Eθελοντές του Global Sumud Flotilla -γιατροί, δικηγόροι, ακτιβιστές, δημοσιογράφοι και βουλευτές από 45 χώρες- ξεκίνησαν από τη Μαρμαρίδα της Τουρκίας με 54 σκάφη φορτωμένα τρόφιμα, φάρμακα και ανθρωπιστικό υλικό, με έναν στόχο: να φτάσουν στη Γάζα. Το βράδυ της Τρίτης, σύμφωνα με την ίδια την ιστοσελίδα του Global Sumud Flotilla, δεν υπάρχει πλέον ούτε ένα ελεύθερο σκάφος στη θάλασσα. Όλα τα πλοία του στολίσκου έχουν καταληφθεί από τον ισραηλινό στρατό. Η τύχη των εκατοντάδων επιβαινόντων, πολιτών πάνω από 45 κρατών, παραμένει αδιευκρίνιστη. Ο «Π» μίλησε με πηγή από το Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (ΚΣΕΔ) και με τον ειδικό διεθνούς ναυτικού δικαίου Γιώργο Παμπορίδη, πρώην Υπουργό Υγείας και υποψήφιο του ΔΗΣΥ στις επερχόμενες εκλογές, για να αποτυπώσει πλήρως τι συνέβη, και τι δεν συνέβη, εντός της Κυπριακής Ζώνης Έρευνας και Διάσωσης (SAR).
Η αποστολή
Το Global Sumud Flotilla είναι διεθνές κίνημα αστικής κοινωνίας που λειτουργεί από το 2025 και έχει ως ρητό στόχο να σπάσει τον ναυτικό αποκλεισμό της Γάζας που επιβλήθηκε από το Ισραήλ το 2007. Σε αυτόν τον αποκλεισμό που διεθνείς οργανισμοί και Εξεταστικές Επιτροπές του ΟΗΕ έχουν χαρακτηρίσει «συλλογική τιμωρία» σχεδόν δύο εκατομμύρια Παλαιστίνιοι στερούνται ελεύθερης πρόσβασης σε τρόφιμα, φάρμακα, νερό και εξωτερικό κόσμο. Ειδικοί εισηγητές του ΟΗΕ έχουν επιβεβαιώσει ότι ο στολίσκος «έχει δικαίωμα ελεύθερης διέλευσης σε διεθνή ύδατα» και ότι «το Ισραήλ δεν πρέπει να παρεμποδίζει την ελευθερία ναυσιπλοΐας». Η Amnesty International χαρακτήρισε τις προηγούμενες αναχαιτίσεις «θρασύδειλες και παράνομες».
Το ρεσάλτο
Τη Δευτέρα 18 Μαΐου, λίγο μετά τις 10:30 το πρωί, ισραηλινές ναυτικές δυνάμεις κύκλωσαν και ξεκίνησαν την αναχαίτιση του στολίσκου σε διεθνή ύδατα, περίπου 90 ναυτικά μίλια από τις ακτές της Κύπρου - εντός, ωστόσο, της Κυπριακής Ζώνης Έρευνας και Διάσωσης (SAR). Μέχρι το βράδυ της Τρίτης, σύμφωνα με τον ιστότοπο του GSF, δεν υπήρχε πλέον ούτε ένα ελεύθερο σκάφος. Εκατοντάδες ακτιβιστές από περισσότερες από 45 χώρες έχουν κρατηθεί. Η τύχη τους, ο τόπος μεταφοράς τους και η ημερομηνία απελευθέρωσής τους είναι μέχρι στιγμής άγνωστα. Το μόνο σκάφος που κατάφερε να φτάσει σε κυπριακό λιμάνι ήταν το Sabra (Vivi Sabra) που κατέπλευσε στην Πάφο με έξι επιβαίνοντες από Ιταλία, Ισπανία, Μεξικό και Μαρόκο. Ο Ιταλός ακτιβιστής Ντανιέλε Γκαλίνα δήλωσε ότι «άνθρωποι απήχθησαν, μας παρακολουθούσαν drones», ενώ κατήγγειλε ότι οι αρχές της Πάφου ζήτησαν από το πλήρωμα να αφαιρέσει τις παλαιστινιακές σημαίες.
Τα MAYDAY
Κατά τη διάρκεια του ρεσάλτου, τόσο το Global Sumud Flotilla όσο και το March to Gaza Greece κατήγγειλαν ότι εξέπεμψαν επανειλημμένα σήματα κινδύνου MAYDAY στις κυπριακές αρχές, εντός της Κυπριακής Ζώνης SAR. Βίντεο που κυκλοφόρησαν στα κοινωνικά δίκτυα δείχνουν πλοιάρχους να εκπέμπουν MAYDAY χωρίς ανταπόκριση. Ο συντονιστής του GSF Ιάσονας Αποστολόπουλος δήλωσε κατηγορηματικά: «Η υποχρέωση ανταπόκρισης σε σήμα MAYDAY είναι απόλυτη». Η επίσημη απάντηση του Κέντρου Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (ΚΣΕΔ) Λάρνακας, της ανεξάρτητης υπηρεσίας του Υπουργείου Άμυνας που είναι αρμόδια για τη ζώνη SAR της Κύπρου, η οποία ταυτίζεται με το FIR Λευκωσίας, ήταν ότι «δεν έχει ληφθεί σήμα κινδύνου που να απαιτεί την ενεργοποίηση των διαδικασιών έρευνας και διάσωσης με βάση το Εθνικό Σχέδιο "ΝΕΑΡΧΟΣ"» και ότι ο στολίσκος «ουδέποτε εισήλθε στα χωρικά ύδατα της Κυπριακής Δημοκρατίας». Πηγή του ΚΣΕΔ σημείωσε ότι το Κέντρο παρέλαβε τα σήματα, αλλά τα αξιολόγησε ως «περιστατικά νηοψίας», επιθεώρηση σκάφους από κρατική αρχή, και όχι ως ναυτικό ατύχημα ή κίνδυνο απώλειας ζωής. Σε τέτοιες περιπτώσεις, εξήγησε η πηγή, το ΚΣΕΔ ζητά από κοντινό σκάφος να πλησιάσει και αποστέλλει ελικόπτερο αν κριθεί αναγκαίο. Το πρωτόκολλο, λέει η πηγή, τηρήθηκε. Πρόσθεσε πως δεν υπήρξε καμία ειδοποίηση από το Ισραήλ πριν από την επιχείρηση.
Η νομική πτυχή
Ο Γιώργος Παμπορίδης, πρώην Υπουργός Υγείας, ειδικός στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας και υποψήφιος του ΔΗΣΥ στις επερχόμενες εκλογές, εξηγεί ότι η Διεθνής Σύμβαση SAR του ΙΜΟ ενθαρρύνει τα κράτη να συνάπτουν διακρατικές συμφωνίες για επιχειρήσεις διάσωσης, ενώ το κυρίαρχο στοιχείο του Δικαίου της Θάλασσας είναι ότι οι ναυτικές ζώνες καθορίζουν τη δικαιοδοσία. Πλήρης δικαιοδοσία υπάρχει εντός των 12 ναυτικών μιλίων, μερική εντός ΑΟΖ, και στα διεθνή ύδατα επέμβαση μόνο εφόσον υπάρχουν ενδείξεις για διεθνή εγκλήματα όπως πειρατεία, τρομοκρατία και εμπορία ανθρώπων. «Όταν πλοίο βρίσκεται σε κίνδυνο, η πρώτη χώρα με δικαίωμα και ευθύνη παρέμβασης είναι εκείνη της οποίας τη σημαία φέρει το πλοίο», τονίζει ο Παμπορίδης. Ένα κράτος δικαιούται να παρέμβει εντός της ζώνης SAR του όταν υπάρχει κίνδυνος ναυτικού ατυχήματος ή απώλειας ζωής, χωρίς όμως να υποχρεούται. «Δεν συντελείται παράλειψη από πλευράς Κυπριακής Δημοκρατίας», καταλήγει, «καθώς τα MAYDAY δεν αφορούσαν ναυτικό ατύχημα ή κίνδυνο απώλειας ζωής από τεχνική βλάβη».
Το SOLAS (η Διεθνής Σύμβαση για την Ασφάλεια της Ανθρώπινης Ζωής στη Θάλασσα) υποχρεώνει τον πλοίαρχο κάθε σκάφους να σπεύσει σε βοήθεια ανθρώπων σε κίνδυνο ανεξαρτήτως εθνικότητας ή περιστάσεων. Το κρίσιμο ερώτημα, αν η ισραηλινή επίκληση «τρομοκρατίας» νομιμοποιεί την αναχαίτιση σε διεθνή ύδατα, παραμένει βαθύτατα αμφισβητούμενο στη διεθνή νομική κοινότητα.
«Πρόκληση για χάρη πρόκλησης»
Η ισραηλινή πρεσβεία στη Λευκωσία απέδωσε την αποστολή σε «δύο βίαιες τουρκικές ομάδες», τη Mavi Marmara και την IHH (Ίδρυμα Ανθρωπιστικής Βοήθειας), χαρακτηρίζοντας την τελευταία «τρομοκρατική οργάνωση» και επιμένοντας ότι «ο ναυτικός αποκλεισμός δεν θα παραβιαστεί». Το ισραηλινό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τον στολίσκο «πρόκληση για χάρη πρόκλησης: ένας ακόμη λεγόμενος στολίσκος ανθρωπιστικής βοήθειας χωρίς ανθρωπιστική βοήθεια», ισχυριζόμενο ότι σκοπός του ήταν «να εξυπηρετήσει τη Χαμάς, να αποσπάσει την προσοχή από την άρνησή της να αφοπλιστεί και να εμποδίσει το ειρηνευτικό σχέδιο Τραμπ». Ο Σύνδεσμος Δημοκρατικών Δικηγόρων Κύπρου εξέδωσε χθες ανακοίνωση με την οποία εκφράζει «έντονη ανησυχία και καταδίκη» για τα γεγονότα, χαρακτηρίζοντάς τα ως πιθανές παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, των αρχών της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, των διεθνών κανόνων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ο Σύνδεσμος τονίζει ρητά ότι τα σκάφη εξέπεμψαν MAYDAY «εντός της Κυπριακής Ζώνης Έρευνας και Διάσωσης, γεγονός που ενεργοποιεί σαφείς υποχρεώσεις των αρμόδιων αρχών», και καλεί την Κυπριακή Κυβέρνηση να «ενεργήσει άμεσα, να απαιτήσει πλήρη ενημέρωση για την τύχη όλων των επιβαινόντων και να διασφαλίσει τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου».
