεις, θα διερευνήσουν με κάθε μέσο κάθε ενδεχόμενο και δεν θα σε αφήσουν να φύγεις αν δεν είναι βέβαιοι για τα πάντα. Αν πας σε ιδιωτικό νοσοκομείο, δεν θα είσαι σίγουρος για τη σκοπιμότητα των μισών εξετάσεων ούτε για το αν ήταν απαραίτητο να νοσηλευτείς. Θέλουμε αξιόπιστα δημόσια νοσηλευτήρια με φορολογικό κόστος ή υποστελεχωμένα προς χάρη των ιδιωτικών;

Επιστροφή στην πολιτική

Το ζήτημα «δημόσιο-ιδιωτικό», τουλάχιστον για κάποια πράγματα, είναι ζήτημα Πολιτικής με κεφαλαία. 

Πλάι σ’ αυτά, υπάρχουν και πολλά άλλα μεγάλα πολιτικά ζητήματα, τα οποία απουσιάζουν από τον δημόσιο διάλογο ή θίγονται περιστασιακά από το πολιτικό σύστημα. Από ζητήματα κράτους δικαίου μέχρι τη διαπλοκή και τις συγκρούσεις συμφέροντος, από τον χαρακτήρα της κοινωνικής πολιτικής μέχρι τις πολιτικές για τους νέους.

Όλα αυτά για να τεθούν στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου θα πρέπει πρώτα να εγκαταλείψουμε τη μικροπολιτική και να επιστρέψουμε στην Πολιτική.

Το καλάθι

• …με τους Ηγέτες και τους ηγετίσκους (1): Ο Economist εκθειάζει τον Πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνι, ως πρότυπο ηγέτη. Κατάφερε όχι μόνο να αντισταθεί με δυναμικό ρεαλισμό στις πιέσεις Τραμπ (μέσω εξωστρέφειας και συμφωνιών με την Ε.Ε.) αλλά και με υποδειγματικές μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό και πρωτοβουλίες ευαίσθητης κοινωνικής πολιτικής. Χωρίς εκπτώσεις σε αρχές, χωρίς λαϊκισμό. Ένας Ηγέτης που όχι μόνο δεν χάνει δημοφιλία επειδή τα βάζει με κέντρα εξουσιαστικής δύναμης αλλά κερδίζει πόντους στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Υπόδειγμα Πολιτικού Ηγέτη. • …με τους Ηγέτες και τους ηγετίσκους (2): Μόλις η Ουκρανία αντέστρεψε τη ροή του πολέμου και άρχισε να ανακτά εδάφη, ο Τραμπ έσπευσε να δώσει σανίδα σωτηρίας στον Πούτιν. Αγοράζοντας πετρέλαιο από τη Ρωσία και κόβοντας τη βοήθεια προς την Ουκρανία (σε υλικό και πληροφορίες). Μάταια όμως προσπαθεί να πείσει τους Αμερικανούς ότι η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου είναι άσχετη με την παταγώδη αποτυχία της δικής του πολιτικής στο Ιράν… • …με τους Ηγέτες και τους ηγετίσκους (3): Και δυο δικές μας «ηγετικές» κινήσεις: (α) Ο Α. Νεοφύτου κερδίζει την επικαιρότητα με «ριζοσπαστικές» προτάσεις σχετικά με το πετρέλαιο της Ρωσίας. Ρίχνοντας ταυτόχρονα δίχτυα στο φιλο-πουτινικό μπλοκ (αλλά και στο αντιευρωπαϊκό) μέσα στην κοινωνία. (β) Με πρόσχημα τη «συμμαχία» με το Ισραήλ, κόμματα και βουλευτές (με την ευλογία Ν. Χριστοδουλίδη) μετέτρεψαν και το Κοινοβούλιο σε πεδίο δουλικότητας. Βρισκόμαστε ένα σκαλοπάτι πριν ο Πρόεδρος δημιουργήσει Υπουργείο Υλοποίησης Οδηγιών Νετανιάχου…