Σοβαρά ερωτήματα για την αξιοπιστία κλινικών εξωσωματικής γονιμοποίησης που λειτουργούν στα κατεχόμενα εγείρει αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του BBC, το οποίο φέρνει στο φως περιπτώσεις οικογενειών που υποστηρίζουν ότι χρησιμοποιήθηκαν λάθος δότες σπέρματος ή ωαρίων κατά τη θεραπεία τους.
«Λίγο μετά τη γέννηση του Τζέιμς κατάλαβα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά», αναφέρει η Λόρα, περιγράφοντας την αρχή μιας πολυετούς αμφιβολίας που εξελίχθηκε σε σοκ.
Η ίδια και η σύντροφός της, Μπεθ, απέκτησαν δύο παιδιά –τον Τζέιμς και τη μεγαλύτερη Κέιτ– μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης σε κλινική στα κατεχόμενα. Το ζευγάρι χρησιμοποίησε δικά του ωάρια και επέλεξε προσεκτικά έναν ανώνυμο δότη σπέρματος, ζητώντας ρητά να χρησιμοποιηθεί ο ίδιος και για τα δύο παιδιά, ώστε να είναι βιολογικά αδέλφια.
Ωστόσο, όταν γεννήθηκε ο Τζέιμς, οι διαφορές στην εμφάνισή του –ιδίως τα σκούρα χαρακτηριστικά του– προκάλεσαν έντονες υποψίες. «Αναρωτηθήκαμε αν η κλινική είχε κάνει λάθος», λένε.
Μετά από σχεδόν δέκα χρόνια αμφιβολιών, αποφάσισαν να προχωρήσουν σε τεστ DNA. Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: κανένα από τα δύο παιδιά δεν συνδεόταν γενετικά με τον δότη που είχαν επιλέξει, ενώ δεν ήταν ούτε μεταξύ τους βιολογικά συγγενικά. Όπως προέκυψε, είχαν χρησιμοποιηθεί σπέρματα από διαφορετικούς δότες.
«Το συναίσθημα ήταν τρόμος. Καταλάβαμε ότι κάτι είχε πάει πολύ λάθος και δεν ξέραμε τι σημαίνει αυτό για τα παιδιά μας», δήλωσε η Μπεθ.
Πολλαπλές καταγγελίες – Κοινός παρονομαστής οι ίδιες κλινικές
Σύμφωνα με το BBC, τουλάχιστον επτά παιδιά από διαφορετικές οικογένειες φαίνεται να συνδέονται με παρόμοια περιστατικά, όπου χρησιμοποιήθηκαν λάθος δότες σπέρματος ή ωαρίων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα ευρήματα επιβεβαιώνονται από τεστ DNA.
Όλες οι υποθέσεις σχετίζονται με κλινικές στα κατεχόμενα, όπου δεν ισχύει το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο και η εποπτεία θεωρείται περιορισμένη. Η χαμηλότερη τιμή, οι υψηλές υποσχέσεις επιτυχίας και η μεγάλη «δεξαμενή» ανώνυμων δοτών προσελκύουν πολλούς ασθενείς από το εξωτερικό.
«Νομίζαμε ότι είχαμε παραγγείλει σπέρμα από τη Δανία»
Η Λόρα και η Μπεθ ξεκίνησαν τη διαδικασία το 2011, επιλέγοντας κλινική στα κατεχόμενα. Όπως αναφέρουν, ενημερώθηκαν ότι μπορούσαν να επιλέξουν δότη από μεγάλη τράπεζα σπέρματος στη Δανία και κατέληξαν σε έναν δότη με το ψευδώνυμο «Φιν», του οποίου το προφίλ παρουσίαζε έναν υγιή, μη καπνιστή άνδρα με συγκεκριμένα φυσικά χαρακτηριστικά.
Η κλινική τούς διαβεβαίωσε ότι θα αναλάμβανε την παραγγελία και αποστολή του σπέρματος. Το πρώτο παιδί γεννήθηκε χωρίς προβλήματα, ενώ λίγα χρόνια αργότερα το ζευγάρι επέστρεψε για δεύτερο παιδί, ζητώντας ξανά τον ίδιο δότη.
Συνολικά, η θεραπεία τους κόστισε περίπου 16.000 αγγλικές λίρες, εκ των οποίων 2.000 αφορούσαν τον συγκεκριμένο δότη.
Τα αποτελέσματα που ανέτρεψαν τα πάντα
Παρά το γεγονός ότι τα παιδιά μεγάλωσαν γνωρίζοντας την ιστορία του δότη τους, τα τεστ DNA ανέτρεψαν πλήρως αυτή την αφήγηση. Οι γονείς κάνουν λόγο για οργή και πλήθος αναπάντητων ερωτημάτων σχετικά με την ταυτότητα και το ιατρικό ιστορικό των πραγματικών δοτών.
Οι προσπάθειες επικοινωνίας με την κλινική και το εμπλεκόμενο προσωπικό δεν απέδωσαν, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αμφισβητήθηκε ακόμη και η αξιοπιστία των τεστ DNA.
Ωστόσο, μεταγενέστεροι, πιστοποιημένοι έλεγχοι που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε δικαστικό επίπεδο επιβεβαίωσαν ότι τα δύο παιδιά δεν έχουν κοινό βιολογικό πατέρα.
Ανησυχία ειδικών για πιθανή αμέλεια ή παραπλάνηση
Ειδικοί στον τομέα της γονιμότητας επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο λάθος είναι εξαιρετικά σπάνιο. Ωστόσο, όταν εμφανίζεται επανειλημμένα και συνδέεται με το ίδιο ιατρικό περιβάλλον, ενδέχεται να υποδηλώνει σοβαρή αμέλεια ή ακόμη και παραπλάνηση.
Παράλληλα, τονίζεται η απουσία ανεξάρτητου ρυθμιστικού φορέα στα κατεχόμενα, σε αντίθεση με χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι κλινικές υπόκεινται σε αυστηρούς ελέγχους.
Νέες καταγγελίες και για δωρεά ωαρίων
Το BBC κατέγραψε και άλλες περιπτώσεις οικογενειών που υποστηρίζουν ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες ωαρίων που είχαν επιλέξει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα τεστ DNA φαίνεται να ενισχύουν αυτές τις υποψίες.
Μία μητέρα δηλώνει χαρακτηριστικά: «Δεν πρόκειται για το πώς θα μοιάζει το παιδί μου. Δεν θέλω να του λέω ψέματα για την καταγωγή του».
«Παραμένουμε οικογένεια»
Παρά τις αποκαλύψεις, η οικογένεια της Λόρα και της Μπεθ τονίζει ότι οι δεσμοί τους παραμένουν ισχυροί. Τα παιδιά γνωρίζουν πλέον την αλήθεια, αν και η διαχείριση της νέας πραγματικότητας δεν είναι εύκολη.
«Η ταυτότητα είναι το πιο σημαντικό πράγμα», λέει ο Τζέιμς, ενώ η Κέιτ συμπληρώνει: «Μεγαλώσαμε μαζί. Είμαστε ακόμη οικογένεια, ακόμη κι αν δεν μας συνδέει το αίμα».
Οι γονείς καταλήγουν: «Στο τέλος της ημέρας, έχουμε δύο υπέροχα παιδιά. Και θα είμαστε εντάξει».
