Το Κίνημα Οικολόγων - Συνεργασία Πολιτών εκφράζει έντονη ανησυχία για το γεγονός ότι οι προετοιμασίες για την εφαρμογή του προγράμματος «Πληρώνω Όσο Πετώ» δεν έχουν προχωρήσει στον απαιτούμενο βαθμό, παρά τις εξαγγελίες και τις σχετικές μελέτες.
«Η αντίστοιχη Οδηγία ψηφίστηκε το 2018 και μας έδινε 6 χρόνια περιθώριο για να προετοιμαστούμε για να ξεκινήσει από τον Ιανουάριο του 2024 η χωριστή συλλογή οργανικών αποβλήτων, και ενώ η εφαρμογή είχε ανακοινωθεί για το 2024, βρισκόμαστε ήδη στο πρώτο εξάμηνο του 2026 και στην πράξη καταγράφονται μόνο περιορισμένες πιλοτικές εφαρμογές», αναφέρει σε ανακοίνωση η Επαρχιακή Επιτροπή Λευκωσίας.
Υπενθυμίζει ότι, ενώπιον της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής τον Δεκέμβριο του 2024, η Υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος είχε αναφέρει ότι εντός του 2025 θα προχωρούσε εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετώ» σε 12 δήμους και 9 συμπλέγματα. «Σήμερα, οι τοπικές αρχές στη μεγάλη τους πλειοψηφία δηλώνουν ότι δεν μπορούν να εφαρμόσουν εντός του 2026 χωρίς πρόσθετες επενδύσεις και χωρίς ξεκάθαρη κρατική στήριξη για δαπάνες που δεν καλύπτονται από τους προϋπολογισμούς τους», προστίθεται.
Σημειώνοντας ότι το έργο χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από ευρωπαϊκούς πόρους στο πλαίσιο του Προγράμματος ΘΑλΕΙΑ και έχουν γίνει δημόσιες αναφορές για κονδύλια της τάξης των 25 εκατ. ευρώ, ζητούν πλήρη και εύληπτη ενημέρωση για το τι έχει ήδη συμβασιοποιηθεί, παραληφθεί και πληρωθεί (εξοπλισμός, συστήματα, επικοινωνία, υπηρεσίες), καθώς και σαφή επικαιροποίηση του χρονοδιαγράμματος εφαρμογής ανά δήμο/σύμπλεγμα.
Παράλληλα τονίζει ότι η καθυστέρηση του προγράμματος δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά, όταν εντείνεται το φαινόμενο της ανεξέλεγκτης απόρριψης. Επικαλείται πρόσφατη πληροφόρηση στον δημόσιο διάλογο, όπου καταγράφονται εκατοντάδες σημεία παράνομης απόρριψης, ενώ καθαρισμοί επαναλαμβάνονται χωρίς μόνιμη λύση. Χωρίς αποτελεσματική επιτήρηση, πρόληψη και στοχευμένη επιβολή, το κόστος και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος θα συνεχίσουν, με αδικαιολόγητη επιβάρυνση των πολιτών, τονίζει.
Το Κίνημα υπογραμμίζει ότι η επιτυχία του «Πληρώνω Όσο Πετώ» προϋποθέτει αξιόπιστη χωριστή συλλογή και πραγματική αξιοποίηση υλικών, όπως προβλέπεται από την Οδηγία 2008/98/ΕΚ και τον Περί Αποβλήτων Νόμο 185(I)/2011. Προσθέτει ότι οι πολίτες δικαίως ζητούν να γνωρίζουν πού καταλήγουν τα υλικά που διαχωρίζουν και ποια είναι τα πραγματικά αποτελέσματα ανά ρεύμα αποβλήτων.
Συγκεκριμένα ζητούν, εντός των επόμενων 30 ημερών:
1. Δημοσίευση οδικού χάρτη εφαρμογής «Πληρώνω Όσο Πετώ» 2026–2027 ανά δήμο /σύμπλεγμα, με ημερομηνίες προμηθειών, διανομών, έναρξης και πλήρους λειτουργίας,
2. Εξαμηνιαία δημοσίευση βασικών δεικτών: κάλυψη πληθυσμού στο πρόγραμμα, κιλά σύμμεικτων ανά κάτοικο, κιλά οργανικών/ανακυκλώσιμων χωριστά ανά κάτοικο, ποσοστά προσμίξεων στα χωριστά ρεύματα,
3. Σχέδιο αντιμετώπισης παράνομης απόρριψης με στοχευμένους ελέγχους σε σημεία υψηλού κινδύνου, τεκμηρίωση καθαρισμών και μέτρα πρόληψης επαναδημιουργίας
4. Ρητές κοινωνικές πρόνοιες στο πρόγραμμα για ευάλωτα νοικοκυριά, ώστε η μετάβαση να είναι δίκαιη και να μειωθούν τα κίνητρα παραβατικότητας,
5. Απολογισμό δαπανών και παραδοτέων του έργου στο ΘΑλΕΙΑ, ώστε να είναι ξεκάθαρο τι υλοποιήθηκε και τι εκκρεμεί.
«Είναι η ώρα η Ελεγκτική Υπηρεσία να ερευνήσει»
«Ίσως είναι η ώρα η Ελεγκτική Υπηρεσία να ερευνήσει που έχουν δαπανηθεί τα 25 εκατομμύρια που προνοούσε το Πρόγραμμα ΘΑλΕΙΑ χωρίς να υπάρξει ουσιαστικό αποτέλεσμα και γιατί οι τοπικές αρχές και η κυβέρνηση ετοιμάζονται να μετακυλήσουν το κόστος των δικών τους λαθών και ανεπάρκειας στους καταναλωτές, προχωρώντας σε κάποιες περιπτώσεις σε προκαταβολικές αυξήσεις στα τέλη διακομιδής των σκυβάλων», αναφέρεται στην ίδια ανακοίνωση.
«Η αναποτελεσματική εκστρατεία αντιμετώπισης του φαινομένου των ανεξέλεγκτων σκυβαλλότοπων -με κόστος μέχρις στιγμής 2.5 εκατομμυρίων ευρώ- είναι ένα ακόμα θέμα με το οποίο θα πρέπει να ασχοληθεί η Ελεγκτική Υπηρεσία ως εξόφθαλμη διασπάθιση δημοσίου χρήματος.
»Οι πολίτες δίκαια διερωτώνται γιατί να υπόκεινται στη δαπάνη της ανακύκλωσης και του διαχωρισμού των αποβλήτων όταν -λόγω της ακύρωσης της λειτουργίας των Χώρων Υγειονομικής Διαχείρισης (ΧΑΔΑ) ή ΧΥΤΑ και γενικά ολόκληρου του συστήματος της αξιοποίησής των ανακυκλωμένων υλικών, στην πραγματικότητα τα ανακυκλωμένα υλικά είτε καίγονται είτε θάβονται σε κοινές χωματερές.
»Η διαχείριση αποβλήτων είναι θέμα δημόσιας υγείας, περιβάλλοντος και δικαιοσύνης. Χρειάζεται σωστός προγραμματισμός, διαφάνεια, έλεγχος και μετρήσιμα αποτελέσματα, όχι νέες καθυστερήσεις και μετακύλιση κόστους στους πολίτες», τονίζει το Κίνημα.
