Η Εξάντληση της Πελατειοκρατίας και η Παράλυση της Κεντροδεξιάς

Header Image

Η Κύπρος έχει μπροστά της μείζονες δομικές προκλήσεις, όπως η παγιωμένη διχοτόμηση, η επείγουσα ενεργειακή μετάβαση μακριά από τα δαπανηρά ορυκτά καύσιμα, η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και η οξεία στεγαστική κρίση που στερεί προοπτική από τις νεότερες γενιές

Η θεσμική παράλυση που διαβρώνει τον Δημοκρατικό Συναγερμό ενόψει της εσωκομματικής αναμέτρησης της 28ης Νοεμβρίου 2026, υπερβαίνει κατά πολύ μια συγκυριακή σύγκρουση προσώπων, σηματοδοτώντας τη δομική εξάντληση της ιστορικά κυρίαρχης κεντροδεξιάς παράταξης της Κύπρου. Η κατάθεση των υποψηφιοτήτων του πρώην προέδρου του κόμματος Αβέρωφ Νεοφύτου και του πρώην υπουργού Υγείας Γιώργου Παμπορίδη, έπειτα από την αιφνιδιαστική απόσυρση της προέδρου της Βουλής και προέδρου του κόμματος Αννίτας Δημητρίου, έφερε με δραματικό τρόπο στην επιφάνεια έναν πολιτικό οργανισμό αποκομμένο από τον θεμελιώδη πυλώνα της συνοχής του: την εκτελεστική εξουσία.

Το εσωτερικό ρήγμα επιτάθηκε ακαριαία με την παραίτηση του πρώην υπουργού Οικονομικών Χάρη Γεωργιάδη από την ηγεσία του Ινστιτούτου Γλαύκος Κληρίδης, ο οποίος κατηγόρησε ευθέως τον κ. Νεοφύτου για μεθόδευση της εξόδου της κ. Δημητρίου μέσω πολιτικού εκβιασμού και προανήγγειλε αποχή στελεχών από την προεδρική εκστρατεία του 2028 σε περίπτωση επικράτησης του τέως προέδρου. Οι ενδοκομματικοί αυτοί τριγμοί δεν συνιστούν απλώς προσωπικές αντιπαλότητες ούτε αφηρημένα ηθικά διλήμματα περί εσωκομματικής λειτουργίας, αλλά αντανακλούν την αναπόδραστη παρακμή ενός παραδοσιακού σχηματισμού που ολοκληρώνει τον ιστορικό του κύκλο.

Επί δύο δεκαετίες, από την ηγεσία του Γλαύκου Κληρίδη μέχρι τη δεκαετή διακυβέρνηση του Νίκου Αναστασιάδη, ο ΔΗΣΥ διασφάλιζε την εσωκομματική του ισορροπία όχι μέσω ιδεολογικής σύγκλισης, αλλά χάρη στη μονοπωλιακή νομή της κρατικής εξουσίας. Ωστόσο, η διαδρομή αυτή συνοδεύτηκε από ένα βαρύ αποτύπωμα διαχειριστικών σφαλμάτων, θεσμικής διάβρωσης και διαφθοράς, όπως το διπλωματικό αδιέξοδο στο Κραν-Μοντανά, το σκάνδαλο του προγράμματος κατ' εξαίρεση πολιτογραφήσεων, οι διεθνείς έρευνες για ξέπλυμα χρήματος, η χρόνια παράλυση στον τομέα της ενέργειας και η επιθετική διαχείριση της οικονομικής προσαρμογής μετά την κρίση του 2013.

Η περίοδος αυτή έκλεισε οριστικά τον Φεβρουάριο του 2023, όταν ο Νίκος Χριστοδουλίδης, κατεξοχήν γνώστης των μηχανισμών της κρατικής γραφειοκρατίας και της κατανομής ισχύος, διεμβόλισε την εκλογική βάση του κόμματος, κατέκτησε την προεδρία της Δημοκρατίας και ανέλαβε τον έλεγχο των κρατικών πελατειακών δικτύων. Αποκομμένος πλέον από τους θώκους της εξουσίας, ο Δημοκρατικός Συναγερμός εγκλωβίστηκε στη χειρότερη δυνατή συγκυρία: χρεώνεται τη συσσωρευμένη φθορά της δεκαετούς διακυβέρνησης και την κόπωση του εκλογικού σώματος, στερούμενος ταυτόχρονα τα κρατικά αντίβαρα παροχής ωφελημάτων που συγκρατούσαν τις εσωτερικές του φατρίες. Το κόμμα της κεντροδεξιάς, περιορισμένο σε τακτικισμούς χαμηλής εμβέλειας και ακόμα ανεχόμενο τη συμμετοχή στελεχών του σε κυβερνητικά αξιώματα ενώ οι ψηφοφόροι του απομακρύνονται, αδυνατεί να αρθρώσει πειστικό αντιπολιτευτικό λόγο και μετατρέπεται σταδιακά σε μια ντε φάκτο αιχμάλωτη αντιπολίτευση.

 

 

 

Το προσοδοθηρικό κράτος του Νίκου Αναστασιάδη

Οι ρίζες αυτής της παρακμής ανάγονται στην πολιτική οικονομία που διαμορφώθηκε κατά την περίοδο 2013–2023 υπό την προεδρία του Νίκου Αναστασιάδη. Μετά την κατάρρευση του τραπεζικού τομέα, η κυβέρνηση υποκατέστησε τις αναγκαίες δομικές μεταρρυθμίσεις με ένα προσοδοθηρικό μοντέλο εκμετάλλευσης, βασισμένο στο επενδυτικό πρόγραμμα χορήγησης διαβατηρίων. Οι συνακόλουθες εισροές δισεκατομμυρίων ευρώ προκάλεσαν υπερθέρμανση της κτηματαγοράς και απέφεραν υπερκέρδη σε έναν προνομιούχο, κλειστό κύκλο συμφερόντων. Τα συσσωρευμένα αυτά κεφάλαια ανακυκλώνονταν στο πολιτικό οικοσύστημα για την εξασφάλιση κομματικής πειθαρχίας, τη χρηματοδότηση εκλογικών μηχανισμών και τη σίγαση της εσωκομματικής κριτικής.

Η συγκεκριμένη εξορυκτική λογική οδήγησε σε ολιγαρχική μετάλλαξη της διοίκησης, καθώς ισχυρά οικονομικά συμφέροντα χειραγώγησαν ρυθμιστικές αρχές, ενώ οι προεδρικοί διορισμοί λειτούργησαν ως ασπίδα προστασίας ιδιωτικών παραχωρήσεων από τον ουσιαστικό κοινοβουλευτικό και δικαστικό έλεγχο. Οι δείκτες του διεθνούς προγράμματος Varieties of Democracy (V-Dem) κατέταξαν την Κύπρο στις πλέον προβληματικές εξαιρέσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα πελατειακών σχέσεων και πολιτικής διαφθοράς, καθώς οι αυθαίρετοι διορισμοί και οι ειδικές κανονιστικές εξαιρέσεις υποκατέστησαν την ορθολογική δημόσια διοίκηση.

Ταυτόχρονα, το κοινοβούλιο εκφυλίστηκε σε ένα σύστημα συναλλαγής και συμπαιγνίας. Οι ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στο κεντροδεξιό κατεστημένο και τους παραδοσιακούς σχηματισμούς του κέντρου —ιδίως το ΔΗΚΟ, την ΕΔΕΚ και τη ΔΗΠΑ— εξανεμίστηκαν μπροστά σε παρασκηνιακά παζάρια για τις προεδρίες κοινοβουλευτικών επιτροπών, τις θέσεις στα διοικητικά συμβούλια των ημικρατικών οργανισμών και τις κρατικές παροχές. Ακόμη και το υπερεθνικιστικό ΕΛΑΜ ενσωματώθηκε σε αυτό το πλέγμα, προσφέροντας καθοριστικές ψήφους για την έγκριση των κυβερνητικών σχεδιασμών με αντάλλαγμα τη σταδιακή θεσμική και συστημική του νομιμοποίηση.

Μέσω της συστηματικής μετακύλισης ιδιωτικών βαρών στον κρατικό προϋπολογισμό, παγιώθηκε ένας μηχανισμός που κατήργησε κάθε όριο ανάμεσα στα επιχειρηματικά λόμπι και τη δημόσια πολιτική. Η βιωσιμότητα αυτού του μοντέλου προϋπέθετε την αδιάλειπτη διατήρηση της προεδρίας από τον ΔΗΣΥ για τη διαιτησία των αντικρουόμενων αιτημάτων. Η ισορροπία αυτή κατέρρευσε οριστικά το 2023, όταν το οικοσύστημα Αναστασιάδη επέλεξε μια ασύμμετρη διαδοχή, στηρίζοντας υπογείως την υποψηφιότητα του Νίκου Χριστοδουλίδη έναντι του επίσημου κομματικού υποψηφίου, επιτρέποντάς του να συγκροτήσει κυβερνητική συμμαχία με τις δυνάμεις του κέντρου.

 

 

 

Η αυτοσυντήρηση και το σαμποτάζ

Το αφήγημα που διακινείται στους δημοσιογραφικούς κύκλους της Λευκωσίας, σύμφωνα με το οποίο η πρόεδρος της Βουλής Αννίτα Δημητρίου εξαναγκάστηκε σε παραίτηση από την κούρσα του 2026 αποκλειστικά λόγω πολιτικού εκβιασμού, παραγνωρίζει τους ωμούς υπολογισμούς της πολιτικής σκοπιμότητας και αυτοσυντήρησης. Οι επαγγελματίες πολιτικοί σπανίως θυσιάζονται στον βωμό μιας αφηρημένης κομματικής ενότητας. Ενεργούν πραγματιστικά για να διαφυλάξουν την επιρροή και το μέλλον τους. Η αιφνίδια απόσυρση της κ. Δημητρίου αποτέλεσε μια προσεκτικά σταθμισμένη πράξη αυτοσυντήρησης.

Έχοντας εκλεγεί στην ηγεσία του κόμματος το 2023 ως συναινετική επιλογή γενεακής ανανέωσης, βρέθηκε εγκλωβισμένη ανάμεσα στον οργανωτικό μηχανισμό του Αβέρωφ Νεοφύτου και σε ένα ευρύ τμήμα ψηφοφόρων που είχε ήδη μετακινηθεί προς την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη. Μια εξουθενωτική εσωκομματική σύγκρουση θα κατέστρεφε το πολιτικό της κεφάλαιο, ενώ μια ενδεχόμενη διεκδίκηση της προεδρίας το 2028 απέναντι σε έναν εν ενεργεία Πρόεδρο, εξοπλισμένο με τον έλεγχο των κρατικών κονδυλίων, των δημόσιων διορισμών και των φιλικών μέσων ενημέρωσης, θα ενείχε δυσανάλογο ρίσκο. Επιλέγοντας την αποστασιοποίηση, διατήρησε τα αξιώματα της προέδρου της Βουλής και της προέδρου του κόμματος, αφήνοντας τις αντίπαλες τάσεις να αναλωθούν σε έναν πόλεμο φθοράς ενόψει της μετά το 2028 περιόδου.

Εξίσου ενδεικτική είναι η στάση του πρώην υπουργού Οικονομικών Χάρη Γεωργιάδη. Παραιτούμενος από το Ινστιτούτο Γλαύκος Κληρίδης, καταγγέλλοντας τον κ. Νεοφύτου για εκβιασμό και απειλώντας με αποχή κομματικών στελεχών από την εκστρατεία του 2028 σε περίπτωση επικράτησης του τέως προέδρου, ο κ. Γεωργιάδης επένδυσε σε μια φατριαστική αντεπίθεση περιβεβλημένη με ηθικολογική ρητορική περί δεοντολογίας και συμμόρφωσης με τις δυτικές κυρώσεις.

Αυτή η όψιμη ηθική αφύπνιση αποτελεί σαφές πολιτικό θέατρο. Έχοντας διατελέσει βασικός αρχιτέκτονας του οικονομικού μοντέλου Αναστασιάδη και υποστηρίξει ανεπιφύλακτα τον Αβέρωφ Νεοφύτου καθ’ όλη την προεκλογική περίοδο του 2023, η ανακάλυψη αγεφύρωτων ηθικών ρηγμάτων στα τέλη του 2026 —ακριβώς τη στιγμή που ο κ. Νεοφύτου επιχειρεί να επανακτήσει το χρίσμα— συνιστά τακτικό ελιγμό παρά διαφωνία αρχών. Ο κ. Γεωργιάδης παραμένει στενά συνδεδεμένος με το δίκτυο Αναστασιάδη, το οποίο διευκόλυνε την άνοδο του κ. Χριστοδουλίδη, και η παρέμβασή του αποσκοπεί πρωτίστως στην αποδυνάμωση του Αβέρωφ Νεοφύτου, ώστε να αποτραπεί η μετατροπή της Πινδάρου σε κέντρο επιθετικής και ασυμβίβαστης αντιπολίτευσης.

 

 

 

Τεχνοκρατικές φαντασιώσεις και ο παραλογισμός του ΝΑΤΟ

Από την άλλη πλευρά, η ανάδειξη της υποψηφιότητας του Γιώργου Παμπορίδη από αυτοαποκαλούμενους μεταρρυθμιστικούς κύκλους, αποτυπώνει τα εγγενή όρια της τεχνοκρατικής διαχείρισης. Παρότι ο κ. Παμπορίδης διαθέτει αναγνωρισμένο κύρος στη δημόσια σφαίρα χάρη στην εφαρμογή του Γενικού Συστήματος Υγείας κόντρα στις έντονες πιέσεις οργανωμένων συμφερόντων ιδιωτικών κλινικών και ασφαλιστικών εταιρειών, η πολιτική του πλατφόρμα αποκαλύπτει τη στρατηγική αμηχανία και την ιδεολογική εξάντληση του κεντροδεξιού μεταρρυθμισμού.

Το πρόγραμμά του βασίζεται κατά κύριο λόγο σε συνθήματα κατά της διαφθοράς και στη διοικητική αναδιάρθρωση, μια ρητορική που ηχεί κενή περιεχομένου σε μια κοινωνία όπου ακόμη και οι πρωτεργάτες του σκανδάλου των διαβατηρίων χρησιμοποίησαν πανομοιότυπο λόγο. Απρόθυμος να συγκρουστεί με τα οικονομικά συμφέροντα που εγκατέλειψαν τον Αβέρωφ Νεοφύτου το 2023, ο κ. Παμπορίδης προτείνει ένα πλαίσιο που ελάχιστα διαφέρει από τον ισχύοντα πελατειακό προσανατολισμό της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη.

Οι προτάσεις του για την εξωτερική πολιτική συνιστούν μια ακόμη πιο αποκομμένη από την πραγματικότητα νεοσυντηρητική προσέγγιση. Η συνηγορία υπέρ της ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ αποτελεί καθαρό γεωπολιτικό πυροτέχνημα, καθώς αγνοεί θεμελιώδη δεδομένα επί του εδάφους: το αδιαπραγμάτευτο βέτο της Τουρκίας δυνάμει του Άρθρου 10 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης, τη συνεχιζόμενη στρατιωτική κατοχή και διαίρεση του νησιού, καθώς και το ειδικό καθεστώς των κυρίαρχων βρετανικών βάσεων. Η στρατηγική ασφάλεια δεν μπορεί να υποκατασταθεί από ευχολόγια και διακηρύξεις στις Βρυξέλλες. Η πρόταση αυτή εξαντλείται σε μια κενή ατλαντική πόζα, σχεδιασμένη να αντιγράψει την ευθυγράμμιση του κ. Χριστοδουλίδη με τις δυτικές πρωτοβουλίες ασφαλείας, καλλιεργώντας ψευδαισθήσεις γεωστρατηγικού εκτοπίσματος χωρίς δεσμευτικές εγγυήσεις και αποξενώνοντας ταυτόχρονα το παραδοσιακό επιχειρηματικό κεφάλαιο των διεθνών υπηρεσιών.

 

 

 

Συμπέρασμα: ο δρόμος προς το 2028

Ο Δημοκρατικός Συναγερμός βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα βαθύ δομικό αδιέξοδο, επωμιζόμενος τη φθορά δύο δεκαετιών κακοδιαχείρισης χωρίς πλέον να ελέγχει τους μηχανισμούς διανομής εξουσίας. Μια ουσιαστική διέξοδος δεν μπορεί να προέλθει από παρασκηνιακές διευθετήσεις, εσωκομματικές εκκαθαρίσεις ή επιφανειακές επικοινωνιακές ανανεώσεις προσώπων, αλλά απαιτεί ριζική ρήξη με το εξαντλημένο πελατειακό και προσοδοθηρικό μοντέλο. Η Κύπρος έχει μπροστά της μείζονες δομικές προκλήσεις, όπως η παγιωμένη διχοτόμηση, η επείγουσα ενεργειακή μετάβαση μακριά από τα δαπανηρά ορυκτά καύσιμα, η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και η οξεία στεγαστική κρίση που στερεί προοπτική από τις νεότερες γενιές. Χωρίς έναν ειλικρινή απολογισμό της κυβερνητικής του διαδρομής και χωρίς ένα συγκροτημένο εναλλακτικό όραμα, η εσωκομματική διαδικασία του Νοεμβρίου 2026 κινδυνεύει να επιταχύνει την παρακμή αντί να εγκαινιάσει την ουσιαστική αναγέννηση της παράταξης. Η απώλεια των προεδρικών εκλογών του 2028 —είτε από τον Νίκο Χριστοδουλίδη είτε από έναν ευρύτερο συνασπισμό της αντιπολίτευσης— θα υποβιβάσει οριστικά τον ΔΗΣΥ σε ένα κενό πολιτικό κέλυφος, θύμα μιας ηγετικής ομάδας που εξέλαβε τον έλεγχο του κράτους ως διαρκή εντολή διακυβέρνησης.

 

 

 

Ο Ιωάννης Τιρκίδης είναι οικονομολόγος και μέλος του πολιτικού συμβουλίου του Βολτ Κύπρου. Οι απόψεις είναι προσωπικές. Το άρθρο είναι επίσης διαθέσιμο στο Substack του συγγραφέα (https://ioannistirkides.substack.com/publish/posts/published).

 

 

 

 

ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Λογότυπο Altamira

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.