Στο Κυπριακό έχουμε πλέον αποκτήσει μεγάλη εξοικείωση με μια πολιτική παραδοξότητα: οι διακηρύξεις αισιοδοξίας μπορούν να πολλαπλασιάζονται, ενώ οι πιθανότητες προόδου παραμένουν εύθραυστες. Κάθε συνάντηση παρουσιάζεται ως ευκαιρία, κάθε πρόταση ως απόδειξη πρωτοβουλίας και κάθε ενδεχόμενη αποτυχία συνοδεύεται από την προκαταβολική εξήγηση ότι η δική μας πλευρά ήθελε, αλλά η άλλη δεν ανταποκρίθηκε. Εκείνο που σπανίως εξηγείται είναι τι ακριβώς έκανε η ηγεσία για να επιτύχει τη συμφωνία που δηλώνει ότι επιδιώκει, ποιους κινδύνους διέγνωσε και πώς επιχείρησε να τους αντιμετωπίσει.
Το άλλοθι πριν από το ναυάγιο
Όταν η αποτυχία προεξοφλείται, η αισιοδοξία κινδυνεύει να γίνει άλλοθι
Τα ρεπορτάζ του «Πολίτη» περιέγραψαν τις τελευταίες ημέρες μια συγκεκριμένη δυνατότητα: τέσσερα σημεία διέλευσης, στη Μια Μηλιά, στη σύνδεση Αθηένου-Αγλαντζιάς μέσω Πυροΐου, στη Λουρουτζίνα–Λύμπια και στην περιοχή Κάμπου–Καραβοστασίου. Μια δυνατότητα που, μαζί με την αποναρκοθέτηση, θα μπορούσε να δημιουργήσει προϋποθέσεις για το επόμενο βήμα της διαδικασίας. Ωστόσο, οι διαβουλεύσεις και οι συγκλίσεις δεν ισοδυναμούν με τελική συμφωνία, όσο κι αν η δημόσια συζήτηση συχνά προσπερνά αυτή την κρίσιμη απόσταση.
Μέσα σε αυτό το εύθραυστο σκηνικό παρεμβάλλεται η προαναγγελία της ελληνικής Navtex για την επανέναρξη των ερευνών του GSI. Η Αθήνα επιβεβαίωσε ότι επίκειται η έκδοσή της, ενώ ο «Π» κατέγραψε την έντονη αντίδραση τουρκικών μέσων στις αναφορές Γεραπετρίτη περί επιχειρησιακής αντιμετώπισης ενδεχόμενης παρεμπόδισης. Χρειάζεται ακρίβεια: η αντίδραση του τουρκικού Τύπου δεν αποτελεί αυτομάτως επίσημη απόφαση της Άγκυρας για τα οδοφράγματα. Αποτυπώνει, όμως, ένα περιβάλλον στο οποίο η προοπτική συμφωνίας γίνεται περισσότερο επισφαλής.
Εδώ αποκτούν ιδιαίτερο βάρος οι πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης διακήρυττε τη θετική του στάση για τα οδοφράγματα, γνωρίζοντας την επικείμενη ελληνική ανακοίνωση και αναμένοντας αρνητική τουρκική αντίδραση. Εφόσον επιβεβαιωθούν, το ερώτημα που προκύπτει είναι σοβαρότερο από μια ακόμη αστοχία εκτίμησης. Επιδίωκε ο Πρόεδρος να αξιοποιήσει πραγματικά το περιθώριο συμφωνίας ή του αρκούσε να καταγραφεί η συγκατάθεσή του, με την προσδοκία ότι η τουρκική αντίδραση θα καθιστούσε περιττή τη δοκιμασία της εφαρμογής;
Δεν μπορεί να αποδοθεί ως αποδεδειγμένη πρόθεση εκείνο που παραμένει πληροφορία προς διασταύρωση. Μπορεί, όμως, και πρέπει να ζητηθεί συγκεκριμένη απάντηση: πότε ενημερώθηκε η Λευκωσία για τον ελληνικό σχεδιασμό, ποια εκτίμηση έκανε για τις επιπτώσεις του στην προσπάθεια της Ολγκίν και ποιες συνεννοήσεις προηγήθηκαν; Η επίκληση του συντονισμού Αθηνών–Λευκωσίας έχει περιεχόμενο όταν περιλαμβάνει συνεκτίμηση συνεπειών και χειρισμό των κινδύνων. Διαφορετικά, περιορίζεται σε μια τελετουργική διαβεβαίωση, χρήσιμη στις δηλώσεις και ανεπαρκή στις κρίσιμες αποφάσεις.
Η Τουρκία, βεβαίως, φέρει ακέραιη την ευθύνη οποιασδήποτε επιλογής να συνδέσει τις διελεύσεις των Κυπρίων με τη διαμάχη για το ηλεκτρικό καλώδιο. Οι μετακινήσεις των ανθρώπων δεν δικαιολογείται να μετατρέπονται σε μέσο πίεσης για άλλες επιδιώξεις. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, η δική μας ηγεσία οφείλει να δείχνει πώς εργάζεται για να αποτρέψει έναν τέτοιο συσχετισμό. Η πρόβλεψη μιας αρνητικής τουρκικής αντίδρασης δημιουργεί υποχρέωση διπλωματικής προσπάθειας. Δεν αρκεί ως προετοιμασία της εξήγησης που θα δοθεί μετά την αποτυχία.
Αν πράγματι υπήρχε παράθυρο συμφωνίας, η στοιχειώδης πολιτική ευθύνη επέβαλλε προσπάθεια να κατοχυρωθούν οι συγκλίσεις, να αποσαφηνιστούν οι εκκρεμότητες και να προστατευθεί η διαδικασία από εξωτερικούς κραδασμούς. Με ποιο κείμενο, ποιο χρονοδιάγραμμα, ποια πρακτικά βήματα και ποια συνεννόηση με τα Ηνωμένα Έθνη; Αυτά είναι τα μέτρα της πολιτικής βούλησης. Η γενική δήλωση «είμαι θετικός» κοστίζει ελάχιστα, ιδίως όταν εκείνος που την εκφέρει θεωρεί πιθανό ότι δεν θα χρειαστεί να αναμετρηθεί με τις αντιδράσεις που συνεπάγεται μια πραγματική συμφωνία.
Υπάρχει, άλλωστε, και η εσωτερική δοκιμασία της συνέπειας. Οι κοινότητες της Τηλλυρίας καταγγέλλουν ότι ο Πρόεδρος είχε δεσμευθεί να μην προχωρήσει σε άλλα ανοίγματα χωρίς να προωθηθεί εκείνο των Κοκκίνων και αντιδρούν στην πιθανότητα αντικατάστασής του από τη διαδρομή του Κάμπου. Η καταγγελία χρειάζεται σαφή προεδρική απάντηση. Φανερώνει, πάντως, πόσο εύκολα οι διαβεβαιώσεις προς διαφορετικά ακροατήρια μπορούν να δημιουργήσουν προσδοκίες που μια διαπραγμάτευση αδυνατεί να ικανοποιήσει ταυτόχρονα. Και τότε το κόστος μεταφέρεται στους πολίτες.
Διότι τα οδοφράγματα αφορούν καθημερινές ζωές: διαδρομές προς την εργασία, πρόσβαση σε υπηρεσίες, οικογενειακές επαφές, οικονομική δραστηριότητα και δυνατότητες επικοινωνίας ανάμεσα στις κοινότητες. Η πολύμηνη διαπραγμάτευση για το άνοιγμά τους θα έπρεπε να προκαλεί ανησυχία για την ικανότητα παραγωγής ακόμη και περιορισμένων αποτελεσμάτων. Όταν κάθε πρακτική διευθέτηση μετατρέπεται σε δοκιμασία εθνικού κύρους, η ακινησία αποκτά μονιμότητα. Οι ηγεσίες διατηρούν τα επιχειρήματά τους και οι άνθρωποι συνεχίζουν να περιμένουν στις ίδιες ουρές, μπροστά στα ίδια εμπόδια.
Η προσπάθεια της Ολγκίν θα κριθεί από το αν θα αφήσει πίσω της δεσμεύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν και μια αξιόπιστη συνέχεια προς τις συνομιλίες. Εάν και αυτή η ευκαιρία χαθεί, η αναζήτηση ευθυνών οφείλει να εξετάσει ολόκληρη την αλληλουχία των χειρισμών. Ποιος πρότεινε τι, ποιος αποδέχθηκε ποιους όρους, πότε εμφανίστηκαν νέα εμπόδια και τι έγινε για να ξεπεραστούν. Η διπλωματική εμπιστευτικότητα προστατεύει τη διαπραγμάτευση όσο αυτή διεξάγεται. Δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μόνιμη ασπίδα απέναντι στη λογοδοσία για το αποτέλεσμά της.
Ο Χριστοδουλίδης θα κριθεί τελικά από το αν η θετική του στάση παράγει ανοικτές διελεύσεις και δρόμο προς διαπραγματεύσεις. Εάν οι πληροφορίες περί προεξόφλησης της τουρκικής αντίδρασης ευσταθούν, χρειάζεται να εξηγήσει ποιες ενέργειες έκανε για να διαψεύσει την πρόβλεψή του. Διαφορετικά, η αισιοδοξία του κινδυνεύει να διαβαστεί ως προετοιμασία άλλοθι. Και η Κύπρος έχει πληρώσει ήδη υπερβολικά ακριβά μια πολιτική κουλτούρα στην οποία η εξουσία θεωρεί επιτυχία να αποδεικνύει ότι ευθύνεται ο άλλος, ενώ η διχοτόμηση συνεχίζει ανενόχλητη να παράγει τα δικά της τετελεσμένα.
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
