Οι προσπάθειες για την επίλυση του Κυπριακού μπήκαν ξανά σε τέλμα. Στην κοινή συνάντησή τους την Τετάρτη (28/΄01), οι δύο Κύπριοι ηγέτες, Νίκος Χριστοδουλίδης και Τουφάν Έρχιουρμαν, απέτυχαν να συμφωνήσουν από πού θα επανεκκινήσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, 8 χρόνια μετά το ναυάγιο του Κραν Μοντανά. Δεν κατάφεραν να καταλήξουν ούτε σε μέτρα εμπιστοσύνης για να αλλάξουν την καθημερινότητα των πολιτών τους στα σημεία διέλευσης της Πράσινης Γραμμής. Η αξιωματούχος του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αποχώρησε από τη συνάντηση και είναι άγνωστο αν θα επανέλθει. «Επί του παρόντος», είπε, ο Γενικός Γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες δεν προτίθεται να συγκαλέσει νέα άτυπη συνάντηση σε διευρυμένη σύνθεση «5+1». Τι σημαίνουν όλα αυτά;
Πρώτη αντίδραση
Οι Κύπριοι έχουν συνηθίσει να επαναλαμβάνουν τον χειρότερο εαυτό τους. Η είδηση της αποτυχίας σχολιάστηκε πρόσκαιρα, προκάλεσε προβληματισμό αλλά τίποτα ιδιαίτερο που να διαταράζει τη ρουτίνα. Ελάχιστα απασχολούν πλέον τους πολιτικούς οι συνέπειες και ο αντίκτυπος στους πολίτες. Ο Χριστοδουλίδης βγήκε την επομένη και δήλωσε (29/1) ότι «η επανέναρξη των συνομιλιών αποτελεί την ύψιστή του προτεραιότητα». Τα πολιτικά κόμματα εξέδωσαν γενικόλογες ανακοινώσεις. Η αντιπολίτευση δεν είχε κάτι περισσότερο ενδιαφέρον να πει: «ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί» (ΔΗΣΥ), «αναμένουμε επίσημη ενημέρωση» (ΑΚΕΛ).
Προφανώς, οι πολίτες θα συνεχίσουν να ζουν στο ψέμα -τίποτα δεν αλλάζει- που καλλιεργεί η ηγεσία τους. Αν, όμως, θέλει κανείς να αξιολογήσει σοβαρά την κατάσταση πραγμάτων, θα πρέπει να βγει έξω από τα κλισέ και να εξετάσει την ειλικρίνεια της κυπριακής ελίτ με τα μάτια ενός ανεξάρτητου κριτή. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ είναι ο μόνος, διεθνώς, που ασχολείται με το Κυπριακό για να βρεθεί μια διέξοδος. Παρατηρεί στενά και αγωνιά για την κατάσταση, γράφει αναλυτικές εκθέσεις στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Προτρέπει τους Κύπριους ηγέτες να πουν καθαρά πώς θα σπάσουν το πολύχρονο αδιέξοδο. Τους ζητά να σταματήσουν την καλλιέργεια εχθρότητας και να καθήσουν στο τραπέζι για να καταλήξουν σε συμφωνία επίλυσης. Ελάχιστα από όσα γράφει τους απασχολούν -οι τελευταίες εκθέσεις κυκλοφόρησαν στις 5 Ιανουαρίου.
Την Τετάρτη ο Γκουτέρες τούς έστειλε καθαρό μήνυμα αποστασιοποίησης. Η Προσωπική Απεσταλμένη του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, ζήτησε δείγματα γραφής για πρόοδο και αλλαγή κλίματος για να αποδείξουν την ειλικρίνειά τους. Δεν το έπραξαν! Έτσι, ο ΟΗΕ αναστέλλει την προσπάθεια επανεκκίνησης ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Αυτός ο Γενικός Γραμματέας αποχωρεί τέλος του χρόνου. Ο διάδοχός του θα αναλάβει σε μια δύσκολη περίοδο για τον ρόλο που διαδραματίζει ο ΟΗΕ, τον οποίον ορίζει ο Τραμπ. Τα ψηφίσματα, ο διάλογος, οι «καλές υπηρεσίες» θα είναι ίσως ψιλά γράμματα.
Ανέξοδες προτάσεις
Η επανεκκίνηση διαπραγματεύσεων έχει βαλτώσει. Ο Χριστοδουλίδης προτείνει ελάχιστα και ο Έρχιουρμαν ζητά υπερβολικά! Ύστερα από 8 χρόνια ο Χριστοδουλίδης ζήτησε από τον ΟΗΕ καταγραφή συγκλίσεων αλλά μόνο «όσα θα συμφωνηθούν να καταγραφούν σε έγγραφο» (sic). Καμία άλλη δέσμευση και έτσι απλά να γίνουν συνομιλίες για να περνά ο καιρός. Ο Έρχιουρμαν δεν θέλει μεν επαναδιαπραγμάτευση συγκλίσεων αλλά ζητά δέσμευση στην πολιτική ισότητα (με εκ περιτροπής Προεδρία και μία ψήφο). Βάζει, όμως, έναν επιπρόσθετο όρο το τι θα γίνει σε περίπτωση νέας αποτυχίας.
Οι δύο, τυπικά, βάζουν ως αφετηρία «όσα παρήχθησαν μέχρι και το Κραν Μοντανά» αλλά είναι φανερό ότι δεν συμφωνούν τι παρήχθη, ενώ τότε έφτασαν στο «παρά πέντε» της επίλυσης. Γιατί ο Χριστοδουλίδης πάει πίσω - πίσω και γιατί δεν υπάρχουν έγγραφα και πάλι τα ψάχνει; Αυτά μοιαζουν παραμύθια και υπεκφυγές, αφού όλα είναι καταγεγραμμένα από τον ΟΗΕ, ο Γκουτέρες ξέρει πολύ καλά μέχρι πού έφθασαν και τι είχε απομείνει για να καταλήξουν σε συμφωνία. Αυτό έγραψε και σε έκθεσή του στο Συμβούλιο Ασφαλείας τον Σεπτέμβριο του 2017.
Ειλικρίνεια
Ο Γενικός Γραμματέας βρίσκεται ξανά μπροστά σε μη διαχειρίσιμη κατάσταση: απουσία ειλικρίνειας, πραγματικής βούλησης, ευελιξίας για συμφωνία. Τα χρειάζεται και από τους δύο, καθαρά και ταυτόχρονα. Τι ζητά; Καταληκτική διαπραγμάτευση, χωρίς «ατέρμονες συζητήσεις» ούτως ώστε να διανυθεί «το τελευταίο μίλι» με βάση 6 σημεία-κατευθύνσεις για τα εναπομείναντα θέματα: το γνωστό πλαίσιο Γκουτέρες της 30ής Ιουνίου 1997.
Ο Χριστοδουλίδης δεν φαίνεται διατεθειμένος να μπει σε τέτοια διαδικασία κι ας λέει νυχθημερόν πόσο έτοιμος είναι για διαπραγματεύσεις. Στις προτάσεις του άφησε σε κενό το πλαίσιο Γκουτέρες -το μόνο έγγραφο που περιλαμβάνει κρίσιμες δεσμεύσεις που αφορούν την Τουρκία (εγγυήσεις, στρατεύματα) αλλά και τον ίδιο (πολιτική ισότητα). Αυτό εξηγεί όλα όσα συνέβησαν από τότε που μπήκε το Κυπριακό στο συρτάρι.
Ο νεοεκλεγείς Έρχιουρμαν μπήκε με τέτοιες απαιτήσεις που περιορίζουν σε σημείο ασφυξίας την οργάνωση ενός γύρου καταληκτικής διαπραγμάτευσης. Τώρα, λένε ότι θα διευθετήσουν συνάντηση και θα συνεχίσουν μόνοι τους να συνομιλούν. Όμως, ο Γενικός Γραμματέας σύντομα αποχαιρετά οριστικά «τους Κυπρίους, στον βορρά και τον νότο», όπως είπε απελπισμένος το μοιραίο εκείνο βράδυ στο Κραν Μοντανά.
Δείκτης ειλικρίνειας
Την Τετάρτη διαγράφηκε η ανάγκη για «μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με χειροπιαστό αντίκτυπο στους πολίτες». Ο ΟΗΕ θεωρεί ότι είναι ευθύνη των ηγετών να λάβουν μέτρα που να βοηθούν την πολιτική προσπάθεια για επίλυση. Ο Χριστοδουλίδης συνέβαλε καθοριστικά σε αυτό, βάζοντας επιπρόσθετο όρο για άνοιγμα σημείων διέλευσης τη σύγκληση επίσημης διάσκεψης και την επανεκκίνηση διαπραγματεύσεων: «σ’ εκείνη τη συνάντηση να ανακοινώσουν το άνοιγμα 4 οδοφραγμάτων: Κόκκινα, Λουρουτζίνα, Μια Μηλιά και Αθηένου – Αγλαντζιά».
Ο τρόπος χειρισμού των σημείων διέλευσης είναι για τον ΟΗΕ ένας δείκτης για την ειλικρίνεια της ηγεσίας. Οι χειρισμοί Χριστοδουλίδη -ήδη από την εποχή Τατάρ- παρουσιάζουν συνεχείς αντιφάσεις και παιχνίδια με τακτικισμούς στα όρια εμπαιγμού. Συμφωνήθηκαν τέσσερα σημεία διέλευσης, οι δύο ηγέτες τα συζητούν ως πακέτο -δύο η κάθε πλευρά. Με τον τρόπο αυτόν έχουν παγιδευτεί ώστε τίποτα να μην προχωρήσει. Πρόκειται για τακτική που ταιριάζει γάντι για όσους συνήθισαν χρόνια να καταστρέφουν την εμπιστοσύνη γιατί δεν τους ενδιαφέρει, ούτε το όλον (επίλυση), ούτε το επιμέρους (μέτρα εμπιστοσύνης), ούτε το ελάχιστο (μέτρα καθημερινότητας). Εν ολίγοις, αν δεν σε ενδιαφέρει η λύση και η συμφιλίωση γιατί να ανοίξεις άλλο οδόφραγμα;
Με την τελευταία κίνησή του, ο Χριστοδουλίδης έθεσε στον Έρχιουρμαν όρο που δεν υπήρχε όταν συνομιλητής του ήταν ο Τατάρ. Ο συνομιλητής του ήταν πολέμιος της επανένωσης, πάντα προτιμούσε σχέσεις εξάρτησης με την Τουρκία και ήταν αντίθετος στη δικοινοτική συνεργασία. Αν ο Χριστοδουλίδης κωλυσιεργούσε, η μόνη έγνοια του Τατάρ ήταν να τον κατηγορεί ότι κρατά τους Τουρκοκυπρίους σε απομόνωση για να ζητά απευθείας εμπόριο και αναγνώριση.
Την Τετάρτη ο Χριστοδουλίδης άλλαξε γραμμή γιατί βλέπει τον Έρχιουρμαν να βάζει πιο έντονα την ανάγκη για μέτρα εμπιστοσύνης, νέα σημεία διέλευσης και βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών. Ο Χριστοδουλίδης θα δυσκολευτεί πολύ να πείσει διεθνώς στα ζητήματα των σημείων διέλευσης αλλά αυτό δεν είναι προτεραιότητα. Τον αρκεί που πείθει τα κόμματα που τον υποστηρίζουν και ένα τμήμα της κοινής γνώμης που απορρίπτουν την ιδέα της συμφιλίωσης, αναθεματίζουν τα νέα σημεία διέλευσης και επιδιώκουν να κλείσουν ακόμα και τα υφιστάμενα. Οι εκλογές απέχουν τώρα δύο χρόνια και τους έχει απόλυτη ανάγκη.
Το άρθρο δημοσιεύεται και στην Εφημερίδα των Συντακτών (Αθήνα)
