Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη φάση εισέρχεται η διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, καθώς η γεωγραφική προέλευση των υποψηφίων, οι επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων και η οικονομική κρίση του Οργανισμού διαμορφώνουν ένα σύνθετο διπλωματικό σκηνικό.
ΟΗΕ: Η μάχη της διαδοχής Γκουτέρες, η σειρά της Λατινικής Αμερικής και η επιλογή της Κύπρου
Η είσοδος της Λάνα Νουσεϊμπέ αλλάζει τις ισορροπίες στην κούρσα διαδοχής του Αντόνιο Γκουτέρες, με τη Λατινική Αμερική να διεκδικεί τη σειρά της στην ηγεσία του ΟΗΕ. Η Κύπρος έσπευσε να στηρίξει την υποψήφια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ενώ στο παρασκήνιο συζητούνται νέα ονόματα. Όποιος αναλάβει, πάντως, θα παραλάβει έναν οικονομικά και πολιτικά αποδυναμωμένο Οργανισμό
Η Λατινική Αμερική διεκδικεί τη σειρά της στην ηγεσία του ΟΗΕ, η Λάνα Νουσεϊμπέ από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιχειρεί να ανατρέψει τους μέχρι σήμερα συσχετισμούς, ενώ στο παρασκήνιο συζητούνται και άλλες πιθανές υποψηφιότητες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επιλογή της Κύπρου να ταχθεί δημόσια υπέρ της Νουσεϊμπέ, προτού ακόμη ξεκαθαρίσει η στάση των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται την 31η Δεκεμβρίου 2026 και ο διάδοχός του δεν θα κληθεί απλώς να διαχειριστεί τις διεθνείς κρίσεις. Θα παραλάβει έναν Οργανισμό με περιορισμένους οικονομικούς πόρους, μειωμένες επιχειρησιακές δυνατότητες και σοβαρά προβλήματα πολιτικής επιρροής.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος μπορεί να συγκεντρώσει τις εννέα απαραίτητες ψήφους χωρίς να προσκρούσει στο βέτο των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Είναι και ποιος θα μπορέσει να αποκαταστήσει την αξιοπιστία ενός Οργανισμού που ολοένα συχνότερα παρακάμπτεται από τις ίδιες τις δυνάμεις που έχουν την κύρια ευθύνη για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Η Λατινική Αμερική ζητεί τη σειρά της
Στις 13 Οκτωβρίου, η Κοινότητα Κρατών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, γνωστή ως CELAC, υποστήριξε ότι έχει έρθει η στιγμή να αναλάβει τη θέση του Γενικού Γραμματέα πρόσωπο από τη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή.
Το επιχείρημα έχει ιστορική βάση. Ο τελευταίος Γενικός Γραμματέας από τη Λατινική Αμερική ήταν ο Περουβιανός Χαβιέρ Πέρες ντε Κουεγιάρ, ο οποίος υπηρέτησε από το 1982 μέχρι το 1991.
Ακολούθησαν ο Μπούτρος Μπούτρος Γκάλι από την Αίγυπτο, ο Κόφι Ανάν από την Γκάνα, ο Μπαν Κι Μουν από τη Νότιο Κορέα και ο σημερινός Γενικός Γραμματέας, Αντόνιο Γκουτέρες, από την Πορτογαλία.
Για τη Λατινική Αμερική, συνεπώς, η διεκδίκηση αφορά τόσο τη γεωγραφική ισορροπία όσο και τη θέση της περιοχής στη διεθνή πολιτική αρχιτεκτονική.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική δυσκολία. Η γεωγραφική εναλλαγή δεν αποτελεί δεσμευτικό κανόνα του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Το άρθρο 97 προβλέπει ότι ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση, έπειτα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας, χωρίς να καθορίζει σειρά μεταξύ των γεωγραφικών ομάδων.
Η προϊστορία επιβεβαιώνει ότι η γεωγραφική εναλλαγή δεν τηρήθηκε με ιδιαίτερη αυστηρότητα. Οι δύο πρώτοι Γενικοί Γραμματείς, ο Τρίκβε Λι από τη Νορβηγία και ο Νταγκ Χάμαρσκελντ από τη Σουηδία, προέρχονταν από την Ευρώπη. Αντίστοιχα, μετά τον Πέρες ντε Κουεγιάρ ακολούθησαν δύο Αφρικανοί.
Επομένως, η διεκδίκηση της CELAC διαθέτει πολιτική βαρύτητα αλλά δεν μπορεί να εμποδίσει θεσμικά την επιλογή υποψηφίου από άλλη περιοχή. Η πραγματική της ισχύς θα εξαρτηθεί από την ενότητα των κρατών της Λατινικής Αμερικής και τη δυνατότητά τους να εξασφαλίσουν ευρύτερη διεθνή υποστήριξη.
Η Νουσεϊμπέ και το αδιέξοδο των ψηφοφοριών
Η είσοδος της Λάνα Νουσεϊμπέ στην κούρσα, στις 21 Οκτωβρίου, προσέδωσε νέα δυναμική στη διαδικασία. Η πρώην μόνιμη αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στον ΟΗΕ παρουσίασε την Τρίτη, 27 Οκτωβρίου, τις προτεραιότητές της ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη των συγκρούσεων, στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και στη μεταρρύθμιση του Οργανισμού.
Πρότεινε τη δημιουργία συμβουλίου διαμεσολάβησης και υποστήριξε ότι τα Ηνωμένα Έθνη πρέπει να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες πριν οι πολιτικές διαφορές εξελιχθούν σε πολέμους. Η υποψηφιότητά της συνοδεύεται από την υποστήριξη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου αλλά και από σοβαρές επιφυλάξεις που σχετίζονται με τον πόλεμο στο Σουδάν και τις καταγγελίες για υποστήριξη των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Άμπου Ντάμπι απορρίπτει τις κατηγορίες, ενώ η Νουσεϊμπέ διαβεβαίωσε ότι, εάν επιλεγεί, θα λειτουργεί με πλήρη ανεξαρτησία. Η Λάνα Νουσεϊμπέ, στην πρώτη συμμετοχή της στη διαδικασία, συγκέντρωσε επτά θετικές ψήφους, έξι αρνητικές και δύο «χωρίς γνώμη».
Στο μεταξύ, οι προηγούμενοι γύροι των άτυπων ψηφοφοριών δεν έχουν οδηγήσει σε συμφωνία. Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα συγκέντρωσε στον έκτο γύρο εννέα θετικές ψήφους αλλά και δύο αρνητικές από μόνιμα μέλη, ενώ στην έβδομη άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας ενίσχυσε το προβάδισμά της, συγκεντρώνοντας έντεκα ψήφους ενθάρρυνσης και τέσσερις αποθάρρυνσης, ενώ δεν έλαβε ψήφο «χωρίς γνώμη». Ο Ραφαέλ Γκρόσι από την Αργεντινή και η Κάρολιν Ροντρίγκες Μπίρκετ από τη Γουιάνα αντιμετωπίζουν επίσης εμπόδια.
Σε σύγκριση με την έκτη άτυπη ψηφοφορία, η Γκρίνσπαν αύξησε τις θετικές ψήφους της από εννέα σε έντεκα και περιόρισε τις αρνητικές από πέντε σε τέσσερις. Ο Γκρόσι ενίσχυσε επίσης την υποστήριξή του, από οκτώ σε εννέα θετικές ψήφους, ενώ οι αρνητικές μειώθηκαν από έξι σε τέσσερις. Η Ροντρίγκες Μπίρκετ διατήρησε την ίδια κατανομή ψήφων. Η επόμενη ψηφοφορία θα αποτελέσει ουσιαστική δοκιμασία για τη Νουσεϊμπέ και θα δείξει εάν η διπλωματική στήριξη που έχει εξασφαλίσει μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική αποδοχή από το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Επίσημα ο Σινιρλίογλου
Η απουσία συμφωνίας διατηρεί ανοικτό το ενδεχόμενο εμφάνισης νέων υποψηφιοτήτων. Ανάμεσα στα ονόματα που συζητούνται βρίσκεται ο Φεριντούν Σινιρλίογλου, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας και σημερινός γενικός γραμματέας του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Το όνομά του έχει συνδεθεί με διερευνητικές επαφές της Άγκυρας με μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Την κατάθεση της υποψηφιότητάς του ανακοίνωσε επίσημα ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στα Ηνωμένα Έθνη, Αχμέτ Γιλντίζ.
Τοκάγεφ και Ολγκίν στο παρασκήνιο
Στο παρασκήνιο εμφανίζεται και ο Πρόεδρος του Καζακστάν, Κασίμ Τζομάρτ Τοκάγεφ, ο οποίος έχει υπηρετήσει ως γενικός διευθυντής του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη και αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας.
Για αμφότερους υπάρχουν πληροφορίες ότι δεν έχουν συναντήσει προκαταρκτική αντίρρηση από τα πέντε μόνιμα μέλη. Ωστόσο, οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως, ούτε οι δύο πιθανές υποψηφιότητες έχουν δοκιμαστεί σε άτυπη ψηφοφορία.
Ακόμη και αν επιβεβαιωθεί η απουσία αντίρρησης, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει εξασφαλιστεί η απαραίτητη πλειοψηφία των εννέα ψήφων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κύπρο παρουσιάζει και το όνομα της Μαρία Άνχελα Ολγκίν, πρώην υπουργού Εξωτερικών της Κολομβίας και προσωπικής απεσταλμένης του Αντόνιο Γκουτέρες για το Κυπριακό.
Η Ολγκίν συνδυάζει την προέλευση από τη Λατινική Αμερική με πολυετή διπλωματική εμπειρία και συμμετοχή σε προσπάθειες διαμεσολάβησης.
Το όνομά της έχει εμφανιστεί σε δημοσιογραφικές αναφορές για πιθανή είσοδο στην κούρσα, χωρίς να υπάρχει μέχρι στιγμής επίσημη υποψηφιότητα ή επιβεβαιωμένη πρόθεση της ίδιας.
Η επιλογή της Λευκωσίας και τα διπλωματικά ερωτήματα
Μέσα σε αυτό το ρευστό σκηνικό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η απόφαση της Κύπρου να εκφράσει δημόσια τη στήριξή της προς τη Λάνα Νουσεϊμπέ.
Στις 23 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος, χαρακτήρισε την υποψήφια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έμπειρη, αποτελεσματική και καταξιωμένη διπλωμάτη, επικαλούμενος την προσωπική συνεργασία τους και την προσήλωσή της στον διάλογο και στον συμβιβασμό. Υποστήριξε επίσης ότι έχει έρθει η ώρα να αναλάβει γυναίκα την ηγεσία σημαντικών πολυμερών οργανισμών. Η Νουσεϊμπέ ευχαρίστησε δημόσια την Κύπρο για την υποστήριξη.
Η επιλογή μπορεί να ερμηνευθεί ως κίνηση ενίσχυσης των διπλωματικών σχέσεων της Λευκωσίας με το Άμπου Ντάμπι, με το οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία έχει αναπτύξει συνεργασία σε διάφορους τομείς. Παράλληλα, εκφράζει την προτίμηση της κυπριακής διπλωματίας σε πρόσωπο με το οποίο υπάρχει ήδη εμπειρία συνεργασίας.
Ωστόσο, δημιουργεί και ερωτήματα ως προς τον χρόνο της δημόσιας τοποθέτησης.
Η Κύπρος δεν είναι σήμερα μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας και συνεπώς δεν διαθέτει ψήφο στις αποφασιστικές διαβουλεύσεις. Η υποστήριξή της έχει κυρίως πολιτικό και διπλωματικό χαρακτήρα και σίγουρα έχει γίνει σε συνεννόηση με την Ελλάδα που είναι μέλος του ΣΑ.
Το ερώτημα είναι κατά πόσο η Κύπρος εξασφαλίζει διπλωματικά οφέλη από αυτή την έγκαιρη στήριξη ή περιορίζει χωρίς ουσιαστικό αντάλλαγμα την ευελιξία της, σε μια διαδικασία που παραμένει ανοικτή. Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι η Κύπρος προβλέπει ότι η Νουσεϊμπέ θα κερδίσει, οπότε έστω και με ρίσκο βγαίνει μπροστά. Μια δεύτερη ανάγνωση είναι αυτή που λέει ότι με αυτόν τον τρόπο η Κύπρος στέλνει μήνυμα προκαταβολικής απαρέσκειας του κυπριακού ΥΠΕΞ σε τυχόν επιλογή της Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Τρίτον και πιθανότερο είναι ότι η κίνηση της Κύπρου έχει να κάνει περισσότερο με τις σχέσεις που κτίζει με το Άμπου Ντάμπι. Το οποίο στηρίζει τις θέσεις της Λευκωσίας στον Αραβικό Σύνδεσμο και που πρόσφερε πρόσφατα στην Κύπρο δωρεάν πλοίο για έρευνα και διάσωση και, τρίτον και πιο σημαντικό, τα ΗΑΕ πρόσφατα τάχθηκαν μαζί με την Αίγυπτο, την Κύπρο και την Ελλάδα εναντίον του τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Η διαδοχή Γκουτέρες και το Κυπριακό
Για την Κύπρο, η αλλαγή στην ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο επόμενος Γενικός Γραμματέας θα αναλάβει την ευθύνη για τη συνέχιση της αποστολής καλών υπηρεσιών και των προσπαθειών επίλυσης του Κυπριακού.
Η προσωπική ενασχόληση του Γκουτέρες με το πρόβλημα όπως και η αποστολή της Ολγκίν έχουν διαμορφώσει ένα πλαίσιο επαφών, η συνέχεια του οποίου θα εξαρτηθεί και από τις προτεραιότητες της νέας ηγεσίας.
Ανεξάρτητα από το πρόσωπο που θα επιλεγεί, το Κυπριακό θα αποτελεί μία από τις πολλές διεθνείς εκκρεμότητες που θα κληθεί να διαχειριστεί ένας Οργανισμός με περιορισμένους πόρους και μειωμένη δυνατότητα επιβολής των αποφάσεών του.
Το μεγαλύτερο στοίχημα, όμως, για όποιον αναλάβει την 1η Ιανουαρίου 2027 δεν θα είναι μόνο η εκλογή του. Θα είναι η δυνατότητά του να δώσει ξανά ουσιαστικό ρόλο σε έναν ΟΗΕ που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα κρίση οικονομικών πόρων, αποτελεσματικότητας και διεθνούς επιρροής.
Ένας ΟΗΕ οικονομικά και πολιτικά αποδυναμωμένος
Πέρα από τους συσχετισμούς και τις υποψηφιότητες, ο νέος Γενικός Γραμματέας θα κληθεί να αντιμετωπίσει μια από τις σοβαρότερες οικονομικές κρίσεις στην ιστορία του Οργανισμού. Τον Φεβρουάριο, ο Αντόνιο Γκουτέρες είχε προειδοποιήσει ακόμη και για κίνδυνο οικονομικής κατάρρευσης, εξαιτίας της μη έγκαιρης καταβολής των υποχρεωτικών εισφορών των κρατών μελών. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε στις 19 Οκτωβρίου η Ομάδα των 77 και η Κίνα, οι ανεξόφλητες εισφορές στα τέλη Σεπτεμβρίου ανέρχονταν σε 1,46 δισεκατομμύριο δολάρια για τον τακτικό προϋπολογισμό και περίπου 4,1 δισεκατομμύρια για τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις.
Την ίδια ώρα, η πρωτοβουλία μεταρρύθμισης UN80 επιχειρεί να περιορίσει δαπάνες και γραφειοκρατικές δομές, ενώ οι οικονομικοί πόροι του ευρύτερου συστήματος των Ηνωμένων Εθνών προβλέπεται να μειωθούν κατά περίπου 16 δισεκατομμύρια δολάρια μεταξύ 2024 και 2026. Η οικονομική στενότητα περιορίζει τη δυνατότητα του Οργανισμού να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις ανθρωπιστικές κρίσεις, στις ειρηνευτικές αποστολές και στις αυξανόμενες απαιτήσεις των κρατών μελών.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Η διεθνής επιρροή του ΟΗΕ δοκιμάζεται από τη συμπεριφορά των ίδιων των μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες συχνά επιλέγουν να διαχειρίζονται συγκρούσεις και διεθνείς διαφορές μέσω μονομερών ενεργειών ή διαπραγματεύσεων εκτός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα παραβίασης των αρχών του Χάρτη από μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο διαθέτει ταυτόχρονα τη δυνατότητα να εμποδίζει δεσμευτικές αποφάσεις εναντίον του. Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες, λαμβάνοντας υπόψη τον πόλεμο στο Ιράν, έχουν επανειλημμένα προτιμήσει διμερείς ή άλλες διπλωματικές πρωτοβουλίες και μονομερείς ενέργειες, ενώ η μείωση της οικονομικής συνεισφοράς τους έχει επιβαρύνει περαιτέρω τη λειτουργία του Οργανισμού.
Έτσι, ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει μια διπλή πρόκληση. Από τη μία, καλείται να κάνει περισσότερα με λιγότερους πόρους και, από την άλλη, να διατηρήσει τη σημασία του σε ένα διεθνές σύστημα όπου οι ισχυρότεροι παίκτες δεν θεωρούν πάντοτε απαραίτητη τη διαμεσολάβησή του.
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.







