Στις 4 και 5 Ιουνίου, το Τμήμα Γεωργίας της Κυπριακής Δημοκρατίας διεξήγαγε άσκηση προσομοίωσης για το σενάριο εντοπισμού του βακτηρίου του κίτρινου δράκου των εσπεριδοειδών (HLB), της πιο καταστροφικής ασθένειας των εσπεριδοειδών σε Αμερική, Ασία και Αφρική. Η άσκηση έγινε σε οπωρώνα εσπεριδοειδών στην επαρχία Λεμεσού. Στην ίδια περιοχή, όπου το 2023 εντοπίστηκε για πρώτη φορά στο νησί το έντομο ασιατική ψύλλα των εσπεριδοειδών (Asian citrus psyllid) Diaphorina citri, που είναι ο κύριος φορέας του βακτηρίου. Από το 2023 και μετά το έντομο εξαπλώθηκε σε ολόκληρο το νησί, ευτυχώς χωρίς να εντοπιστεί το βακτήριο του κίτρινου δράκου των εσπεριδοειδών. Αξίζει να τονιστεί ότι μέχρι στιγμής το συγκεκριμένο έντομο δεν έχει ανιχνευθεί σε κανένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ, παρά μόνο στην Κύπρο, με την Κομισιόν να παρακολουθούν το θέμα στενά.
«Η διεξαγωγή της άσκησης αποτελεί από μόνη της ισχυρό σήμα ετοιμότητας: Το Τμήμα Γεωργίας δεν αναμένει να του 'χτυπήσει την πόρτα' το βακτήριο - προετοιμάζεται ενεργά για να το αντιμετωπίσει εάν και όταν εμφανιστεί», τόνισε στον «Π» αρμόδιος λειτουργός του τμήματος.
Κοινή περιχαράκωση
Όμως το πιο σημαντικό σε σχέση με αυτές τις προληπτικές ασκήσεις, είναι ότι στην τελευταία συνεδρίαση της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για το Περιβάλλον, όπου, όπως έγραψε ο «Π» την περασμένη Πέμπτη, κύριο θέμα ήταν το επίτευγμα των συντονισμένων ενεργειών των δύο πλευρών στο να περιορίσουν σημαντικά τους αριθμούς της ασιατικής ψύλλας, οι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι επιστήμονες άνοιξαν τη συζήτηση για να συμμετέχουν στις επόμενες ασκήσεις προσομοίωσης επιστήμονες και από τις δύο πλευρές.
«Σκοπός είναι να αναπτυχθεί μία κοινή διαδικασία, σε περίπτωση που παρουσιαστεί το βακτήριο, ώστε να το περιχαρακώσουμε έγκαιρα», δήλωσε στον «Π» ο Ε/Κ συμπρόεδρος της επιτροπής, Μιχάλης Λοϊζίδης. Για παράδειγμα, είπε, σε κάθε άσκηση που θα γίνεται στις ελεύθερες περιοχές, θα ενημερώνονται προηγουμένως και οι Τ/Κ επιστήμονες, αν θέλουν να συμμετέχουν υπό την προσωπική τους ιδιότητα.
Διαβάστε επίσης:
- Κίτρινος δράκος των εσπεριδοειδών: Ε/κ και Τ/κ καθήλωσαν την ασιατική ψύλλα - Έδρασαν τα ωφέλιμα έντομα
- Οχύρωση για τον δράκο των εσπεριδοειδών: Συνεργασία με εξωτερικό και κατεχόμενα
- Ε/κ και Τ/κ απέναντι στον κίτρινο δράκο: Στην πρώτη γραμμή των υπό επεξεργασία πράσινων ΜΟΕ μετά τη Γενεύη
- Ενίσχυση από το εξωτερικό για τον κίτρινο δράκο των εσπεριδοειδών (εικόνες)
-
Δορυφόροι στη μάχη με τον κίτρινο δράκο - Υπό απειλή τα εσπεριδοειδή της Κύπρου
- Έντομο-αρπακτικό σώζει την παπουτσοσυκιά - Η Κύπρος προχώρησε στην εισαγωγή εντόμου που τρώει τον ψευδόκοκκο
Μείωση αριθμών
Πριν από την ανάπτυξη κοινής διαδικασίας για την άμεση αντιμετώπιση του βακτηρίου, οι δύο πλευρές συμφώνησαν, πριν από περίπου ενάμιση χρόνο, στην απελευθέρωση κοινού ωφέλιμου εντόμου, του παράσιτου Tamarixia radiata που εισήχθη από την Καλιφόρνια των ΗΠΑ, για βιολογική καταπολέμηση της ασιατικής ψύλλας, δεδομένου ότι το Tamarixia radiata τρέφεται με την ψύλλα.
Τους επόμενους μήνες οι κοινές προσπάθειες, ο συντονισμός και η αλληλοενημέρωση των επιστημόνων των δύο πλευρών, απέδωσαν καρπούς. Μετά την απελευθέρωση κοινού ωφέλιμου εντόμου, οι αριθμοί της ψύλλας μειώθηκαν σημαντικά. Ο κ. Λοϊζίδης ανέφερε ότι και οι δύο πλευρές που συμμετέχουν στην επιτροπή είναι πολύ χαρούμενες και ικανοποιημένες γι' αυτήν τη θετική εξέλιξη σε ολόκληρη τη γεωγραφική έκταση του νησιού. «Είναι υπό έλεγχο η κατάσταση. Καταφέραμε να καθηλώσουμε το έντομο Diaphorina citri, δηλαδή να μειώσουμε τις συγκεντρώσεις και τους αριθμούς του, σε βαθμό που να μην μας δημιουργούν ανησυχίες, όπως προηγουμένως. Στην πιθανότητα να παρουσιαστεί το βακτήριο, καθώς αυτό είναι αναμενόμενο, θα μπορεί να αντιμετωπιστεί πολύ πιο εύκολα παρά προηγουμένως», τόνισε ο κ. Λοϊζίδης.
Ο διάλογος στο πλαίσιο της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για το Περιβάλλον αφορά και την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών σχετικά με την κατάσταση φυτοϋγείας στις δύο πλευρές. Αυτό κρίνεται απαραίτητο, καθώς οι επιβλαβείς οργανισμοί των φυτών δεν σταματούν στην Πράσινη Γραμμή και μπορούν να κινηθούν ελεύθερα με τον άνεμο ή με την κίνηση φυτικού υλικού μέσω ανθρώπων και ζώων.
Ενώ τον Ιούλιο του 2024 ανιχνεύθηκε παρουσία του εντόμου Diaphorina citri στο 100% των επισκοπηθέντων οπωρώνων, έναν χρόνο μετά ενήλικα άτομα εντοπίστηκαν μόνο στο 38,5% των δειγματοληπτικών τοποθεσιών, με πολύ χαμηλές πυκνότητες στη συντριπτική πλειονότητά τους
Μετρήσεις
Οι αναφορές του Ε/Κ συμπροέδρου συμφωνούν με τα αποτελέσματα των ερευνών του Υπουργείου Γεωργίας στο έδαφος που ελέγχει η ΚΔ. «Σε επισκοπήσεις που πραγματοποιήθηκαν τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 2025 από κοινή ομάδα ειδικών του Τμήματος Γεωργίας, του Ινστιτούτου Γεωργικών Ερευνών, του ΤΕΠΑΚ και του Ινστιτούτου Γεωργικής Έρευνας της Βαλένθια (IVIA), σε 23 επιλεγμένες τοποθεσίες σε όλο το νησί, διαπιστώθηκε σημαντική μείωση των πληθυσμών του εντόμου σε σχέση με τις αντίστοιχες τοποθεσίες του 2024», ανέφερε λειτουργός του Τμήματος Γεωργίας. «Ενώ τον Ιούλιο του 2024 ανιχνεύθηκε παρουσία του εντόμου στο 100% των επισκοπηθέντων οπωρώνων, έναν χρόνο μετά ενήλικα άτομα εντοπίστηκαν μόνο στο 38,5% των δειγματοληπτικών τοποθεσιών, με πολύ χαμηλές πυκνότητες στη συντριπτική πλειονότητά τους», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με το Τμήμα Γεωργίας στα σημερινά ενθαρρυντικά αποτελέσματα ακόμα πιο σημαντικό είναι το ποσοστό παρασιτισμού: Στη θέση με τη μεγαλύτερη πυκνότητα εντόμου, το 96,2% των νυμφών βρέθηκε παρασιτισμένο από Tamarixia radiata, γεγονός που πιστοποιεί ότι το παράσιτο έχει εγκατασταθεί σταθερά και ασκεί ισχυρή βιολογική πίεση στον πληθυσμό του βλαβερού εντόμου.
Αναδύθηκε επίσης ένα δεύτερο αυτόχθονο παρασιτοειδές (ωφέλιμο έντομο), το Tamarixia citricola, είδος που εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Τα δεδομένα αυτά δημοσιεύτηκαν πρόσφατα σε κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό εντομολογίας (Urbaneja et al., Journal of Applied Entomology, 2026).
Σε βίντεο που ανήρτησε την περασμένη Παρασκευή το Ινστιτούτου Γεωργικών Ερευνών της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Νίκος Σεραφείδης, λειτουργός στον Κλάδο Φυτοπροστασίας, παρουσιάζει την ερευνητική εργασία με θέμα «Αντιμετώπιση της Ασιατικής Ψύλλας των Εσπεριδοειδών»
«Η απειλή παραμένει»
«Οι πληθυσμοί της Diaphorina citri παραμένουν γενικά χαμηλοί στη συντριπτική πλειοψηφία των παρακολουθούμενων θέσεων. Η εικόνα είναι σαφώς βελτιωμένη σε σχέση με το 2024. Εντούτοις, η απειλή παραμένει και η επιτήρηση δεν επιτρέπεται να χαλαρώσει. Η D. citri έχει αποδείξει ικανότητα ταχείας ανάκαμψης σε ευνοϊκές συνθήκες - ιδίως κατά τη βλάστηση νέων βλαστών, που αποτελούν το κύριο υπόστρωμα ωοτοκίας και νυμφικής ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό, το Τμήμα Γεωργίας συνεχίζει τις επισκοπήσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ιδίως σε περιοχές με ιστορικό παρουσίας του εντόμου», τόνισε ο λειτουργός του Τμήματος Γεωργίας.
Αποτίμηση της άσκησης
Η άσκηση προσομοίωσης για το σενάριο εντοπισμού του βακτηρίου του Κίτρινου Δράκου των Εσπεριδοειδών (HLB), που έγινε τον περασμένο Ιούνιο στη Λεμεσό, είχε ως στόχο τη δοκιμή της ενεργοποίησης του Γενικού Σχεδίου Διαχείρισης Επιβλαβών Οργανισμών (ΓΣΔΕΟ) και του Σχεδίου Έκτακτης Ανάγκης (ΣΕΑ) για το εν λόγω παθογόνο. Τα αποτελέσματα, σύμφωνα με το Τμήμα Γεωργίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, ήταν σε μεγάλο βαθμό θετικά: η διοικητική αλυσίδα ενεργοποίησης λειτούργησε ορθά, η Επιχειρησιακή Ομάδα συγκλήθηκε έγκαιρα, και το εργαστήριο εξέτασε 89 δείγματα φύλλων και D. citri, εντός του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος. Ιδιαίτερα θετική κρίθηκε η συνεργασία με εξωτερικές υπηρεσίες, όπως η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, η Πυροσβεστική Υπηρεσία, η Πολιτική Άμυνα, η Εθνική Φρουρά, η Ένωση Δήμων και η Ένωση Κοινοτήτων Κύπρου.
Παράλληλα, η άσκηση ανέδειξε σημεία που χρήζουν βελτίωσης όπως η απλοποίηση της κωδικοποίησης δειγμάτων, επικαιροποίηση του καταλόγου επικοινωνίας, επιβεβαίωση διαθεσιμότητας μονάδων καύσης φυτικού υλικού και εντατικότερη εκπαίδευση προσωπικού σε διαδικασίες δειγματοληψίας πεδίου, τροποποίηση του ΓΣΔΕΟ και ΣΕΑ. Σύμφωνα με το Τμήμα Γεωργίας, αυτά τα ευρήματα αξιολογούνται ήδη, με στόχο την πλήρη αντιμετώπισή τους πριν από οποιοδήποτε πραγματικό περιστατικό.
Ο σιωπηλός δολοφόνος
Το βακτήριο του κίτρινου δράκου των εσπεριδοειδών δρα ως σιωπηλός δολοφόνος των δέντρων, μπλοκάροντας τη ροή θρεπτικών συστατικών. Τα φύλλα αναπτύσσουν κίτρινο μοτίβο, οι καρποί γίνονται πικροί και παραμορφωμένοι, και μέσα σε 5-8 χρόνια, το δέντρο πεθαίνει. Τα στοιχεία είναι συγκλονιστικά. Η Φλόριντα, κάποτε παγκόσμια δύναμη στα εσπεριδοειδή, έχασε το 90% της παραγωγής της, δεν μπορούν να καλλιεργηθούν πλέον εσπεριδοειδή. Η Βραζιλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός στον κόσμο, έχασε τα μισά της δέντρα.
Το βακτήριο δεν έχει εντοπισθεί ακόμη σε κράτος μέλος της ΕΕ. Ωστόσο, η Κύπρος και το Ισραήλ αποτελούν σήμερα τις μόνες γνωστές εστίες εγκατάστασης της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών Diaphorina citri στην ευρύτερη μεσογειακή λεκάνη, καθιστώντας τις δύο χώρες κρίσιμους δείκτες πρώιμης προειδοποίησης για ολόκληρο τον κλάδο εσπεριδοειδών της Μεσογείου.
Στην Κύπρο, τα εσπεριδοειδή αντιπροσωπεύουν σημαντικό κομμάτι της αγροτικής οικονομίας, με ετήσιες εξαγωγές μεγάλης αξίας δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Η εισαγωγή του βακτηρίου θα ήταν πιθανότατα καταστροφική για τον κλάδο. Για τον λόγο αυτό, η Κύπρος τηρεί αυξημένη επιτήρηση στα σημεία εισόδου (αεροδρόμια, λιμάνια) και σε συνεργασία με τους εταίρους της στην ΕΕ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις σε γειτονικές χώρες.
Σύμφωνα με το Τμήμα Γεωργίας, ασθένεια HLB δεν έχει εντοπιστεί στο νησί, και αυτό δεν είναι τυχαίο - είναι αποτέλεσμα στοχευμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης δράσης. Ο δρόμος είναι μακρύς, αλλά η Κύπρος τον διανύει με σχέδιο.
Εμπλεκόμενοι
Η αντιμετώπιση μιας απειλής αυτής της κλίμακας απαιτεί συντονισμό πέρα από τα όρια του Τμήματος Γεωργίας. Εκτός από τον διάλογο στη Δικοινοτική Επιτροπή Περιβάλλοντος, έχει αναπτυχθεί ένα πρόγραμμα στο οποίο εμπλέκονται οι ακόλουθοι:
• Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών: στενή συνεργασία σε θέματα επισκοπήσεων και παρακολούθησης.
• ΤΕΠΑΚ: επιστημονική υποστήριξη και ανεξάρτητη επαλήθευση ευρημάτων.
• Τμήμα Τελωνείων: έλεγχος εισαγωγής φυτικού υλικού.
• Οργανώσεις παραγωγών: ενημέρωση, επιμόρφωση και διάχυση πληροφόρησης στα μέλη τους.
• Ένωση Δήμων Κύπρου, Ένωση Κοινοτήτων Κύπρου: ενημέρωση, ανταλλαγή πληροφόρησης και εξεύρεση σημείων συνεργασίας
Επόμενες δράσεις
Το Τμήμα Γεωργίας έχει σχεδιάσει ένα πλέγμα παράλληλων δράσεων για το δεύτερο εξάμηνο του 2026:
• Συνέχιση και επέκταση επισκοπήσεων D. Citri και HLB με ιδιαίτερη έμφαση σε
νέες τοποθεσίες και περιοχές υψηλού κινδύνου.
• Παρακολούθηση βιολογικής καταπολέμησης με νέες απελευθερώσεις ωφέλιμου εντόμου T. radiata και παρακολούθηση ποσοστών παρασιτισμού σε νέες τοποθεσίες.
• Αξιολόγηση ευρημάτων της άσκησης του Ιουνίου 2026 και εφαρμογή διορθωτικών ενεργειών.
• Τακτικές εκπαιδεύσεις προσωπικού σε διαδικασίες δειγματοληψίας και εφαρμογής μέτρων έκτακτης ανάγκης.
Ο κίνδυνος από φυτά που εισάγονται από το εξωτερικό
Σύμφωνα με λειτουργό του Τμήματος Γεωργίας, η ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων είναι δεδομένη και καλοδεχούμενη. Ωστόσο, ταξιδιώτες που επιστρέφουν από χώρες όπου η HLB έχει εντοπιστεί (Ασία, Αφρική, Αμερική, Αραβική Χερσόνησος) πρέπει να γνωρίζουν κάποιους απλούς κανόνες:
- Μην φέρετε φυτά ή μοσχεύματα εσπεριδοειδών στις αποσκευές σας - αυτό είναι ήδη παράνομο βάσει ΕΕ νομοθεσίας φυτοϋγείας και μπορεί να επιφέρει πρόστιμα.
- Αποφύγετε να φέρετε νωπούς καρπούς εσπεριδοειδών με φύλλα ή μίσχους - γιατί τα φύλλα και οι μίσχοι είναι ξενιστές της D. citri.
- Αν παρατηρήσετε ύποπτα συμπτώματα (κιτρίνισμα φύλλων, ανομοιόμορφο χρώμα καρπών, ξήρανση κλάδων) σε δέντρα εσπεριδοειδών, ενημερώστε άμεσα το Τμήμα Γεωργίας Τμήματος Γεωργίας (τηλ. 22408626 / 22408628 / 22408629).
- Ακολουθείτε τις οδηγίες κατά τους ελέγχους σε αεροδρόμια και λιμάνια - αποτελούν πρώτη γραμμή άμυνας για ολόκληρο τον αγροτικό κλάδο.
«Δρόμος μακρύς, αλλά με σχέδιο»
Εν κατακλέιδι, το Τμήμα Γεωργίας επιθυμεί να στείλει το εξής μήνυμα προς το κοινό:
«Η Κύπρος βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση σήμερα από ό,τι όταν ανιχνεύτηκε για πρώτη φορά η D. citri το 2023. Η βιολογική καταπολέμηση αποδίδει, η διεθνής συνεργασία είναι σε πλήρη εξέλιξη, και ο μηχανισμός έκτακτης ανάγκης δοκιμάστηκε και βελτιώνεται. Η ασθένεια HLB δεν έχει εντοπιστεί στο νησί, και αυτό δεν είναι τυχαίο – είναι αποτέλεσμα στοχευμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης δράσης. Ο δρόμος είναι μακρύς, αλλά η Κύπρος τον διανύει με σχέδιο».
