Με κάθε ευκαιρία ο Κύπριος Πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, διακηρύσσει την ετοιμότητά του για διαπραγματεύσεις επίλυσης του Κυπριακού. Αλλά, μέχρι τώρα, ο Γενικός Γραμματέας, Αντόνιο Γκουτέρες, διστάζει να συγκαλέσει πλήρους κλίμακας διαπραγματεύσεις. Ούτε καν μια νέα προπαρασκευαστική (άτυπη) διευρυμένη συνάντηση «5+1», με τη συμμετοχή των Εγγυητριών Δυνάμεων, μετά την αποτυχία των δύο προηγούμενων το 2025.
Πανέτοιμος…
Σε ένα από τα πολλά μνημόσυνα του καλοκαιριού, ο Νίκος Χριστοδουλίδης επανέλαβε (30/8): «Αν προκύψει ανάγκη, αν ο ΓΓ το κρίνει αναγκαίο, να γίνει και μια διευρυμένη συνάντηση, είμαστε πανέτοιμοι. Ό,τι πράττουμε είναι με μοναδικό στόχο την επανέναρξη των συνομιλιών από εκεί που διακόπηκαν (στο Κραν Μοντανά το 2017)».
Όμως, την επομένη (01/09) στη Νέα Υόρκη, ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα, Στέφαν Ντουτζαρίκ, δήλωσε: «Όπως έχουμε πει επανειλημμένα, οποιαδήποτε μελλοντική συνάντηση «5+1» πρέπει να είναι επαρκώς προετοιμασμένη και αυτό προϋποθέτει σοβαρές συζητήσεις».
Υπάρχει αντίφαση! Πώς μπορεί ο Χριστοδουλίδης να δηλώνει «πανέτοιμος» όταν ο ΟΗΕ εξακολουθεί να ζητά «σοβαρές συζητήσεις» και επαρκή προετοιμασία;
Ο Χριστοδουλίδης έχει σχεδόν διανύσει τον ουσιώδη χρόνο της πενταετούς προεδρικής θητείας του και σύντομα μπαίνει σε προεκλογική εκστρατεία για επανεκλογή (Φεβρουάριος 2028). Πολλά από όσα κάνει γύρω από το Κυπριακό τους τελευταίους μήνες δεν σχετίζονται με μια συγκροτημένη προσπάθεια για την επίλυση. Απλά εξυπηρετούν την προεκλογική ατζέντα του -κατά προτεραιότητα δε την εξασφάλιση της στήριξης του ΔΗΚΟ και, ακόμα, του ακροδεξιού ΕΛΑΜ από τον α’ γύρο των εκλογών. Διαφορετικά έχει λίγες πιθανότητες επανεκλογής.
Ανέξοδες διακηρύξεις
Όταν ανέλαβε την προεδρία το 2023, ο Χριστοδουλίδης διακήρυξε ρητορικά τον στόχο του να αναζωογονήσει το διεθνές και ευρωπαϊκό ενδιαφέρον. Αλλά πέρασαν τριάμισι επιπρόσθετα χρόνια, το Κυπριακό παρέλυσε και το 2028 θα μετρά πάνω από μια δεκαετία αδιεξόδου.
Ο Γενικός Γραμματέας επισκέφθηκε το νησί τέλη Ιουλίου αλλά διαπίστωσε ότι η ηγεσία των Κυπρίων δεν «επαρκώς προετοιμασμένη». Έφυγε απαιτώντας «κατάλληλη προεργασία» στην ουσία και τη μεθοδολογία της διαπραγμάτευσης: «Δεν θέλω να έχουμε άλλες συναντήσεις "5+1" χωρίς αποτελέσματα. Θέλω μια επιτυχημένη "5+1", ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την επίτευξη λύσης». Μάλιστα ο Γκουτέρες κάλεσε τους ηγέτες τους «να κάνουν συμβιβασμούς και να διανύσουν αυτό το τελευταίο μίλι προς μια διευθέτηση του Κυπριακού».
Δοξασίες
Η εικόνα του Χριστοδουλίδη, όπως προκύπτει από τις τελευταίες παρεμβάσεις του ΟΗΕ, απέχει πολύ από εκείνη ενός ηγέτη που έχει ήδη κάνει όσα απαιτούνται για να οδηγηθεί το Κυπριακό σε ουσιαστική διαπραγμάτευση. Λέει πολλά λόγια, που στο τέλος δεν έχουν αντίκρισμα.
Τους τελευταίους μήνες η ρητορική του ξεπέρασε τα όρια. Επέλεξε συμβολικές περιστάσεις για να πείσει για την προσωπική δέσμευσή του. Ξεκίνησε με μια ομιλία (14/5) ενώπιον της Βουλής των Ελλήνων, λέγοντας: «Η απελευθέρωση και η επανένωση της Κύπρου είναι το τάμα που ενώνει όλους μας, σε Κύπρο και Ελλάδα». Αργότερα, στην ομιλία του (20/7) στο Προεδρικό για τις μαύρες επετείους του ‘74, έκανε το «τάμα» προσωπικό: «Η λύση του Κυπριακού παραμένει η πιο ευγενής μου φιλοδοξία και το τάμα της ζωής μου». Την επανέλαβε σχεδόν αυτούσια αργότερα στην αντικατοχική εκδήλωση του Δήμου Αμμοχώστου μπροστά στους καταπονημένους Βαρωσιώτες.
Οι ανέξοδες διακηρύξεις Χριστοδουλίδη δεν έχουν πείσει καθόλου τους διεθνείς συνομιλητές του ότι έχει τη βούληση να διανύσει το «τελευταίο μίλι». Ο στόχος του, όμως, δεν είναι το διεθνές αλλά το εσωτερικό ακροατήριό του. Γι’ αυτό και, σε κάθε δημόσια παρέμβασή του, ο Χριστοδουλίδης θέτει σκόπιμα τα όρια -τις λεγόμενες κόκκινες γραμμές του. Δηλώνει χαρακτηριστικά (20/07) ότι δεν θα υπογράψει «μία διευθέτηση που δεν θα αντέξει στον χρόνο, που δεν θα είναι λειτουργική και βιώσιμη, που δεν είναι συμβατή με την ιδιότητα του κράτους μέλους της ΕΕ». Στους Βαρωσιώτες, που είδαν την πόλη τους να ανοίγει ως «θέαμα εγκατάλειψης», είπε: «Δεν πρόκειται να γίνω ο Πρόεδρος της διχοτόμησης της πατρίδας μας υπογράφοντας μια λύση, με την οποία επηρεάζονται βασικοί μας στόχοι και επιδιώξεις».
Με τέτοιες διακηρύξεις, βγαλμένες από ομιλίες προκατόχων του, ο Χριστοδουλίδης στοχεύει μόνο ένα ακροατήριο που εξυπηρετεί τον δικό του προσωπικό στόχο και επιδίωξη: να βρεθεί η κατάλληλη φόρμουλα ώστε το ακροδεξιό ΕΛΑΜ να συμπορευθεί μαζί του από τον α’ γύρο. Το απλουστευτικό πολιτικό πλαίσιο με τις μόνιμες αρνήσεις - «τι απορρίπτω»- ελκύει την Ακροδεξιά που απορρίπτει κάθε πρόταση του ΟΗΕ. Ο Χριστοδουλίδης έκανε άλλο ένα βήμα για να συναντήσει το ΕΛΑΜ και το συντηρητικό ακροατήριο. Αντί της εφικτής πολιτικής διεκδίκησης, τη θέση πήρε η δοξασία -το «τάμα», μια ιερή υπόσχεση που αρέσει στο χώρο που στοχεύει- κλασικό δείγμα εθνολαϊκισμού.
Χειρισμοί
Ο Χριστοδουλίδης θα ήθελε μια πενταμερή το Φθινόπωρο για να «γεμίσει» τον χρόνο προτού αποχωρήσει ο Γκουτέρες, τέλος του χρόνου, για να βγει ανοιχτά στη συνέχεια σε προεκλογικό αγώνα. Έχοντας αυτό ως κίνητρο, όμως, ο Χριστοδουλίδης συνάντησε μια απρόβλεπτη εξέλιξη που τον δυσκολεύει πολύ για να «κλειδώσει» το ΕΛΑΜ. Ο ΟΗΕ συμπεριέλαβε στην προεργασία για μια νέα άτυπη πενταμερή, πρώτον, «μια πολιτική διαδικασία διαπραγματεύσεων με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα» και ως «εκ των ων ουκ άνευ» το άνοιγμα σημείων διέλευσης (συνέντευξη Μ.Α. Ολγκίν στον Πολίτη/ ΑΝΚΑ 9/8).
Ο Χριστοδουλίδης για κάποιον χρόνο βρήκε εύσχημο τρόπο να ξεφεύγει από το δίλημμα, υποστηρίζοντας αρχικά (28/01): «Αν γίνουν αποδεκτές οι συγκλίσεις σημαίνει ένα σημαντικό ποσοστό, 80-90%, είναι λυμένο. Αν δεν γίνουν αποδεκτές και ξεκινήσουμε από το μηδέν πώς μπορούμε να μιλάμε για χρονοδιαγράμματα;»
Όμως, ο ΟΗΕ φαίνεται τώρα να έχει πρόθεση να καταθέσει έγγραφο συγκλίσεων προσπερνώντας τις ενστάσεις «λέξη προς λέξη» των μερών. Τώρα ο Χριστοδουλίδης επικαλείται διαφορές και ζητά να παραπεμφθούν για επίλυση με βάση το «ευρωπαϊκό κεκτημένο» (04/09). Παράλληλα, έχει προσαρμόσει τη ρητορική του, βάζοντας επιπρόσθετες προϋποθέσεις για σημεία διέλευσης που σχεδόν αναιρούν την πιθανότητα να ανοίξουν. Δηλώνει έτοιμος για ΜΟΕ αλλά… «που να ενισχύουν την προσπάθεια επανένωσης της πατρίδας μας και όχι που να κανονικοποιούν την παρούσα παράνομη κατάσταση πραγμάτων».
Ακροδεξιά ψήφος
Εδώ και 15 χρόνια, το ΕΛΑΜ στην Κύπρο βρήκε χώρο -στήριξη και ανοχή- για να καταστεί συστημικό κόμμα. Τώρα είναι τρίτο σε εκλογική δύναμη. Ο πρόεδρος του ΕΛΑΜ, Χρίστος Χρίστου, διακηρύσει ότι το κόμμα διεκδικεί ισότιμο μερίδιο στην εξουσία: «Να είμαστε δηλαδή σε θέση ισχύος, να μπορούμε να παίξουμε ρόλο στην εκλογή του επόμενου Προέδρου». (συνέντευξη ThemaOnline, 18/01).
Στο παρελθόν ο ρόλος του ΕΛΑΜ ήταν να λειτουργεί ως εφεδρεία ενός συντηρητικού προεδρικού υποψηφίου στον β’ γύρο. Αυτή τη φορά όμως, ο ρόλος, για να μετρήσει, θα πρέπει να εκφραστεί το 2028 στις κάλπες με στήριξη του Χριστοδουλίδη από τον α’ γύρο -την πρώτη Κυριακή των εκλογών. Διαφορετικά, μόνο με τη στήριξη του ΔΗΚΟ λιγοστεύουν σοβαρά οι πιθανότητες Χριστοδουλίδη να υπερφαλαγγίσει οποιονδήποτε από τους άλλους προεδρικούς υποψηφίους που θα προέλθουν από τα δύο μεγάλα κόμματα, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ.
Με εργαλείο το Κυπριακό, ο Χριστοδουλίδης αναπτύσσει τη ρητορική που προσφέρει στο ΕΛΑΜ το πλαίσιο που χρειάζεται για να επιλέξει «ψήφο κατά συνείδηση». Θα είναι επαρκής και βέλτιστη επιλογή, σε σχέση με μια ανοιχτή υποστήριξη που θα προκαλεί αντιδράσεις εσωτερικά και ερωτηματικά διεθνώς.
Η ρητορική Χριστοδουλίδη -κατά βάση εθνικιστική, δοξαστική, απορριπτική κ.ο.κ.- αποτελεί κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής επικοινωνίας του Χριστοδουλίδη. Τον βοηθά επίσης να βρίσκει πρόσφορο έδαφος σε ψηφοφόρους του ΔΗΣΥ, η ηγεσία του οποίου επιλέγει να συμπολιτεύεται άκριτα μαζί του στο Κυπριακό, εγκαταλείποντας τη μετριοπάθεια που διέκρινε ιστορικά την «κληριδική» σχολή του.
Ο Χριστοδουλίδης διευκολύνεται ακόμα από το γεγονός ότι το ΑΚΕΛ υποβαθμίζει το Κυπριακό στην αντιπολιτευτική του πολιτική, ίσως με την εντύπωση ότι είναι πλέον ανεπίκαιρο και αδιάφορο για την κοινή γνώμη. Κι όμως, ο Χριστοδουλίδης το έκανε πολύ επίκαιρο, διαλύοντας κάθε πιθανότητα προόδου. Και το χειρίζεται σχεδόν ανενόχλητος σαν βασικό οπλοστάσιο της προεκλογικής εκστρατείας του.
