Χαρτογράφησαν το έγκλημα και πιάνουν δουλειά - Από αύριο επίσημα με τη σφραγίδα του κυπριακού FBI, οι έρευνες και επιχειρήσεις

Όταν αποφασίστηκε από την πολιτική ηγεσία και την ηγεσία της Αστυνομίας η σύστασης μιας ειδικής μονάδας η οποία θα ασχολείται αποκλειστικά με το οργανωμένο έγκλημα, υπήρχε σκεπτικισμός και προβληματισμός ως προς τη χρησιμότητα και κυρίως την αποτελεσματικότητα μια τέτοιας υπηρεσίας. Υπήρξαν, βέβαια, και πιο ειρωνικά σχόλια για το κυπριακό FBI, μια ονομασία η οποία επισήμως ποτέ δεν δόθηκε. Αύριο λοιπόν, 12 Οκτωβρίου, η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος (ΔΑΟΕ) αρχίζει επίσημα τη λειτουργία της. Έχει στελεχωθεί, έχει γίνει διαχωρισμός αρμοδιοτήτων, καθορισμός στόχων και υπάρχει ετοιμότητα για έναρξη επιχειρησιακών δραστηριοτήτων. Οι μήνες που είχαν προηγηθεί και το γεγονός ότι είχε γίνει τοποθέτηση των περισσότερων μελών της ΔΑΟΕ από νωρίς, αποτέλεσε τα θεμέλια να δημιουργηθούν οι βάσεις ώστε εν ευθέτω χρόνω να έρθουν και τα αποτελέσματα.

«Φακέλωσαν» το έγκλημα

Η αναγκαία προεργασία αφορούσε την ανανέωση όλων των πληροφοριών που σχετίζονται με τη δράση του οργανωμένου εγκλήματος στην Κύπρο, τη συσχέτιση πληροφοριών για διασύνδεση με κυκλώματα από το εξωτερικό, και δημιουργία μιας βάσης δεδομένων στην οποία έχουν καταγραφεί όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες. Επί της ουσίας έγινε μια πλήρης χαρτογράφηση του οργανωμένου εγκλήματος. Πλέον σε αυτή τη βάση δεδομένων που δημιουργήθηκε, περιλαμβάνονται λεπτομερώς προσωπικά ή και επιχειρηματικά στοιχεία προσώπων που απασχόλησαν στο παρελθόν ή και ακόμη δραστηριοποιούνται με παράνομες δραστηριότητες.

Ήδη τους πρώτους μήνες (έστω ανεπίσημης) λειτουργίας της ΔΑΟΕ, έχουν καταγραφεί σημαντικές επιτυχίες. Τουλάχιστον τρεις επιχειρήσεις οργανώθηκαν και εκτελέστηκαν κάτω από άκρα μυστικότητα από την ΔΑΟΕ. Κάτι που επίσης πρέπει να σημειωθεί είναι ότι και στις τρεις περιπτώσεις δεν υπήρξαν διαρροές, κάτι που όπως τονίζεται από την ηγεσία της Αστυνομίας, πρέπει να διαφυλαχθεί στον απόλυτο βαθμό.

Στόχος το «ξήλωμα»

Από την παρουσίαση της ΔΑΟΕ που έγινε την περασμένη Τετάρτη στο Αρχηγείο Αστυνομίας, αυτό που προκύπτει από τις τοποθετήσεις του Αρχηγού της Δύναμης, Θεμιστού Αρναούτη, και του προϊστάμενου της νεοσύστασης υπηρεσίας, Χρίστου Ανδρέου, είναι ότι στο στόχαστρο δεν είναι μόνο τα μέλη, είτε της ιεραρχίας, είτε χαμηλόβαθμα των συμμοριών. Οι ενέργειες και οι επιχειρήσεις τους στοχεύουν προς δύο κατευθύνσεις: Πρώτον, προς τα μεγάλα ψάρια κάθε παράνομης ομάδας και δεύτερο, στην πλήρη αποδόμηση των παράνομων δραστηριοτήτων τους.

Χαρακτηριστικά, αυτό που τονίζεται είναι ότι για να αντιμετωπιστεί το οργανωμένο έγκλημα δεν αρκούν μερικές συλλήψεις των μελών τους. «Απαιτείται αποδόμηση ολόκληρων των εγκληματικών δικτύων», όπως λένε ενδεικτικά στην Αστυνομία. Μια προσέγγιση η οποία φανερώνει ότι στο στόχαστρο από την αρχή, είναι οι εγκέφαλοι των ομάδων που ανήκουν στο οργανωμένο έγκλημα.

Στην αξιολόγηση της Europol καταγράφονται 731 από τα πλέον απειλητικά εγκληματικά δίκτυα, με περισσότερα από 400.000 μέλη και 118 διαφορετικές εθνικότητες, ενώ περίπου 85% των δικτύων αυτών χρησιμοποιούν νόμιμες επιχειρηματικές δομές για να υποστηρίζουν ή να αποκρύπτουν την εγκληματική τους δραστηριότητα. Στη φωτογραφία, η ηγεσία της Αστυνομίας μαζί με τον προϊστάμενο της νεοσύστασης υπηρεσίας, Χρίστου Ανδρέου.

4 υποδιευθύνσεις

Η διεύθυνση απαρτίζεται από τέσσερις υποδιευθύνσεις, οι οποίες εργάζονται οριζόντια και παρέχουν υποστήριξη μεταξύ τους για ολιστική αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος, με κοινό στόχο την πρόληψη και την εξάρθρωση εγκληματικών δικτύων. Η δομή έχει ως εξής: 

Υποδιεύθυνση Πληροφοριών και Ειδικών Επιχειρήσεων (Υ.Π.Ε.Ε.): Έχει ως κύρια αποστολή τη συλλογή, διαχείριση, αξιολόγηση και ανάλυση πληροφοριών που αφορούν το σοβαρό και οργανωμένο έγκλημα.

Υποδιεύθυνση Καταπολέμησης Ναρκωτικών (Υ.ΚΑ.Ν.): Έχει ως κύρια αποστολή την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και εμπορίας ναρκωτικών, με στόχο τη μείωση της προσφοράς και της ζήτησης παράνομων ουσιών εξάρτησης.

Υποδιεύθυνση Διερεύνησης Οργανωμένου Εγκλήματος (Υ.Δ.ΟΡ.Ε.): Έχει ως κύρια αποστολή τη διερεύνηση και εξιχνίαση υποθέσεων σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος σε ολόκληρη την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας (ομάδα ανακριτών). 

Υποδιεύθυνση Στρατηγικής Ανάλυσης, Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σχέσεων (Υ.Σ.Α.Δ.Ε.Σ.): Έχει ως κύρια αποστολή τη στρατηγική ανάλυση και αξιολόγηση της απειλής του σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος και την ανάπτυξη της Εθνικής Στρατηγικής Αντιμετώπισής του.

Στην ακίδα οι δομές – διασυνδέσεις

Η φιλοσοφία της ΔΑΟΕ μετατοπίζει το επιχειρησιακό βάρος από τη μεμονωμένη υπόθεση στη συνολική εικόνα του εγκληματικού δικτύου: Στη δομή και τις διασυνδέσεις του, στους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, στις διεθνείς του σχέσεις και στα οικονομικά οφέλη που του επιτρέπουν να συνεχίζει τη δράση του. Ο επικεφαλής της ΔΟΑΕ εξήγησε ότι κεντρικό στοιχείο της νέας προσέγγισης αποτελεί η πληροφοριακή αστυνόμευση (Intelligence Led Policing), με τις επιχειρησιακές αποφάσεις να βασίζονται σε τεκμηριωμένη ανάλυση πληροφοριών, στην αξιολόγηση κινδύνων και στη συνεχή επικαιροποίηση της εικόνας που υπάρχει για τις εγκληματικές απειλές. Η ΔΑΟΕ θα λειτουργεί ως κέντρο ανάλυσης για το οργανωμένο έγκλημα, με στόχο όχι μόνο τη διερεύνηση υφιστάμενων υποθέσεων, αλλά και την αναγνώριση και τον εντοπισμό δικτύων, νέων τάσεων, διασυνδέσεων και απειλών.

Χωρίς παρακολουθήσεις

Χωρίς να υπάρχει στο οπλοστάσιο της ΔΑΟΕ το υπερόπλο των παρακολουθήσεων τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, η διερεύνηση κάθε πληροφορίας γίνεται με την χρήση άλλων μεθόδων. Παρόλα αυτά, η Αστυνομία δεν το βάζει κάτω και ζητά από τη Βουλή των Αντιπροσώπων τη ψήφιση της νομοθεσίας που θα επιτρέπει, κάτω από προϋποθέσεις, τις παρακολουθήσεις τηλεφωνικών συνδιαλέξεων. Στην υπηρεσία έχουν ενταχθεί άλλα όπλα διερεύνησης τα οποία έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί στις πρόσφατες επιχειρήσεις που διενεργήθηκαν.

Πλήγμα στον τζίρο

Στα βήματα που βαδίζουν αστυνομικές αρχές άλλων κρατών, κινείται και η Κυπριακή Αστυνομία στο πλαίσιο των ενεργειών που γίνονται για πάταξη του οργανωμένου εγκλήματος. Ειδικότερα, εκεί όπου αποδεδειγμένα εντοπίζονται κέρδη και περιουσιακά στοιχεία που έχουν αποκτηθεί από τις παράνομες δραστηριότητες των κυκλωμάτων του οργανωμένου εγκλήματος, εξασφαλίζονται διατάγματα δήμευσης περιουσίας. Μάλιστα ενώπιον της Βουλής έχει τεθεί και νέο εναρμονιστικό νομοσχέδιο, σύμφωνα με το οποίο ενισχύονται περισσότερο οι δυνατότητες για οικονομικά πλήγματα στο οργανωμένο έγκλημα.

Πρότυπα

Για την οργάνωση και σύσταση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος έχουν μελετηθεί αντίστοιχες μονάδες άλλων χωρών. Κυρίως, αντλήθηκαν πληροφορίες και ενημέρωση από τη Europol και την αντίστοιχη δομή του Ελληνικού FBI, το οποίο έχει ακριβώς την ίδια ονομασία (ΔΑΟΕ). Τους μήνες που προηγήθηκαν, έγιναν αρκετές συναντήσεις σε πολιτικό επίπεδο και σε επίπεδο αστυνομίας. Στη συνέχεια, ο σχεδιασμός πέρασε στην πράξη και από αύριο η νέα υπηρεσία της Αστυνομίας πιάνει επίσημα δουλειά.

Europol: Το οργανωμένο έγκλημα αλλάζει δομικά

Η πιο πρόσφατη στρατηγική αξιολόγηση της Europol για το οργανωμένο έγκλημα είναι η EU Serious and Organised Crime Threat Assessment, με τίτλο The changing DNA of serious and organized crime. Δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2025 και αποτελεί την πιο πρόσφατη τετραετή συνολική αποτίμηση της Europol για τις απειλές του σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος στην ΕΕ.  Η βασική διαπίστωση της Europol είναι ότι το οργανωμένο έγκλημα αλλάζει δομικά. Δεν πρόκειται πλέον απλώς για παραδοσιακές εγκληματικές οργανώσεις που διακινούν ναρκωτικά ή όπλα. Η τεχνολογία, το διαδίκτυο και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν γίνει μέρος σχεδόν κάθε μορφής οργανωμένου εγκλήματος.

Στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση καταγράφονται 731 από τα πλέον απειλητικά εγκληματικά δίκτυα, με περισσότερα από 400.000 μέλη και 118 διαφορετικές εθνικότητες, ενώ περίπου 85% των δικτύων αυτών χρησιμοποιούν νόμιμες επιχειρηματικές δομές για να υποστηρίζουν ή να αποκρύπτουν την εγκληματική τους δραστηριότητα.

Η Europol συνοψίζει την αλλαγή σε τρεις τάσεις:

- Το έγκλημα γίνεται αποσταθεροποιητικό: η διαφθορά, η βία, το ξέπλυμα χρήματος και η διείσδυση στη νόμιμη οικονομία, επηρεάζουν πλέον θεσμούς και κοινωνίες.

- Το έγκλημα «τρέφεται» από το διαδίκτυο: σχεδόν όλες οι σοβαρές εγκληματικές δραστηριότητες έχουν πλέον ψηφιακό αποτύπωμα.

- Η τεχνητή νοημοσύνη και οι νέες τεχνολογίες επιταχύνουν το έγκλημα: AI, deepfakes, κρυπτογραφημένες επικοινωνίες και άλλες τεχνολογίες επιτρέπουν σε εγκληματικά δίκτυα να λειτουργούν φθηνότερα, ταχύτερα και σε μεγαλύτερη κλίμακα.