Η δημόσια συζήτηση γύρω από τις εκποιήσεις επανέρχεται, όμως το ερώτημα δεν είναι πολιτικό αλλά βαθιά οικονομικό και κοινωνικό. Το σημερινό περιβάλλον διαχείρισης μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) είναι ριζικά διαφορετικό από εκείνο της τραπεζικής κρίσης. Και αυτή η διαφορά είναι κρίσιμη για να κατανοηθεί γιατί οι παρεμβάσεις στο υφιστάμενο πλαίσιο μπορεί να αποδειχθούν τελικά επιζήμιες, ακόμη και για τους ίδιους τους δανειολήπτες. Η πολιτική πρωτοβουλία του ΑΚΕΛ και του Κινήματος Οικολόγων, ακόμη και αν έχει καλόπιστα κίνητρα, στο τέλος μπορεί να φέρει περισσότερα προβλήματα. Το πρόβλημα δεν είναι οι εκποιήσεις αλλά η ύπαρξη ενός τεράστιου αποθέματος ΜΕΔ σε αδράνεια.
Το πρόβλημα των ΜΕΔ δεν βρίσκεται πλέον στους ισολογισμούς των τραπεζών. Έχει μετακινηθεί στις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων, οι οποίες σήμερα διαχειρίζονται δάνεια ονομαστικής αξίας περίπου €18 δισ. Ανάμεσά τους και η κρατική ΚΕΔΙΠΕΣ, που αποτελεί τον μεγαλύτερο ενιαίο φορέα διαχείρισης τέτοιου χρέους. Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος αλλά την αποτελεσματική διαχείριση ιδιωτικού χρέους εκτός τραπεζών -με άμεσες όμως επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία και στα δημόσια οικονομικά. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δάνεια που διαχειρίζονται οι εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων είναι παλαιά και γεννάται το ερώτημα τι θα προσφέρει η παράταση υποθέσεων που μπορεί να χρονολογούνται και από το 2006.
Η οικονομία έχει συμφέρον από τη ρύθμιση αυτού του μεγάλου όγκου προβληματικού χρέους. Όσο τα δάνεια παραμένουν σε μακροχρόνια εκκρεμότητα, δεσμεύονται ακίνητα, κεφάλαια και παραγωγικοί πόροι που θα μπορούσαν να επανενταχθούν στην οικονομική δραστηριότητα. Η σταδιακή εξυγίανση επιτρέπει σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να ξαναμπούν ως δρώντες στην πραγματική οικονομία, στην αγορά ακινήτων να λειτουργεί χωρίς στρεβλώσεις και στο κράτος να περιορίζει τους δημοσιονομικούς κινδύνους που κληρονόμησε από την κρίση.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι εκποιήσεις λειτουργούν ως εργαλείο πίεσης που ωθεί σε συναινετικές λύσεις. Τα στοιχεία που δημοσιοποιεί η ΚΕΔΙΠΕΣ δείχνουν ότι η πλειονότητα των υποθέσεων καταλήγει σε αναδιαρθρώσεις, εξοφλήσεις ή ανταλλαγές ακινήτου με χρέος -όχι σε πλειστηριασμό. Μόνο ένα μικρό ποσοστό υποθέσεων ολοκληρώνεται με επιτυχή εκποίηση, ενώ σημαντικός αριθμός ακυρώνεται επειδή οι δανειολήπτες κινητοποιούνται και προχωρούν σε ρύθμιση. Με άλλα λόγια, το πλαίσιο λειτουργεί κυρίως ως κίνητρο διαπραγμάτευσης, όχι ως μηχανισμός μαζικών απωλειών περιουσίας.
Η εμπειρία δείχνει επίσης ότι, όταν η διαδικασία γίνεται υπερβολικά αργή ή αβέβαιη, ενισχύεται το φαινόμενο των στρατηγικών κακοπληρωτών. Η δυνατότητα απεριόριστων καθυστερήσεων μέσω δικαστικών διαδικασιών δεν προστατεύει τους ευάλωτους -αντίθετα, ευνοεί όσους έχουν τη δυνατότητα να παρατείνουν τεχνητά τις διαδικασίες. Το αποτέλεσμα είναι να επιβαρύνονται τελικά οι συνεπείς δανειολήπτες και οι φορολογούμενοι, καθώς μειώνεται η ανάκτηση αξίας από τα χαρτοφυλάκια ΜΕΔ.
Η περίπτωση της ΚΕΔΙΠΕΣ είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Ως κρατική εταιρεία, η απόδοσή της συνδέεται άμεσα με τα δημόσια οικονομικά. Έχει ήδη επιστρέψει στο κράτος περίπου €1,75 δισ. από τη διαχείριση των ΜΕΔ και παραμένει σε εξέλιξη η προσπάθεια αποπληρωμής της κρατικής βοήθειας που δόθηκε το 2018. Κάθε επιδείνωση του πλαισίου ανάκτησης οφειλών επηρεάζει την ικανότητά της να συνεχίσει αυτές τις επιστροφές, μεταφέροντας το βάρος ξανά στον φορολογούμενο.
Η ΚΕΔΙΠΕΣ αποτελεί ουσιαστικά το μεγαλύτερο περιουσιακό στοιχείο που απέμεινε στο κράτος από τη διαχείριση της τραπεζικής κρίσης. Η αξία του εξαρτάται από το πόσο αποτελεσματικά μπορεί να ανακτήσει μέρος των παλαιών χρεών. Αν η διαδικασία αποδυναμωθεί μειώνεται η αξία αυτού του στοιχείου ενεργητικού και αυξάνεται ο λογαριασμός που μένει τελικά στην κοινωνία.
Ταυτόχρονα, τα δεδομένα δείχνουν ότι το υφιστάμενο πλαίσιο, σε συνδυασμό με στοχευμένα κοινωνικά εργαλεία, παράγει απτά αποτελέσματα. Το Σχέδιο «Ενοίκιο Έναντι Δόσης» δίνει διέξοδο σε ευάλωτους δανειολήπτες που αδυνατούν να διατηρήσουν την ιδιοκτησία της κύριας κατοικίας τους, επιτρέποντάς τους να παραμείνουν σε αυτήν ως ενοικιαστές. Ο αυξανόμενος αριθμός εγκρίσεων και μεταβιβάσεων κατοικιών δείχνει ότι υπάρχει κοινωνική βαλβίδα ασφαλείας για όσους πραγματικά δεν μπορούν να ανταποκριθούν.
Παράλληλα, σχέδια πρόωρης εξόφλησης με εκπτώσεις ενθαρρύνουν δανειολήπτες που έχουν πλέον δυνατότητα πληρωμής να κλείσουν οριστικά τις εκκρεμότητές τους. Αυτό βοηθά τους ίδιους να απελευθερωθούν από ένα βάρος δεκαετιών και την οικονομία να μειώσει σταδιακά το απόθεμα «κόκκινου» χρέους που λειτουργεί ως βαρίδι στην ανάπτυξη.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι μεγάλο μέρος των δανείων που διαχειρίζεται σήμερα η ΚΕΔΙΠΕΣ είναι πολύ παλαιό, συχνά άνω της δεκαπενταετίας. Η ανάκτησή τους είναι εκ των πραγμάτων δύσκολη και απαιτεί συνδυασμό πίεσης και ευελιξίας. Η πλήρης αποδυνάμωση των εργαλείων πίεσης δεν θα οδηγήσει σε καλύτερες κοινωνικές λύσεις. Το πιθανότερο είναι να παγώσει τις διαδικασίες, να μειώσει τα κίνητρα συνεργασίας και να παρατείνει την αβεβαιότητα για όλες τις πλευρές. Αυτό αφορά και τους υπόλοιπους διαχειριστές δανείων.
Συνολικά, η οικονομία χρειάζεται σταθερότητα κανόνων και σταδιακή εκκαθάριση των εκκρεμοτήτων του παρελθόντος, όχι επιστροφή σε καθεστώς παρατεταμένης αβεβαιότητας. Η προστασία των ευάλωτων πρέπει να είναι στοχευμένη και κοινωνικά τεκμηριωμένη, όχι οριζόντια και ανεξέλεγκτη. Διαφορετικά, το κόστος μεταφέρεται στους φορολογουμένους και τους δανειολήπτες που θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα σύστημα λιγότερο πρόθυμο να προσφέρει συναινετικές λύσεις.
