Στο δικαστήριο ξεδιπλώνεται αυτές τις μέρες μία από τις πιο σκοτεινές υποθέσεις κρατικής αποτυχίας των τελευταίων χρόνων. Μιλάμε φυσικά για την υπόθεση του 14χρονου Στυλιανού. Του παιδιού που έβαλε τέλος στη ζωή του τον Σεπτέμβριο του 2019, αφού προηγουμένως είχε ζητήσει βοήθεια.
Από όσα ακούγονται σήμερα ενώπιον του δικαστηρίου, η υπόθεση του Στυλιανού δεν ήταν μια τραγωδία που έπεσε ξαφνικά από τον ουρανό. Υπήρχαν προειδοποιήσεις. Υπήρχαν καταγγελίες. Υπήρχε γνώση. Ο Στυλιανός είχε μιλήσει για τη βία και όσα τραγικά βίωνε. Ο πατέρας του είχε καταδικαστεί για βία εναντίον του. Το παιδί είχε επιχειρήσει να βάλει τέλος στη ζωή του λίγους μήνες πριν πεθάνει.
Κι όμως, αυτό το παιδί δεν προστατεύτηκε από κανέναν.
Αυτό είναι το σημείο από το οποίο πρέπει να ξεκινήσει κάθε συζήτηση. Όχι από τις υπηρεσιακές διατυπώσεις, όχι από τα «κενά», όχι από τις γενικόλογες παραδοχές ότι «έγιναν λάθη». Ένα παιδί έστειλε σήματα κινδύνου με όλους τους τρόπους που μπορούσε. Και το κράτος, που όφειλε να το πάρει από το χέρι, το άφησε μόνο.
Έξι χρόνια μετά, η υπόθεση των πέντε παιδιών στη Λάρνακα ήρθε να δείξει ότι το μάθημα δεν το πήραμε. Παιδιά που, σύμφωνα με όσα είδαν το φως της δημοσιότητας, βρίσκονταν ήδη υπό την εποπτεία των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, φέρεται να ζούσαν σε συνθήκες κακοποίησης και εκμετάλλευσης. Και πάλι, δεν ήταν το σύστημα που λειτούργησε εγκαίρως. Ήταν ένα παιδί που μίλησε. Ήταν ένας άνθρωπος, η δασκάλα στην προκειμένη περίπτωση, που άκουσε.
Αν η προστασία ενός παιδιού εξαρτάται από το αν θα βρει μπροστά του τον «σωστό» ενήλικα, τότε δεν έχουμε σύστημα προστασίας. Έχουμε τύχη. Και η τύχη δεν μπορεί να είναι πολιτική πρόνοιας.
Το ίδιο ερώτημα επιστρέφει σήμερα, όχι ως ρητορική υπερβολή αλλά ως πραγματικός φόβος: πόσα άλλα παιδιά υπάρχουν αυτή τη στιγμή που έχουν ήδη μιλήσει και δεν ακούστηκαν; Πόσες γυναίκες, πόσες μητέρες με παιδιά, πόσοι ηλικιωμένοι, πόσα άτομα με αναπηρίες, πόσοι άνθρωποι που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες βρίσκονται καταγεγραμμένοι σε φακέλους, αλλά παραμένουν ουσιαστικά αβοήθητοι;
Οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας δεν διαχειρίζονται χαρτιά και αριθμούς υποθέσεων. Διαχειρίζονται ζωές. Και όταν μια υπηρεσία έχει στα χέρια της ζωές παιδιών, θυμάτων βίας, ανθρώπων που δεν μπορούν να προστατεύσουν μόνοι τους τον εαυτό τους, το λάθος δεν είναι απλώς «διοικητικό». Μπορεί να είναι καταστροφικό. Μπορεί να είναι μη αναστρέψιμο. Μπορεί να κοστίσει μια ζωή.
Γι' αυτό και δεν αρκεί πια να ακούμε για αναδιοργάνωση. Την ακούμε εδώ και χρόνια. Την ακούγαμε πριν ακόμη δημιουργηθεί το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, όταν οι υπηρεσίες βρίσκονταν κάτω από το Υπουργείο Εργασίας. Η δημιουργία του Υφυπουργείου έγινε ακριβώς επειδή είχε αναγνωριστεί η ανάγκη να δοθεί πραγματικό βάρος στην πρόνοια, να αλλάξει το σύστημα, να ενισχυθούν οι υπηρεσίες, να υπάρξει καλύτερη εποπτεία, καλύτερος συντονισμός, ουσιαστική παρέμβαση.
Πέντε χρόνια μετά, όμως, τα βήματα που έγιναν μοιάζουν... βρεφικά μπροστά στο μέγεθος των αλλαγών που επιβάλλεται να γίνουν.
Και όταν έξι χρόνια μετά τον Στυλιανό έχουμε την υπόθεση των πέντε παιδιών στη Λάρνακα, κανείς δεν μπορεί να μας ζητά να κάνουμε υπομονή. Η υπομονή άρχισε να εξαντλείται εκεί που ένα παιδί ζήτησε βοήθεια και δεν την έλαβε, και τελείωσε όταν πέντε παιδιά, υποτίθεται υπό την προστασία των ΥΚΕ, ήταν θύματα βίας και ζούσαν σε άθλιες συνθήκες.
Και το πρώτο, αυτονόητο μέτρο, είναι να βγει από το συρτάρι η διοικητική έρευνα για την υπόθεση των πέντε παιδιών στη Λάρνακα. Όχι κάποια στιγμή. Τώρα. Όχι όταν ξεχαστεί η υπόθεση. Όχι όταν βολέψει επικοινωνιακά. Τώρα, που η χώρα ακούει ξανά, μέσα από τη δίκη του Στυλιανού, τι σημαίνει να υπάρχουν προειδοποιήσεις και να μην υπάρχει προστασία.
Η υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας, Κλέα Παπαέλληνα, δεν μπορεί να κρατά στα χέρια της ένα πόρισμα που αφορά παιδιά, κακοποίηση, πιθανές παραλείψεις υπηρεσιών και δημόσια ευθύνη, και να μην δίνει απαντήσεις. Αν το πόρισμα δείχνει ότι όλα έγιναν σωστά, να το πει. Αν δείχνει λάθη, να τα κατονομάσει. Αν δείχνει πειθαρχικές ή ποινικές ευθύνες, να εξηγήσει πού παραπέμφθηκαν και ποιοι λογοδότησαν. Αν δεν έχει ολοκληρωθεί, να εξηγήσει γιατί, έναν χρόνο μετά, δεν έχει ολοκληρωθεί.
Δεν γίνεται κάθε φορά που αποκαλύπτεται μια υπόθεση κακοποίησης να ακούμε τις ίδιες λέξεις, «διερεύνηση», «αναδιοργάνωση» κλπ. Οι λέξεις τελείωσαν. Οι ζωές των παιδιών δεν προστατεύονται με δελτία Τύπου. Προστατεύονται με ανθρώπους που κάνουν τη δουλειά τους, με υπηρεσίες που ελέγχονται, με πολιτικούς προϊσταμένους που αναλαμβάνουν ευθύνη και με ένα κράτος που δεν φοβάται να πει ποιος απέτυχε.
Γιατί αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντήσει σήμερα το Υφυπουργείο. Στην υπόθεση της Λάρνακας απέτυχε κάποιος ή όχι; Και αν απέτυχε, τι συνέπειες είχε; Αν η απάντηση είναι καμία, τότε ας μην προσποιούμαστε ότι μιλάμε για αναδιοργάνωση. Μιλάμε για συγκάλυψη μέσω αδράνειας.
Αν η κυβέρνηση, η υφυπουργός, θέλουν πράγματι να πείσουν ότι κάτι αλλάζει, ας αρχίσουν από το πιο απλό. Να βγάλουν το πόρισμα στο φως. Να πουν την αλήθεια. Να αποδώσουν ευθύνες. Γιατί όσο η αλήθεια μένει σε συρτάρια, το μήνυμα προς τις υπηρεσίες είναι ένα. Ακόμη κι όταν όλα πάνε λάθος, κανείς δεν πληρώνει. Και όσο κανείς δεν πληρώνει, το σύστημα δεν αλλάζει. Απλώς περιμένει την επόμενη υπόθεση. Τον επόμενο Στυλιανό.
