Του Γιώργου Κουμούλλη*
«Η χαιρεκακία είναι η πιο ξεκάθαρη απόδειξη μιας εντελώς κακής καρδιάς».
Άρθουρ Σοπενχάουερ, Γερμανός φιλόσοφος
Η δημόσια επίθεση του Μάριου Ματσάκη εναντίον του Στέλιου Χατζηιωάννου, με αφορμή τη δωρεά προς τις οικογένειες των θυμάτων του ναυαγίου ανοιχτά της Κερύνειας (260.000 ευρώ για τις οικογένειες των πνιγέντων) δεν είναι απλώς άστοχη. Είναι ενδεικτική μιας βαθύτερης ηθικής και πολιτικής παθογένειας που ταλανίζει την κυπριακή δημόσια σφαίρα: της τάσης να ερμηνεύεται κάθε πράξη ανθρωπιάς μέσα από το φίλτρο της εθνικής καχυποψίας. Όταν η συμπόνια προς ανθρώπους που πνίγηκαν βαφτίζεται «τουρκοφιλία», τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται στον δωρητή. Βρίσκεται σε όσους αδυνατούν να διακρίνουν την ανθρωπιστική πράξη από την πολιτική ιδεοληψία.
Ο Ματσάκης, με το γνωστό του ύφος, προκάλεσε τον Χατζηιωάννου να αποδείξει την «αγάπη του προς την Κύπρο» δωρίζοντας… ένα μαχητικό ελικόπτερο στην Εθνική Φρουρά. Η πρόκληση προς ένα φιλανθρωπικό ίδρυμα δεν είναι απλώς παράλογη. Είναι βαθιά δημαγωγική. Κανένας ιδιώτης δεν μπορεί να αγοράσει και να παραδώσει στρατιωτικό υλικό σε κράτος χωρίς διεθνείς άδειες, συμβάσεις, κρατικό σχεδιασμό και γεωπολιτικές ισορροπίες. Η απαίτηση είναι τόσο εξωπραγματική που λειτουργεί μόνο ως εργαλείο σπίλωσης: «Αν δεν αγοράσεις ελικόπτερο, είσαι τουρκόφιλος». Πρόκειται για ρητορική που θυμίζει άλλες εποχές, όπου η πατριωτική ταυτότητα μετριόταν με κραυγές, όχι με πράξεις.
Απέναντι σε αυτή τη λογική, η στάση του Χατζηιωάννου είναι σχεδόν αποστομωτική. Ο επιχειρηματίας δεν έκανε πολιτική δήλωση. Έκανε μια πράξη ανθρωπιάς. Η φιλανθρωπική του δράση είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες, τόσο στην Κύπρο όσο και διεθνώς. Έχει στηρίξει νοσοκομεία, εκπαιδευτικά ιδρύματα, κοινωνικές δομές, θύματα καταστροφών. Το Φιλανθρωπικό Ίδρυμα Στέλιος Χατζηιωάννου υποστηρίζει ένα ευρύ φάσμα φιλανθρωπικών δραστηριοτήτων, κυρίως σε χώρες όπου ο ιδρυτής έχει ζήσει και δουλέψει – το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελλάδα, την Κύπρο και το Μονακό. Για παράδειγμα, πρόσφερε συνολική οικονομική ενίσχυση ύψους 505.000 ευρώ στις οικογένειες των θυμάτων από τη φονική πυρκαγιά του Ιουλίου 2018 στην Ανατολική Αττική (Μάτι). Η πρόσφατη δωρεά προς τις οικογένειες των θυμάτων δεν είναι, βέβαια, εξαίρεση. Είναι συνέχεια μιας σταθερής πορείας κοινωνικής προσφοράς. Το να ερμηνεύεται αυτή η πράξη ως «τουρκοφιλία» δεν είναι απλώς άδικο. Είναι ηθικά στρεβλό.
Η επίθεση του Ματσάκη αποκαλύπτει κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: την ευκολία με την οποία ένα τμήμα της κυπριακής κοινωνίας μετατρέπει την ανθρώπινη τραγωδία σε πεδίο εθνικιστικής εκτόνωσης. Αντί να αναγνωριστεί η αξία της αλληλεγγύης, κάποιοι προτιμούν να μετρούν την πατριωτική καθαρότητα με κριτήρια που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Η ανθρωπιά γίνεται ύποπτη, η συμπόνια θεωρείται αδυναμία, και η προσφορά προς έναν «άλλο» αντιμετωπίζεται ως προδοσία. Αυτή η νοοτροπία δεν θωρακίζει την Κύπρο, απεναντίας τη μικραίνει.
Η Κύπρος έχει ανάγκη από σοβαρό δημόσιο λόγο, όχι από πυροτεχνήματα. Η ασφάλεια της χώρας δεν εξαρτάται από δωρεές ελικοπτέρων, αλλά από στρατηγικό σχεδιασμό, διεθνείς συμμαχίες και υπεύθυνη πολιτική ηγεσία. Η κοινωνική συνοχή δεν ενισχύεται με επιθέσεις σε όσους προσφέρουν βοήθεια σε ανθρώπους που πνίγηκαν. Αντιθέτως, ενισχύεται όταν αναγνωρίζουμε ότι η αξία της ανθρώπινης ζωής δεν έχει εθνικότητα.
Η επίθεση του Ματσάκη είναι, τελικά, μια κραυγαλέα υπενθύμιση ότι η ηθική μικρότητα δεν χρειάζεται επιχειρήματα. Χρειάζεται μόνο θόρυβο (καρκασιαλίκκι στα κυπριακά). Και ο θόρυβος, δυστυχώς, βρίσκει πάντα χώρο. Το ερώτημα είναι αν θα επιτρέπουμε στον κάθε Ματσάκη ή κάθε ακροδεξιό να καθορίζει τον δημόσιο λόγο ή αν θα υπερασπιστούμε κάτι πιο απλό και πιο θεμελιώδες: ότι η ανθρωπιά δεν είναι πολιτική πράξη, αλλά ανθρώπινη υποχρέωση. Αν ένας Κύπριος επιχειρηματίας βοηθά Έλληνες, Σύρους, Αρμενίους ή Τουρκοκυπρίους σε μια τραγωδία, δεν γίνεται «φιλέλληνας», «φιλοσύρος» ή «φιλοτουρκοκύπριος». Γίνεται απλώς άνθρωπος.
Πέραν όμως της ηθικής μικρότητας, ο Ματσάκης χρησιμοποιεί ανακρίβειες για να εντυπωσιάσει τους ακροδεξιούς του οπαδούς. Σταχυολογώ από τον «τοίχο» του στο Facebook που είναι προσβάσιμη στο κοινό: «ΔΕΝ ΘΕΛΕΙΣ (κ. Χατζηιωάννου) ΝΑ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕΙΣ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ , ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΕΧΕΙΣ ΜΕΓΑΛΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΑΦΟΥ ΟΙ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΠΟΥ ΕΙΣΑΙ ΜΕΤΟΧΟΣ, Η ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ 'EASYJET' KAI Η ΝΑΥΤΟΠΛΟΪΚΗ 'STELMAR SHIPPING', ΠΕΤΟΥΝ ΚΑΙ ΠΛΕΟΥΝ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΜΕ ΠΟΛΛΑ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΚΕΡΔΗ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΟΥ!
Η πραγματικότητα είναι ότι ο Στέλιος Χατζηιωάννου δεν έχει προσωπικά ή άμεσα οικονομικά και επιχειρηματικά συμφέροντα στην Τουρκία. Ο ισχυρισμός του Ματσάκη ότι η easyJet και η «Stelmar Shipping» δήθεν «φέρνουν πολλά εκατομμύρια από την Τουρκία στην οικογένεια Χατζηιωάννου» είναι ένα ακόμη παράδειγμα του γνωστού μείγματος άγνοιας και ακροδεξιάς φαντασιοπληξίας.
Πρώτον: η easyJet δεν είναι οικογενειακή επιχείρηση. Είναι εισηγμένη πολυεθνική με χιλιάδες μετόχους, και μάλιστα με τεράστιες ζημιές τα τελευταία χρόνια. Αν η Τουρκία ήταν χρυσωρυχείο, η εταιρεία δεν θα έγραφε εκατοντάδες εκατομμύρια στο κόκκινο.
Δεύτερον: η Stelmar δεν ανήκει στην οικογένεια εδώ και 21 χρόνια! Πουλήθηκε το 2005! Το να την παρουσιάζει ο Ματσάκης ως «πηγή κερδών» σήμερα, είναι σαν να κατηγορεί κάποιον για τα κέρδη μιας εταιρείας που… δεν έχει.
Άρα τι μένει; Μια κατασκευή. Μια προσπάθεια να βαφτιστεί η ανθρωπιά ως «τουρκοφιλία» και η φιλανθρωπία ως «μπίζνες με τον εχθρό». Είναι η ίδια τοξική λογική που θεωρεί ότι η βοήθεια σε πνιγμένους ανθρώπους πρέπει να περνά από εθνικό τεστ καθαρότητας.
Η πραγματικότητα είναι απλή: ο Ματσάκης δεν αποκαλύπτει κανένα σκάνδαλο. Απλώς αποκαλύπτει τον εαυτό του.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
