Η Ομάδα Ειδικού Ενδιαφέροντος για τα Φυτοφάρμακα και την Υγεία της Διεθνούς Εταιρείας Περιβαλλοντικής Επιδημιολογίας (ISEE) προειδοποιεί την ΕΕ ότι η προτεινόμενη δέσμη μέτρων που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Απλούστευση της Ασφάλειας Τροφίμων και Ζωοτροφών (Food and Feed Safety Simplification Omnibus) θα μπορούσε να αποδυναμώσει τις δικλίδες προστασίας από τα φυτοφάρμακα, επιτρέποντας απεριόριστες εγκρίσεις χωρίς περιοδική επαναξιολόγηση της τοξικότητάς τους.
Η επιστολή υπογράφεται από 28 επιστήμονες, μεταξύ των οποίων επιδημιολόγοι, ιατροί και ερευνητές δημόσιας υγείας από την Ευρώπη και άλλες χώρες. Σε αυτούς περιλαμβάνεται και μία παρουσία από την επιστημονική κοινότητα της Κυπρου, ο δρ Κωνσταντίνος Μακρής από το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (ΤΕΠΑΚ).
Διαβάστε επίσης:
- Φυτοφάρμακα: Πάνω από 70 οργανώσεις ανησυχούν για τους χειρισμούς της Κυπριακής Προεδρίας
- Λιγότερα φυτοφάρμακα στο τραπέζι μας - Κύπριοι επιστήμονες εισηγούνται έλεγχο από τις υπεραγορές και συνταγογράφηση από γεωπόνους
- Φυτοφάρμακα στη σκόνη κυπριακών νοικοκυριών - Έρευνα κατέδειξε τους κινδύνους
- Δήμοι «υπόλογοι» λόγω ψεκασμών - Οι καταγγελίες, η νομοθεσία και η ανησυχία των μελισσοκόμων
Αναβολή συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
Αξίζει να σημειωθεί ότι την περασμένη Τετάρτη, σε συνεδρίαση του Συμβουλίου της ΕΕ, η ιρλανδική προεδρία ανέβαλε την πρόθεσή της να ζητήσει εντολή για διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το omnibus για την ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών, επειτα από αιτήματα μεμονωμένων κρατών μελών για περισσότερο χρόνο, προκειμένου να εξετάσουν την πρόταση.
«Η προεδρία αποφάσισε να αναβάλει την αναζήτηση συμφωνίας επί της εντολής», δήλωσε διπλωμάτης της ΕΕ, ο οποίος δεν είχε εξουσιοδότηση να μιλήσει επίσημα.
Το omnibus έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίσει τη συσσώρευση εκκρεμών αιτήσεων έγκρισης φυτοφαρμάκων στο σύστημα.
Βασικά σημεία τριβής αποτελούν τα επίπεδα καταλοίπων φυτοφαρμάκων, λόγω των πιθανών επιπτώσεών τους στο εμπόριο, καθώς και οι κανόνες που διέπουν την ανανέωση των εγκρίσεων φυτοφαρμάκων. Ο συμβιβασμός που πρότεινε το Δουβλίνο κατΉργησε τη σιωπηρή συμφωνία για την αμοιβαία αναγνώριση εγκεκριμένων φυτοφαρμάκων, ζήτημα που απασχολούσε πολλές χώρες, και πρόσθεσε ορισμένες δικλίδες ασφαλείας.
Σύμφωνα με δεύτερο διπλωμάτη της ΕΕ, δεν υπήρχε επαρκής στήριξη για τη συγκέντρωση της απαιτούμενης ειδικής πλειοψηφίας που χρειάζεται ο συγκεκριμένος φάκελος, γι’ αυτό και η προεδρία δίνει επιπλέον χρόνο.
Διχάζει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Omnibus), για την κατάργηση της απαίτησης περιοδικής ανανέωσης των περισσότερων αδειών χρήσης φυτοφαρμάκων στην ΕΕ, έτσι ώστε να επανεξετάζονται μόνο όταν υπάρχουν δικαιολογημένοι επιστημονικοί λόγοι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία επιδιώκει εξοικονομήσεις σε δαπάνες, βλέπει «περιττή πολυπλοκότητα», ενώ οι οργανώσεις περιβάλλοντος και καταναλωτών μιλούν για «Δούρειο ίππο» στην ευρωπαϊκή ασφάλεια τροφίμων.
Ανησυχία επιστημόνων και πολιτών της ΕΕ
Υπό τον τίτλο «Τα πρότυπα ασφάλειας των φυτοφαρμάκων στην Ευρώπη απειλούνται - Ανοιχτή επιστολή προς τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής», οι επιστήμονες από την Ευρώπη και όλο τον κόσμο, εκφράζουν τη βαθιά τους ανησυχία για την προτεινόμενη δέσμη μέτρων για την Απλούστευση της Ασφάλειας Τροφίμων και Ζωοτροφών (Food and Feed Safety Simplification Omnibus), γνωστή και ως «Pesticide Omnibus». Συντάσσονται, όπως τονίζουν, με τις ανησυχίες περισσότερων από 26.000 πολιτών της ΕΕ, οι οποίοι συμμετείχαν σε έρευνα και στα 27 κράτη μέλη και ανέδειξαν τα φυτοφάρμακα ως το ζήτημα που σχετίζεται με τα τρόφιμα και τους προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία, σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο του 2025.
«Η Ευρώπη αποτελεί εδώ και καιρό παγκόσμιο ηγέτη στην ασφάλεια των τροφίμων. Η ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων ακολουθεί την αρχή της προφύλαξης για την προστασία του κοινού: προστατευτικά μέτρα πρέπει να λαμβάνονται ακόμη και όταν δεν υπάρχουν πλήρεις επιστημονικές αποδείξεις. Το ευρωπαϊκό κανονιστικό σύστημα για τη χρήση φυτοφαρμάκων, το οποίο αναγνωρίζεται ως ένα από τα πλέον προστατευτικά παγκοσμίως, βρίσκεται σήμερα υπό απειλή. Η προτεινόμενη δέσμη μέτρων για την Απλούστευση της Ασφάλειας Τροφίμων και Ζωοτροφών, το «Pesticide Omnibus», θα επέτρεπε σε πολλές δραστικές ουσίες φυτοφαρμάκων να λαμβάνουν απεριόριστη και μόνιμη έγκριση χωρίς περιοδική επαναξιολόγηση της τοξικότητάς τους. Η πρόταση αυτή έχει ήδη προκαλέσει επικρίσεις από περιβαλλοντικούς επιστήμονες σε πρόσφατο άρθρο στο περιοδικό Science», αναφέρουν οι επιστήμονες.
Επιστημονικά τεκμήρια για την επίδραση των φυτοφαρμάκων
«Η ισχύουσα νομοθεσία θεωρεί την περιοδική επαναξιολόγηση της τοξικότητας ως ουσιώδη, διότι αυτά που γνωρίζουν σήμερα οι ρυθμιστικές αρχές ενδέχεται να χρειαστούν επείγουσα αναθεώρηση καθώς προκύπτουν νέα επιστημονικά δεδομένα. Από το 2011, η διαδικασία ανανέωσης των εγκρίσεων οδήγησε στην απόσυρση της έγκρισης 31 φυτοφαρμάκων, συμπεριλαμβανομένου του χλωρπυριφόσου (chlorpyrifos), καθώς και αρκετών νεονικοτινοειδών και πυρεθροειδών, βάσει στοιχείων που καταδεικνύουν επιβλαβείς επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και στην ανθρώπινη υγεία. Η έρευνα αρκετών από τους υπογράφοντες επιστήμονες σχετικά με τις επιπτώσεις της έκθεσης σε φυτοφάρμακα κατά την εγκυμοσύνη και την παιδική ηλικία στη νευροαναπτυξιακή εξέλιξη, όταν το έμβρυο και το αναπτυσσόμενο παιδί είναι περισσότερο ευάλωτα, είναι ισχυρή και παρέχει εδραιωμένα επιστημονικά τεκμήρια. Η έκθεση σε φυτοφάρμακα κατά την ενήλικη ζωή συνδέεται επίσης με ενδοκρινικές διαταραχές που επηρεάζουν το αναπαραγωγικό και το καρδιαγγειακό σύστημα, καθώς και με νευροτοξικές επιπτώσεις, με σημαντικότερες τη νόσο του Πάρκινσον και τις καταθλιπτικές και αγχώδεις διαταραχές», σημειώνουν.
Η Κύπρος κατατάσσεται τα τελευταία χρόνια ανάμεσα στα πρώτα κράτη μέλη της ΕΕ ως προς τις πωλήσεις φυτοφαρμάκων, περίπου 9 κιλά ανά εκτάριο. Τα τελευταία χρόνια οι έρευνες τοποθετούν επίσης την Κύπρο στις πρώτες θέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, για το ποσοστό υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε λαχανικά και φρούτα (πάνω από το ανώτατο όριο υπολειμμάτων - MRL), κοντά στο 10% περίπου των προϊόντων περιέχουν υπολείμματα πέραν των ορίων.
Η ευθύνη της ΕΕ
Την ίδια ώρα τονίζουν ότι ως παγκόσμιος ηγέτης στην ασφάλεια των φυτοφαρμάκων, η Ευρώπη έχει ευθύνη να δίνει το παράδειγμα. «Ουσίες που απαγορεύονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να εξάγονται σε χώρες με ασθενέστερα επίπεδα προστασίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επιστρέφουν στους Ευρωπαίους καταναλωτές μέσω εισαγόμενων τροφίμων. Η πρακτική αυτή δημιουργεί ένα διπλό πρότυπο: κίνδυνοι που η ίδια η Ευρώπη θεωρεί απαράδεκτους ουσιαστικά εξάγονται σε χώρες με χαμηλότερο επίπεδο προστασίας», αναφέρεται στην επιστολή.
«Ο δηλωμένος στόχος αυτής της προτεινόμενης κανονιστικής αλλαγής είναι ένα ταχύτερο και λιγότερο επιβαρυντικό σύστημα. Αν και ο στόχος αυτός είναι θεμιτός, η απλούστευση των γραφειοκρατικών διαδικασιών δεν θα πρέπει να γίνεται εις βάρος των δικλίδων ασφαλείας που προστατεύουν την ανθρώπινη υγεία, ιδίως των εγκύων γυναικών, των παιδιών, των εργαζομένων και άλλων ευάλωτων ομάδων. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, τα σημερινά επίπεδα έκθεσης σε φυτοφάρμακα όπως τα πυρεθροειδή προκαλούν ανησυχία για δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία, ιδιαίτερα μεταξύ των παιδιών που εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα. Είναι μη ρεαλιστικό να θεωρεί κανείς ότι το εμφανές και βραχυπρόθεσμο κόστος που θα εξοικονομηθεί μέσω αυτής της απλούστευσης θα υπερκαλύψει το πιο σύνθετο και μακροπρόθεσμο κόστος για την υγεία και το περιβάλλον, κόστος το οποίο είναι λιγότερο ορατό, έμμεσο και σωρευτικό», προστίθεται.
Δέσμη τεσσάρων αιτημάτων
Συγκεκριμένα ζητούν από τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να λάβουν υπόψη τα παραπάνω και απαιτούμε τα εξής:
1. Να ανασταλούν οι διαπραγματεύσεις για το Pesticide Omnibus, έως ότου διενεργηθεί ολοκληρωμένη εκτίμηση επιπτώσεων από ανεξάρτητο φορέα.
2. Να απορριφθούν οι απεριόριστες εγκρίσεις φυτοφαρμάκων που θα αποδυνάμωναν τα κεκτημένα και με κόπο κατακτημένα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων και ζωοτροφών.
3. Να επανεξετάζονται τακτικά τα φυτοφάρμακα και οι σχετιζόμενοι κίνδυνοι τους, καθώς καθίστανται διαθέσιμα νέα υψηλής ποιότητας επιστημονικά δεδομένα.
4. Να ελέγχεται διεξοδικά η ασφάλεια των νέων φυτοφαρμάκων, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι πιο τοξικά από τις ουσίες που αντικαθιστούν, πριν από την εισαγωγή τους στην αγορά, και να συνεχίζεται η παρακολούθηση της ασφάλειάς τους και μετά την έγκρισή τους.
