Μια νέα, σταδιακά αυξανόμενη επιβάρυνση στο κόστος διαχείρισης των δημοτικών αποβλήτων φέρνει το νομοθετικό πακέτο για τον φόρο υγειονομικής ταφής, το οποίο οδηγείται ενώπιον της Ολομέλειας της Βουλής αύριο εκτός απροόπτου, μετά και την ολοκλήρωση της συζήτησής του στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Περιβάλλοντος.
Η κυβερνητική πλευρά παρουσιάζει το μέτρο ως αναγκαίο εργαλείο για τον περιορισμό των αποβλήτων που καταλήγουν σε χώρους ταφής και για τη συμμόρφωση της Κύπρου με τις ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις. Την ίδια ώρα, όμως, δήμοι και εργαζόμενοι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση εκφράζουν έντονες ανησυχίες ότι ο φόρος θα εφαρμοστεί προτού δημιουργηθούν οι υποδομές που θα επέτρεπαν στις τοπικές αρχές να μειώσουν ουσιαστικά τις ποσότητες αποβλήτων που θάβονται. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται πλέον το ποιος θα επωμιστεί τελικά το κόστος. Η ΣΗΔΗΚΕΚ ΠΕΟ και η ΟΗΟ ΣΕΚ, με κοινή επιστολή τους ημερομηνίας 10 Ιουλίου 2026 προς τον πρόεδρο και τα μέλη της Επιτροπής Περιβάλλοντος, ζητούν επανεξέταση του νομοσχεδίου, προειδοποιώντας ότι η νέα χρέωση θα μετακυλιστεί στους πολίτες μέσω αυξημένων δημοτικών τελών.
Από τα €10 στα €70 τον τόνο
Το νομοθετικό πακέτο προβλέπει ότι, με την έναρξη ισχύος των κανονισμών και μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2027, θα επιβάλλεται φόρος ύψους €10 για κάθε τόνο δημοτικών αποβλήτων που οδηγείται σε χώρο υγειονομικής ταφής. Από την 1η Ιανουαρίου 2028, το ποσό θα αυξάνεται κατά €5 ανά τόνο κάθε χρόνο, μέχρι να φθάσει στο ανώτατο επίπεδο των €70 ανά τόνο. Πρόκειται για μια σταδιακή κλιμάκωση που έχει ως στόχο να καταστήσει την ταφή ακριβότερη και να ενθαρρύνει την πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και τη χωριστή συλλογή. Όπως ήδη έγραψε ο «Π», ο φόρος θα καταβάλλεται από τον κάτοχο των δημοτικών αποβλήτων στον διαχειριστή του χώρου υγειονομικής ταφής. Ο διαχειριστής θα υπολογίζει και θα εισπράττει το ποσό, το οποίο στη συνέχεια θα αποδίδεται στο Τμήμα Περιβάλλοντος και θα κατατίθεται στο Πάγιο Ταμείο της Δημοκρατίας. Σύμφωνα με την κυβερνητική φιλοσοφία, τα χρήματα που θα προκύπτουν από τον φόρο θα επιστρέφουν στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων, μέσω της χρηματοδότησης έργων χωριστής συλλογής, εξοπλισμού, νέων υποδομών και δράσεων που θα βοηθήσουν τις τοπικές αρχές να περιορίσουν τις ποσότητες που καταλήγουν σε χώρους ταφής. Παράλληλα, το αναθεωρημένο νομοσχέδιο παρέχει στο Υπουργικό Συμβούλιο σαφή εξουσία να εκδίδει κανονισμούς για τον καθορισμό, τον υπολογισμό και την επιβολή του φόρου. Κατά τη συζήτηση στην Επιτροπή Περιβάλλοντος, και με τη σύμφωνη γνώμη της εκτελεστικής εξουσίας, μειώθηκε από τρία χρόνια σε ένα έτος η προβλεπόμενη ποινή φυλάκισης για παραβίαση των σχετικών υποχρεώσεων από κάτοχο αποβλήτων ή διαχειριστή χώρου ταφής. Από το κείμενο αφαιρέθηκε επίσης πρόνοια που αφορούσε την ποινική ευθύνη φυσικών προσώπων κατά τη διαδικασία διάθεσης και διαχείρισης των αποβλήτων.
Χρηματοδότηση €48 εκατ. και πίεση χρόνου
Η έγκριση του νομοθετικού πακέτου συνδέεται και με την εκταμίευση ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Όπως έγραψε ο «Π», η ψήφιση της νομοθεσίας αποτελεί προϋπόθεση για τη διασφάλιση ποσού €23 εκατ. από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το ποσό αυτό αναμένεται να προστεθεί στα €25 εκατ. του προγράμματος «ΘΑΛΕΙΑ», ανεβάζοντας τη συνολική χρηματοδότηση στα €48 εκατ. Τα κονδύλια προορίζονται για έργα διαλογής στην πηγή, χωριστής συλλογής και εφαρμογής του συστήματος «Πληρώνω Όσο Πετώ». Η ολοκλήρωση της νομοθετικής μεταρρύθμισης πρέπει να γίνει μέχρι τις 31 Αυγούστου 2026, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια για νέα καθυστέρηση. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι χωρίς την έγκριση του πακέτου τίθεται σε κίνδυνο η σχετική χρηματοδότηση, ενώ οι επικριτές του μέτρου θεωρούν ότι η πίεση των χρονοδιαγραμμάτων δεν πρέπει να οδηγήσει στην επιβολή μιας χρέωσης χωρίς να έχουν προηγηθεί οι απαραίτητες υποδομές. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός για τη διαχείριση των αποβλήτων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Όπως ήδη έγραψε ο «Π», η μελέτη που θα καθορίσει τον συνολικό σχεδιασμό αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028, ενώ μέχρι τότε εξετάζονται ενδιάμεσες λύσεις. Αυτό σημαίνει ότι ο φόρος θα αρχίσει να εφαρμόζεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιλογές των δήμων για μείωση της ταφής παραμένουν περιορισμένες. Χωρίς επαρκείς μονάδες επεξεργασίας, συστήματα χωριστής συλλογής και ολοκληρωμένα προγράμματα ανακύκλωσης, οι τοπικές αρχές θα εξακολουθούν να στέλνουν μεγάλες ποσότητες αποβλήτων στους χώρους ταφής, πληρώνοντας ταυτόχρονα αυξανόμενο φόρο.
Συνολικό κόστος μέχρι €110 τον τόνο
Η ΣΗΔΗΚΕΚ ΠΕΟ και η ΟΗΟ ΣΕΚ επισημαίνουν σε ανακοίνωση τους, ότι ο φόρος δεν θα αντικαταστήσει την υφιστάμενη χρέωση διαχείρισης, αλλά θα προστεθεί σε αυτήν. Σύμφωνα με την επιστολή των δύο οργανώσεων, η σημερινή χρέωση ανέρχεται περίπου στα €40 ανά τόνο. Με την αρχική επιβολή φόρου €10, το συνολικό κόστος θα αυξηθεί περίπου στα €50 ανά τόνο. Όταν ο φόρος φθάσει στο ανώτατο όριο των €70, η συνολική επιβάρυνση θα μπορούσε να ανέλθει περίπου στα €110 για κάθε τόνο δημοτικών αποβλήτων. Οι συντεχνίες θεωρούν ότι το πρόσθετο κόστος θα μεταφερθεί αναπόφευκτα στα νοικοκυριά μέσω των τελών αποκομιδής και διαχείρισης σκυβάλων. Τονίζουν ότι η επιβάρυνση επιβάλλεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς οι νέοι δήμοι βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία ενοποίησης υπηρεσιών, προϋπολογισμών και χρεώσεων. Σε αρκετές περιπτώσεις έχουν ήδη γίνει αναπροσαρμογές τελών, προκειμένου να εξισορροπηθούν οι διαφορετικές χρεώσεις που ίσχυαν στα δημοτικά διαμερίσματα πριν από τις συνενώσεις. Μια νέα αύξηση, σύμφωνα με τις συντεχνίες, θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το πρόσθετο κόστος οφείλεται στη μεταρρύθμιση, στη λειτουργία των νέων δήμων ή στο μισθολογικό κόστος των εργαζομένων. Οι ίδιες υποστηρίζουν ότι η πραγματική αιτία βρίσκεται στη διαχρονική καθυστέρηση του κράτους να δημιουργήσει τις υποδομές και τους μηχανισμούς που απαιτούνται για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής αποβλήτων.
Ανησυχίες για ιδιωτικοποιήσεις
Στην επιστολή τους, οι δύο συντεχνίες προειδοποιούν ότι η αύξηση του κόστους ενδέχεται να οδηγήσει δήμους στην αγορά υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα, σε μια προσπάθεια περιορισμού των δαπανών. Κατά την άποψή τους, χαμηλότερες προσφορές από ιδιώτες δεν συνεπάγονται πάντοτε αποτελεσματικότερη λειτουργία. Μπορεί, όπως αναφέρουν, να στηρίζονται σε χαμηλότερους μισθούς, περιορισμό δικαιωμάτων και απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων. Οι εργαζόμενοι υπογραμμίζουν ότι δεν μπορεί να τους αποδοθεί ευθύνη για τις καθυστερήσεις της Πολιτείας στην ανάπτυξη σύγχρονων υποδομών. Ζητούν πλήρη και ρεαλιστική στρατηγική μετάβασης, με μέτρα πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και μείωσης των αποβλήτων, καθώς και επαρκή κρατική στήριξη προς τους οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, ζητούν χρηματοδότηση για την ανανέωση των υποδομών και του στόλου απορριμματοφόρων, σημειώνοντας ότι αρκετά οχήματα είναι πεπαλαιωμένα, παρουσιάζουν συχνές βλάβες και αυξάνουν το λειτουργικό κόστος. Καλούν, επίσης, την κυβέρνηση να εξετάσει το ενδεχόμενο να αναλάβει εξ ολοκλήρου την επιβάρυνση που θα προκύψει από τον φόρο, ώστε να μην μεταφερθεί στα νοικοκυριά. Η τελική απόφαση ανήκει πλέον στην Ολομέλεια της Βουλής. Στην Επιτροπή Περιβάλλοντος οι δύο βουλευτές του ΕΛΑΜ τάχθηκαν εναντίον του νομοθετικού πακέτου, ενώ οι εκπρόσωποι του ΔΗΣΥ, του ΑΚΕΛ, του ΔΗΚΟ, του ΑΛΜΑ και της Άμεσης Δημοκρατίας επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν κατά τη συζήτηση ενώπιον του σώματος.
