Η λήψη αντιβίωσης μετά το σεξ ως τρόπος πρόληψης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο. Η πρακτική, γνωστή ως doxy-PEP, εφαρμόζεται ήδη σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες και εξαπλώνεται, συχνά χωρίς σαφείς κανόνες. Με αφορμή νέα έκθεση που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα, το ECDC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων) κρούει ωστόσο τον κώδωνα του κινδύνου για την αντοχή στα αντιβιοτικά, προειδοποιώντας ότι η προληπτική χρήση αντιβιοτικών για τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα (ΣΜΝ) ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρές συνέπειες για τη δημόσια υγεία. Σε χώρες όπως η Κύπρος, όπου δεν υπάρχουν οδηγίες, επίσημα δεδομένα ή δημόσιος διάλογος για το ζήτημα, η ευρωπαϊκή προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, ειδικά σε ένα σύστημα υγείας με υψηλή χρήση αντιβιοτικών και αποσπασματική επιδημιολογική εικόνα για τα ΣΜΝ.
Τι είναι η doxy-PEP;
Η doxy-PEP αφορά τη λήψη 200 mg δοξυκυκλίνης εντός 24 έως 72 ωρών μετά από σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό, με στόχο την πρόληψη βακτηριακών ΣΜΝ, κυρίως της σύφιλης και των χλαμυδίων, και σε μικρότερο βαθμό της γονόρροιας. Δεν πρόκειται για εμβόλιο ούτε για μόνιμη αγωγή, αλλά για προφύλαξη «μετά την έκθεση».
Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα αφορούν πολύ συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες, τρανς γυναίκες και άτομα με πρόσφατο ιστορικό βακτηριακών ΣΜΝ. Το γιατί κάποιοι καταφεύγουν στην αντιβίωση έχει κυρίως πρακτική εξήγηση: σε ατομικό επίπεδο, η μέθοδος αποδίδει. Μελέτες δείχνουν σημαντική μείωση των περιστατικών σύφιλης και χλαμυδίων στις ομάδες αυτές, γεγονός που καθιστά τη doxy-PEP ελκυστική για άτομα με συχνή έκθεση και επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις. «Αυτό είναι μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης», σημειώνει το ECDC.
Η ανησυχία της Ευρώπης
Το ECDC επισημαίνει ότι η συστηματική χρήση αντιβιοτικών ως προφύλαξη ενδέχεται να επιταχύνει την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής, όχι μόνο στα παθογόνα των ΣΜΝ αλλά και σε άλλα βακτήρια που φιλοξενεί ο οργανισμός. Η λεγόμενη «παράπλευρη αντοχή», δηλαδή η αντοχή και άλλων βακτηρίων, θεωρείται από τις σοβαρότερες απειλές, καθώς μπορεί να επηρεάσει τη συνολική αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών στο μέλλον. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η γονόρροια, για την οποία καταγράφονται ήδη αυξημένα ποσοστά αντοχής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για τον λόγο αυτό, το ECDC τονίζει ότι η doxy-PEP δεν μπορεί να λειτουργήσει ως «εύκολη λύση» και δεν υποκαθιστά το προφυλακτικό, τον τακτικό έλεγχο για ΣΜΝ, ούτε την οργανωμένη συμβουλευτική και φροντίδα σεξουαλικής υγείας.
Τι σημαίνει αυτό για την Κύπρο
Η ευρωπαϊκή προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην Κύπρο, όπου δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για το αν η πρακτική της doxy-PEP χρησιμοποιείται, ούτε έχουν εκδοθεί κατευθυντήριες οδηγίες ή συστάσεις από τις αρμόδιες αρχές. Την ίδια στιγμή, η επιδημιολογική εικόνα για τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα παραμένει αποσπασματική, ενώ απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής σεξουαλικής υγείας. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι τα βακτηριακά ΣΜΝ στην Κύπρο βρίσκονται σε ανοδική πορεία. Τα περιστατικά σύφιλης αυξήθηκαν από 31 σε 95 ανά 100.000 πληθυσμού την περίοδο 2019–2023, της γονόρροιας από 2 σε 25 ανά 100.000, ενώ τα χλαμύδια εκτινάχθηκαν από 1 σε 63 ανά 100.000 κατοίκους την ίδια περίοδο.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, όπου η κατανάλωση αντιβιοτικών παραμένει διαχρονικά υψηλή και η επιτήρηση των ΣΜΝ περιορισμένη, η ανεξέλεγκτη υιοθέτηση πρακτικών όπως η προληπτική λήψη αντιβίωσης μετά το σεξ ενδέχεται να επιβαρύνει περαιτέρω το πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής. Το ερώτημα, όπως το θέτει και το ECDC, δεν είναι αν η πρακτική θα εμφανιστεί, αλλά αν θα υπάρξει πλαίσιο πριν παγιωθεί ανεξέλεγκτα.
