Η κρίση υγειονομικού προσωπικού στην Ευρώπη δεν περιγράφεται πλέον ως ένα μελλοντικό ενδεχόμενο αλλά ως μια παρούσα πραγματικότητα που πιέζει τα συστήματα υγείας, αυξάνει τις λίστες αναμονής, επιβαρύνει τους επαγγελματίες και επηρεάζει την ποιότητα της φροντίδας. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την κρίση υγειονομικού προσωπικού στην ΕΕ, εισηγητής της οποίας είναι ο ευρωβουλευτής Λουκάς Φουρλάς.
Το ζητούμενο, όπως προκύπτει από το κείμενο της έκθεσης, δεν είναι απλώς να καταγραφεί πόσοι γιατροί και νοσηλευτές λείπουν, αλλά να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο μέτρων που θα πιέζει τα κράτη μέλη να σχεδιάσουν, να επενδύσουν και κυρίως να κρατήσουν το ανθρώπινο δυναμικό τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έκθεση, μέχρι το 2030 η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με έλλειψη σχεδόν 1,2 εκατομμυρίων γιατρών, νοσηλευτών και μαιών, ενώ οι τομείς της υγείας συγκαταλέγονται ήδη ανάμεσα στους τρεις κλάδους με τις μεγαλύτερες ελλείψεις προσωπικού στην ΕΕ. Παράλληλα, το 30% των γιατρών και το 18% των νοσηλευτών και μαιών είναι άνω των 55 ετών, στοιχείο που δείχνει ότι οι πιέσεις αναμένεται να ενταθούν τα επόμενα χρόνια.
Ευρωπαϊκή στρατηγική
Κεντρική εισήγηση της έκθεσης είναι η υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για το υγειονομικό προσωπικό, με στόχο την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού κατά τουλάχιστον ένα εκατομμύριο επαγγελματίες υγείας μέχρι το 2034. Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται στις προσλήψεις. Περιλαμβάνει καλύτερη συλλογή δεδομένων, παρακολούθηση των ελλείψεων ανά επάγγελμα και ανά περιοχή, σχεδιασμό με βάση τις αφυπηρετήσεις, τις ανάγκες εκπαίδευσης και τη διασυνοριακή μετακίνηση προσωπικού.
Ασφαλής στελέχωση
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα ασφαλή επίπεδα στελέχωσης. Η έκθεση ζητά τη διαμόρφωση κοινών αρχών για επαρκή, τεκμηριωμένη και ποιοτική στελέχωση, με αναφορά σε αναλογίες νοσηλευτών προς ασθενείς και γιατρών προς ασθενείς.
Το σημείο αυτό είναι από τα πιο ουσιαστικά, καθώς συνδέει απευθείας την έλλειψη προσωπικού με την ασφάλεια των ασθενών. Όπως καταγράφεται, οι χρόνιες ελλείψεις μπορούν να οδηγήσουν σε μικρότερους χρόνους εξέτασης, καθυστερημένες διαγνώσεις, μεγαλύτερες λίστες αναμονής, μειωμένη συνέχεια στη φροντίδα και αυξημένο κίνδυνο ιατρικών λαθών. Γι' αυτό και η έκθεση εισηγείται ελάχιστα όρια και δείκτες στελέχωσης, αλλά και επαρκή χρόνο εξέτασης ώστε οι επαγγελματίες υγείας να μπορούν να κάνουν σωστή αξιολόγηση των ασθενών.
Ανάμεσα στις βασικές εισηγήσεις της έκθεσης περιλαμβάνονται:
Ευρωπαϊκή στρατηγική για το υγειονομικό προσωπικό για την περίοδο 2028-2034.
Στόχος για τουλάχιστον ένα εκατομμύριο επιπλέον επαγγελματίες υγείας μέχρι το 2034.
Κοινές αρχές για ασφαλή επίπεδα στελέχωσης και αναλογίες προσωπικού προς ασθενείς.
Περιορισμός εξαντλητικών βαρδιών και καλύτερη εφαρμογή της οδηγίας για τον χρόνο εργασίας.
Προστασία της ψυχικής υγείας των επαγγελματιών και αντιμετώπιση του burnout.
Κίνητρα για εργασία σε απομακρυσμένες, αγροτικές, νησιωτικές και υποστελεχωμένες περιοχές.
Ενίσχυση της εκπαίδευσης, των υποτροφιών και της κινητικότητας μέσω ειδικών ευρωπαϊκών προγραμμάτων.
Αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων (EU4Health, ESF+, Erasmus+, Horizon Europe και Ταμείων Συνοχής).
Μισθοί, συνθήκες και brain drain
Η έκθεση επιμένει ότι οι ελλείψεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με περισσότερες θέσεις. Χρειάζονται καλύτερες συνθήκες εργασίας, δίκαιες απολαβές, προβλέψιμα ωράρια και αναγνώριση της σωματικής και ψυχικής επιβάρυνσης των επαγγελμάτων υγείας. Χαμηλοί μισθοί, εξαντλητικές βάρδιες και περιορισμένες προοπτικές εξέλιξης οδηγούν πολλούς επαγγελματίες είτε στην εγκατάλειψη του επαγγέλματος, είτε στη μετανάστευση προς χώρες με καλύτερες απολαβές. Το φαινόμενο του brain drain αναδεικνύεται ως μία από τις μεγάλες στρεβλώσεις, αφού χώρες που ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις χάνουν προσωπικό προς ισχυρότερα συστήματα υγείας. Για τον λόγο αυτό, προτείνονται οικονομικά και μη οικονομικά κίνητρα, όπως στεγαστική στήριξη, υποτροφίες, φορολογικά οφέλη, προγράμματα επιστροφής επαγγελματιών και ενίσχυση των λεγόμενων «ιατρικών ερήμων», δηλαδή περιοχών όπου η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας είναι περιορισμένη.
Ψυχική υγεία και τεχνολογία
Σημαντικό μέρος της έκθεσης αφιερώνεται και στην ψυχική υγεία των εργαζομένων. Το burnout δεν αντιμετωπίζεται ως ατομικό πρόβλημα, αλλά ως συστημικός κίνδυνος για την ποιότητα της φροντίδας. Προτείνονται προγράμματα ανθεκτικότητας, ψυχολογική στήριξη, καλύτερη οργάνωση εργασίας και μηχανισμοί πρόληψης της βίας και της παρενόχλησης στους χώρους υγείας. Παράλληλα, η έκθεση βλέπει την ψηφιακή υγεία και την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλεία αποφόρτισης, κυρίως για τη μείωση της γραφειοκρατίας, την καλύτερη διάγνωση και την οργάνωση των υπηρεσιών. Ξεκαθαρίζει, όμως, ότι η τεχνολογία πρέπει να στηρίζει και όχι να αντικαθιστά τον άνθρωπο.
Κλείνοντας την παρουσίαση της έκθεσης, ο κ. Φουρλάς έδωσε το πολιτικό στίγμα της προσπάθειας, σημειώνοντας ότι «η υγεία είναι δημόσιο αγαθό» και πως, για να προστατευθούν οι ασθενείς, πρέπει πρώτα να προστατευθούν εκείνοι που τους φροντίζουν. Όπως ανέφερε, «δεν μπορούμε να μιλάμε για ισχυρά συστήματα υγείας όταν οι άνθρωποι που τα υπηρετούν εξαντλούνται, εγκαταλείπουν το επάγγελμα ή αναγκάζονται να φύγουν από τη χώρα τους».
